Σαν σήμερα, 22 Οκτωβρίου 1940: Η «Μαντάμα Μπάτερφλαϊ» και η αυλαία του πολέμου – Τα δραματικά εγκαίνια της νέας όπερας της Αθήνας

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Η 22α Οκτωβρίου 1940 ήταν μία ημέρα που συνδύασε τον απόλυτο πολιτιστικό θρίαμβο με την αίσθηση του επικείμενου ολέθρου. Τρεις ημέρες πριν την επίδοση του τελεσιγράφου, ο γιος του Τζάκομο Πουτσίνι εγκαινιάζει τη νέα όπερα της Αθήνας στο Θέατρο Ολύμπια (οδό Ακαδημίας). Με την «Μαντάμα Μπάτερφλαϊ», η Ελλάδα προσπαθούσε να μπει στον ευρωπαϊκό χάρτη της υψηλής τέχνης, ενώ το παρασκήνιο έβραζε από τις πολιτικές εντάσεις που θα οδηγούσαν τη χώρα στον πόλεμο.

Η ίδρυση της Εθνικής Λυρικής Σκηνής (ΕΛΣ), αν και είχε ξεκινήσει νωρίτερα, βρήκε την ουσιαστική της αφετηρία μέσα στις πλέον δραματικές συνθήκες. Στόχος της ήταν η οριστική θεσμοθέτηση της όπερας στην Αθήνα, μετά από δεκαετίες που το λυρικό θέατρο ανθούσε κυρίως στα Επτάνησα.

Η μέρα των εγκαινίων της νέας όπερας – που έλαβε χώρα στο Θέατρο Ολύμπια της οδού Ακαδημίας (στέγη του θιάσου) – ήταν ένα γεγονός υψηλού συμβολισμού. Το εναρκτήριο έργο ήταν η «γιαπωνέζικη τραγωδία» του μεγάλου Ιταλού συνθέτη, Τζάκομο Πουτσίνι, η «Μαντάμα Μπάτερφλαϊ» (Madama Butterfly).

Η λαμπρότητα και η διπλωματική παρουσία

Η πρεμιέρα υπήρξε ένα λαμπερό κοινωνικό και πολιτικό γεγονός. Η αίθουσα ήταν κατάμεστη, γεμάτη από τις κορυφαίες προσωπικότητες της εποχής. Το «παρών» έδωσαν ο Βασιλιάς Γεώργιος Β’, ο τότε Πρωθυπουργός Ιωάννης Μεταξάς, μέλη του διπλωματικού σώματος, καθώς και ο Ιταλός Πρέσβης στην Αθήνα, Εμανουέλε Γκράτσι.

Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο ήταν η παρουσία του ίδιου του γιου του συνθέτη, Αντόνιο Πουτσίνι, ο οποίος με τη σύζυγό του τίμησε την παράσταση. Η παρουσία του Ιταλού κληρονόμου του Πουτσίνι σε συνδυασμό με την παρουσία του Ιταλού Πρέσβη, υπογράμμιζαν την ισχυρή πολιτιστική σύνδεση μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας, λίγο πριν την ανάφλεξη των εχθροπραξιών.

Ο τραγικός συμβολισμός της «Μαντάμα Μπάτερφλαϊ»

Η όπερα, που αφηγείται την τραγική πορεία προς την αυτοκτονία της Ιαπωνίδας έφηβης γκέισας Τσο-Τσο-Σαν, η οποία εγκαταλείπεται από τον Αμερικανό σύζυγό της, φέρει έναν βαθύ συμβολισμό: την αθωότητα που πέφτει θύμα της κυνικής δύναμης και της απομόνωσης.

Ενώ η όπερα παιζόταν, το πολιτικό παρασκήνιο έβραζε. Οι πρωταγωνιστές, η υψίφωνος Ζωή Βλαχοπούλου και η Άννα Ρεμούνδου, θα έδιναν παραστάσεις για λίγες μόνο ημέρες. Τρεις μόλις ημέρες μετά τα εγκαίνια, τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου, ο Ιταλός Πρέσβης Εμανουέλε Γκράτσι θα επέδιδε το τελεσίγραφο στον Μεταξά.

Ο Γκράτσι, ο οποίος γνώριζε το επικείμενο τελεσίγραφο κατά τη διάρκεια της λαμπερής πρεμιέρας, περιγράφει στο βιβλίο του «Η αρχή του τέλους» τη συναισθηματική του δυσφορία. Η εικόνα του Ιταλού Πρέσβη να παρακολουθεί ένα ιταλικό αριστούργημα, δίπλα στους ηγέτες του κράτους που θα του έλεγαν «Όχι» σε λίγες ώρες, προσδίδει στην ημερομηνία της 22ας Οκτωβρίου μια δραματική, προφητική διάσταση.

Η ΕΛΣ: Συνέχεια εν μέσω πολέμου

Το ξέσπασμα του Ελληνοϊταλικού Πολέμου έφερε άμεσα την αναστολή των παραστάσεων στην έδρα της Λυρικής. Οι παραστάσεις μεταφέρθηκαν, για λόγους ασφαλείας, στο νεόδμητο τότε κινηματοθέατρο Παλλάς της οδού Βουκουρεστίου, το οποίο διέθετε ένα από τα καλύτερα καταφύγια των Αθηνών.

Παρά τον πόλεμο και την Κατοχή, ο θίασος της Λυρικής συνέχισε το έργο του, εγκαινιάζοντας μια περίοδο όπου η τέχνη λειτουργούσε ως εθνικό ανάχωμα και πηγή παρηγοριάς. Το 1944, η Λυρική Σκηνή αυτονομήθηκε και τελικά απέκτησε το 1958 τη μόνιμη στέγη της στην οδό Ακαδημίας, στο Θέατρο Ολύμπια.

Η ημέρα των εγκαινίων της 22ας Οκτωβρίου 1940 έμεινε στην ιστορία ως η στιγμή που η ελληνική όπερα γεννήθηκε επίσημα με μια ιταλική συμφωνία, λίγο πριν η διπλωματία καταρρεύσει και οι δύο χώρες βρεθούν αντιμέτωπες στα πεδία των μαχών.