Σαν σήμερα, 23 Σεπτεμβρίου 1821: Η Άλωση της Τριπολιτσάς – Ο Κολοκοτρώνης, η σφαγή και η αρχή του Ελληνικού κράτους

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Σαν σήμερα, πριν από 204 χρόνια, η καρδιά της οθωμανικής εξουσίας στην Πελοπόννησο πέφτει στα χέρια των Ελλήνων επαναστατών. Η Άλωση της Τριπολιτσάς δεν ήταν απλώς μια στρατιωτική νίκη, αλλά ένα κομβικό σημείο που σημάδεψε την πορεία της Επανάστασης, σφραγίζοντας την τύχη της και αφήνοντας πίσω της ένα δυσοίωνο αποτύπωμα φρίκης.

Η Τριπολιτσά (η σημερινή Τρίπολη) δεν ήταν απλώς μια πόλη. Ήταν το διοικητικό, στρατιωτικό και οικονομικό κέντρο της οθωμανικής εξουσίας στον Μοριά. Τα τείχη της φιλοξενούσαν την έδρα του πασά, τις πλουσιότερες οικογένειες Τούρκων και Εβραίων, ενώ αποτελούσε το καταφύγιο χιλιάδων μουσουλμάνων της Πελοποννήσου από την έναρξη της Επανάστασης. Η κατάληψή της θεωρούνταν, από τον στρατηγικό νου του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχία του Αγώνα.

Η πολιορκία ξεκίνησε ουσιαστικά τον Μάιο του 1821. Οι ελληνικές δυνάμεις, με επικεφαλής τον Κολοκοτρώνη, τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη και άλλους οπλαρχηγούς, εφάρμοσαν μια στρατηγική αποκλεισμού. Ο στόχος ήταν να αποκοπεί η πόλη από κάθε ανεφοδιασμό, ωθώντας τους πολιορκημένους στην παράδοση λόγω πείνας και έλλειψης νερού. Οι συνθήκες μέσα στην πόλη γίνονταν μέρα με τη μέρα πιο τραγικές. Οι χιλιάδες άμαχοι, μαζί με τους στρατιώτες, υπέφεραν από την πείνα, τις ασθένειες και την απόγνωση. Η είδηση της προέλασης των τουρκικών δυνάμεων του Κιοσέ Μεχμέτ πασά από την Πάτρα για την ενίσχυση της Τριπολιτσάς έκανε την κατάληψη της πόλης ακόμα πιο επιτακτική.

Η σφαγή και η “θρυλική” αποκάλυψη του Γέρου του Μωριά

Καθώς η πολιορκία έμπαινε στην τελική της φάση, οι διαπραγματεύσεις απέτυχαν. Η απόγνωση των πολιορκημένων έφτασε στο αποκορύφωμά της. Το πρωί της 23ης Σεπτεμβρίου 1821, οι Έλληνες επαναστάτες εισέβαλαν στην πόλη. Η πτώση της Τριπολιτσάς υπήρξε το αποτέλεσμα όχι μόνο της στρατιωτικής προσπάθειας, αλλά και της πλήρους κατάρρευσης της άμυνας των Τούρκων. Αυτό που ακολούθησε ήταν μια από τις πιο σκοτεινές σελίδες της Ελληνικής Επανάστασης.

Σύμφωνα με την καταγραφή του ίδιου του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη στα απομνημονεύματά του, η σφαγή που ακολούθησε υπήρξε άνευ προηγουμένου. «Το άλογό μου από τα τείχη έως τα σαράγια δεν επάτησε γη», αναφέρει χαρακτηριστικά, υπονοώντας ότι η πόλη ήταν γεμάτη με πτώματα. Η φράση αυτή έχει μείνει στην ιστορία ως ένα από τα πιο ανατριχιαστικά σύμβολα του ξεσπάσματος του επαναστατικού μίσους.

Ο Κολοκοτρώνης αναφέρει πως ο αριθμός των νεκρών έφτασε τους 32.000 Τούρκους και Εβραίους. Αν και ο αριθμός αυτός αμφισβητείται έντονα από τους σύγχρονους ιστορικούς ως υπερβολικός (οι εκτιμήσεις για τον συνολικό πληθυσμό της πόλης πριν την πολιορκία κυμαίνονταν μεταξύ 15.000 και 25.000), η περιγραφή του για την έκταση της σφαγής είναι αδιαμφισβήτητη. Η καταστροφή ήταν ολοκληρωτική. Σπίτια, τζαμιά και συναγωγές λεηλατήθηκαν και πυρπολήθηκαν, ενώ οι κάτοικοι, ανεξαρτήτως ηλικίας και φύλου, βρήκαν φρικτό θάνατο.

Η σφαγή της Τριπολιτσάς αποτέλεσε ένα γεγονός που, αν και δεν ήταν σπάνιο για τα δεδομένα των πολέμων της εποχής, προκάλεσε διεθνείς αντιδράσεις και έπληξε το ηθικό κύρος της Ελληνικής Επανάστασης στα μάτια της Ευρώπης. Ήταν μια πράξη βίας που απηχούσε τον πόνο και το μίσος των αιώνων σκλαβιάς.

Η συμφωνία με τους Αλβανούς: Στρατηγική ή ανθρωπιά;

Μέσα στη φρίκη της γενικής σφαγής, μια άλλη παράλληλη ιστορία αναδύεται, υπογραμμίζοντας τη στρατηγική σκέψη του Κολοκοτρώνη. Μέρος της φρουράς της Τριπολιτσάς αποτελούνταν από έμπειρους Αλβανούς μισθοφόρους. Καθώς η κατάσταση γινόταν απελπιστική, οι Αλβανοί ήρθαν σε χωριστή συμφωνία με τον Κολοκοτρώνη. Ο «Γέρος του Μωριά», γνωρίζοντας καλά την πολεμική τους αξία και θέλοντας να αποφύγει επιπλέον απώλειες για τις δικές του δυνάμεις, τους επέτρεψε να αποχωρήσουν ασφαλείς.

Η συμφωνία αυτή ήταν μια καθαρά στρατηγική κίνηση. Σε αντίθεση με τους Τούρκους και τους Εβραίους, οι Αλβανοί αποχώρησαν με τα όπλα τους, χωρίς να υποστούν το παραμικρό, αφήνοντας πίσω τους μια πόλη που βυθιζόταν στο χάος. Η απόφασή του να συνάψει αυτή τη συμφωνία, την ώρα που το μίσος κυριαρχούσε, αποδεικνύει την ικανότητά του να σκέφτεται μακροπρόθεσμα και να βάζει το συμφέρον της Επανάστασης πάνω από τον συναισθηματικό παρορμητισμό.

Η σημασία της Άλωσης: Η μέρα που άλλαξε την ιστορία

Η Άλωση της Τριπολιτσάς ήταν, παρά τη φρίκη, ένα σημείο καμπής.

• Στρατιωτική Νίκη: Η πτώση του οχυρού σήμανε την πλήρη κυριαρχία των Ελλήνων στην Πελοπόννησο, αφαιρώντας το τελευταίο μεγάλο οθωμανικό προπύργιο και ανοίγοντας τον δρόμο για την απελευθέρωση ολόκληρης της νότιας Ελλάδας.
• Πολιτική και Ψυχολογική Ανύψωση: Η κατάληψη της πόλης και τα λάφυρα που αποκτήθηκαν (χρήματα, τρόφιμα, όπλα) έδωσαν τεράστια ώθηση στην Επανάσταση. Η νίκη απέδειξε στους Έλληνες, αλλά και στους Ευρωπαίους, ότι ο Αγώνας ήταν σοβαρός και εφικτός.
• Η Αρχή του Ελληνικού Κράτους: Η κατάκτηση της Τριπολιτσάς οδήγησε στη δημιουργία της πρώτης επαναστατικής διοίκησης, εδραιώνοντας την πολιτική υπόσταση της Επανάστασης και θέτοντας τα θεμέλια του μελλοντικού ελληνικού κράτους.

Η 23η Σεπτεμβρίου 1821 θα παραμείνει στην ιστορία ως μια ημέρα θριάμβου, αλλά και ως μια μέρα που υπενθυμίζει την ωμή πραγματικότητα του πολέμου. Η πτώση της Τριπολιτσάς ήταν το αποτέλεσμα της στρατηγικής ευφυΐας του Κολοκοτρώνη και της γενναιότητας των Ελλήνων, αλλά παράλληλα, ένα ζοφερό παράδειγμα των συνεπειών ενός μακροχρόνιου αγώνα για ελευθερία. Η φράση του Κολοκοτρώνη, “Το άλογό μου δεν επάτησε γη“, μπορεί να ακούγεται σαν έναν ύμνο στη νίκη, αλλά κρύβει πίσω της το βαρύ τίμημα του αίματος που χύθηκε για την ελευθερία.