Σαν σήμερα, 17 Νοεμβρίου 1985: Η δολοφονία του 15χρονου Μιχάλη Καλτεζά – Η τραγωδία που συγκλόνισε τη Μεταπολίτευση ανήμερα της 12ης επετείου του «Πολυτεχνείου»

Στις 17 Νοεμβρίου του 1985, ανήμερα της δωδέκατης επετείου από την εξέγερση του Πολυτεχνείου, η μεταπολιτευτική Ελλάδα βυθίστηκε σε μια νέα τραγωδία που ανέδειξε τις βαθιές κοινωνικές και πολιτικές αντιθέσεις που κρύβονταν κάτω από την επιφάνεια της «Αλλαγής». Σχεδόν τα μεσάνυχτα, στα στενά των Εξαρχείων, ο Μιχάλης Καλτεζάς, ένας 15χρονος μαθητής και διαδηλωτής, έπεσε νεκρός από σφαίρα αστυνομικού, με το γεγονός να πυροδοτεί ένα πρωτοφανές κύμα βίας και καταλήψεων στην πρωτεύουσα και να θέτει υπό αμφισβήτηση την πολιτική διαχείριση της τάξης από την κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ υπό τον Ανδρέα Παπανδρέου.

Η ένταση μετά την πορεία

Η μέρα είχε ξεκινήσει με την καθιερωμένη πορεία προς την Αμερικάνικη Πρεσβεία, μια εκδήλωση που, όμως, φέτος σημαδεύτηκε από την έντονη πολιτική όξυνση. Οι λεκτικές αντεγκλήσεις ήταν σαφείς, καθώς τα μπλοκ του ΠΑΣΟΚ βρέθηκαν αντιμέτωπα με τα μπλοκ του ΚΚΕ και άλλων αριστερών οργανώσεων. Το σημείο τριβής ήταν η σκληρή οικονομική πολιτική της κυβέρνησης, η οποία είχε επιβάλει πρόσφατα την υποτίμηση της δραχμής κατά 15% και την απαγόρευση των αυξήσεων, μέτρα που είχαν προκαλέσει σφοδρές αντιδράσεις στους εργατικούς και αριστερούς κύκλους.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Στην φυλακή γνωστός Έλληνας τραγουδιστής: Κατηγορείται για αποπλάνηση ανήλικης κατ΄εξακολούθηση – Τι συνέβη

Μετά τη διάλυση της κύριας πορείας, άρχισαν οι συνήθεις, αλλά αυτή τη φορά ιδιαίτερα βίαιες, αψιμαχίες μεταξύ αστυνομικών δυνάμεων και νεαρών διαδηλωτών του αναρχικού και αντιεξουσιαστικού χώρου στα Εξάρχεια, τον παραδοσιακό τόπο των συγκρούσεων. Λίγο πριν από τα μεσάνυχτα, η ένταση κορυφώθηκε όταν μια ομάδα διαδηλωτών επιτέθηκε σε μια κλούβα των ΜΑΤ στην οδό Στουρνάρη.

Η μοιραία στιγμή στη Σολωμού

Στη διάρκεια της επίθεσης, ο 15χρονος μαθητής Μιχάλης Καλτεζάς εκσφενδόνισε μια βόμβα Μολότοφ κατά του αστυνομικού οχήματος, με αποτέλεσμα αυτό να αρχίσει να λαμπαδιάζει. Η αντίδραση ήταν άμεση και τραγική. Ο 26χρονος αστυφύλακας Αθανάσιος Μελίστας, ο οποίος βρισκόταν εκτός του οχήματος, πυροβόλησε με το υπηρεσιακό του περίστροφο προς την ομάδα των διαδηλωτών που υποχωρούσε στην οδό Σολωμού. Μία σφαίρα βρήκε τον νεαρό μαθητή κάτω από το αριστερό αυτί, σωριάζοντάς τον νεκρό.

Η δολοφονία του Καλτεζά προκάλεσε άμεσο σοκ. Ο Υπουργός Υγείας και Πρόνοιας, Γιώργος Γεννηματάς, έσπευσε στον «Ευαγγελισμό», όπου διακομίστηκε η σορός, εκφράζοντας τη συντριβή και την οδύνη του για το συμβάν, ενώ οι φίλοι του Μιχάλη τον χαρακτήριζαν σε δηλώσεις τους ως «ένα σκληρό παιδί, ένα ροκά, που συμπαθούσε τους οργισμένους και αμφισβητίες νέους».

Αντίδραση και πολιτικές επιπτώσεις

Η είδηση της δολοφονίας κινητοποίησε αμέσως τους αντιεξουσιαστές. Σχεδόν αμέσως, καταλήφθηκε το Φυσικείο (Παλαιό Χημείο) στην οδό Σόλωνος, καθώς και το Πολυτεχνείο. Την επομένη, η Επιτροπή Πανεπιστημιακού Ασύλου έδωσε άδεια για την εκκένωση του Χημείου, με τα ΜΑΤ να επεμβαίνουν με τη χρήση δακρυγόνων και να προχωρούν σε 37 συλλήψεις. Η κατάληψη του Πολυτεχνείου έληξε λίγο αργότερα μετά από διαπραγματεύσεις, χωρίς περαιτέρω επεισόδια. Ωστόσο, ο απολογισμός του διημέρου ήταν βαρύς, περιλαμβάνοντας 58 τραυματίες, ζημιές δισεκατομμυρίων δραχμών και 45 συνολικά συλλήψεις.

Στο πολιτικό επίπεδο, η κυβέρνηση βρέθηκε σε εξαιρετικά δύσκολη θέση. Ο αρμόδιος υπουργός Εσωτερικών και Δημόσιας Τάξης, Μένιος Κουτσόγιωργας, μαζί με τον αναπληρωτή του, Αθανάσιο Τσούρα, υπέβαλαν τις παραιτήσεις τους για λόγους ευθιξίας. Ο πρωθυπουργός, Ανδρέας Παπανδρέου, αν και δεν τις έκανε δεκτές, έθεσε σε διαθεσιμότητα την ηγεσία της νεοσύστατης τότε Ελληνικής Αστυνομίας (ΕΛΑΣ), αναγνωρίζοντας την πολιτική διάσταση της αστυνομικής αυθαιρεσίας.

Η δικαστική έκβαση και η τρομοκρατική αντίδραση

Η υπόθεση έλαβε και μια τρομοκρατική διάσταση. Εννέα ημέρες μετά, στις 26 Νοεμβρίου, η οργάνωση «17Ν» πραγματοποίησε επίθεση σε λεωφορείο των ΜΑΤ στην Καισαριανή με παγιδευμένο αυτοκίνητο. Η «17Ν», όπως ανέφερε σε προκήρυξή της, εκδικήθηκε τον θάνατο του Καλτεζά. Αποτέλεσμα της επίθεσης, που φέρεται να είχε ως ιθύνοντα νου τον Δημήτρη Κουφοντίνα, ήταν ο θάνατος του 24χρονου αστυφύλακα Νίκου Γεωργακόπουλου και ο τραυματισμός 14 άλλων αστυνομικών.

Στο δικαστικό σκέλος, ο αστυνομικός Αθανάσιος Μελίστας κατηγορήθηκε για ανθρωποκτονία από πρόθεση εν βρασμώ ψυχικής ορμής και καθ’ υπέρβαση των ορίων της άμυνας. Ο συνήγορος υπεράσπισης ήταν ο Αλέξανδρος Λυκουρέζος, ενώ την πολιτική αγωγή εκπροσώπησαν οι Νίκος Κωνσταντόπουλος και Φώτης Κουβέλης. Στην πρωτόδικη απόφαση του Στρατοδικείου (23 Σεπτεμβρίου 1988), ο Μελίστας καταδικάστηκε σε μόλις δυόμισι χρόνια φυλάκιση. Στην κατ’ έφεση δίκη, ωστόσο, στις 25 Ιανουαρίου 1990, ο αστυνομικός αθωώθηκε πανηγυρικά, καθώς το δικαστήριο του αναγνώρισε το ελαφρυντικό ότι υπερέβη τα όρια της άμυνας λόγω του φόβου και της ταραχής που του προκάλεσε η ενέργεια του θύματος. Η δικαστική αυτή εξέλιξη προκάλεσε νέο κύμα αντιδράσεων και έντονων επικρίσεων κατά του δικαστικού συστήματος.

Ο θάνατος του Μιχάλη Καλτεζά, σαν σήμερα 17 Νοεμβρίου 1985, παραμένει μια σκοτεινή και τραγική σελίδα στη νεότερη ιστορία της Ελλάδας, αναδεικνύοντας τις δυσκολίες διαχείρισης της πολιτικής και κοινωνικής βίας στην αρχή της δεύτερης περιόδου της Μεταπολίτευσης.