Σαν σήμερα, 17 Οκτωβρίου 1864: Η «γέννηση» της Βασιλευόμενης Δημοκρατίας στην Ελλάδα – Ψηφίζεται το νέο Σύνταγμα της Ελλάδας

Σαν σήμερα, στις 17 Οκτωβρίου του 1864, η Ελλάδα έκανε ένα τεράστιο βήμα προς τον εκσυγχρονισμό και τη δημοκρατία. Η Β’ εν Αθήναις Εθνική Συνέλευσις ψήφισε και ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄ υπέγραψε το Σύνταγμα του 1864, το οποίο καθιέρωνε το πολίτευμα της Βασιλευομένης Δημοκρατίας (ή αλλιώς Βασιλευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία). Αυτός ο νέος καταστατικός χάρτης δεν ήταν απλώς μια νομική αλλαγή. Ήταν η θεσμική επισφράγιση της λαϊκής κυριαρχίας, σηματοδοτώντας το οριστικό τέλος της περιόδου του συγκαλυμμένου απολυταρχισμού του Όθωνα και τη μετάβαση σε μια νέα, πιο φιλελεύθερη και κοινοβουλευτική εποχή για τη χώρα.

Από την Έξωση του Όθωνα στη Λαϊκή Κυριαρχία

Η ψήφιση του Συντάγματος του 1864 ήταν το επιστέγασμα της Οκτωβριανής Επανάστασης του 1862, η οποία οδήγησε στην έκπτωση του βασιλιά Όθωνα. Ο Όθωνας, παρά τη θέσπιση του Συντάγματος του 1844, επέμενε να διορίζει «αυλικές» κυβερνήσεις και να διεξάγει εκλογές βίας και νοθείας, υπονομεύοντας την ομαλή λειτουργία του πολιτεύματος της Συνταγματικής Μοναρχίας.

Η Επανάσταση του 1862, αν και ξεκίνησε ως στρατιωτικό κίνημα, είχε βαθιά δημοκρατική ρίζα. Η Β’ Εθνική Συνέλευση, η οποία συγκροτήθηκε αμέσως μετά την έξωση του Όθωνα, είχε ως πρωταρχικό στόχο να αποκλείσει οποιαδήποτε παρέμβαση του μονάρχη στην άσκηση της συντακτικής εξουσίας. Ο νέος μονάρχης, ο Δανός πρίγκιπας Γεώργιος Α΄ της δυναστείας Γλύξμπουργκ, κλήθηκε να ορκιστεί πίστη σε αυτόν τον νέο, ριζικά διαφορετικό καταστατικό χάρτη.

Το πιο προοδευτικό Σύνταγμα της εποχής του

Το Σύνταγμα του 1864, το οποίο επηρεάστηκε από το Σύνταγμα του Βελγίου (1831) και της Δανίας (1849), θεωρείται από πολλούς συνταγματολόγους ως το πιο προοδευτικό της εποχής του στην Ευρώπη. Τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά και οι καινοτομίες του ήταν:

VIRAL

Σοκ στα Χανιά: Έβαλε φωτιά στο σπίτι του – Μόλις είδε τους πυροσβέστες πέταγε πέτρες και έσπασε το παρμπρίζ του πυροσβεστικού

Φωτια σε κτίριο στην Καλλιθέα: «Γιαγιά πήδα από το μπαλκόνι θα σε πιάσω» – Δραματικές στιγμές στο σημείο [βίντεο]

Σύζυγος Βιοσάνας: «Μου έλεγαν ότι έχει μια εσωτερική αιμορραγία, “θα τη δείτε σε λίγο, μην ανησυχείτε”» – ΕΔΕ για τον θάνατο της μητέρας

• Καθιέρωση της Λαϊκής Κυριαρχίας: Το νέο Σύνταγμα επανέφερε την αρχή της λαϊκής κυριαρχίας του Συντάγματος της Τροιζήνας (1827). Πλέον, η πηγή και ο φορέας της κρατικής εξουσίας αναγνωριζόταν το Έθνος και ο Ελληνικός Λαός, και όχι ο μονάρχης.
• Πολίτευμα της Βασιλευομένης Δημοκρατίας: Εγκαθιδρύθηκε ρητά το πολίτευμα της Βασιλευομένης Δημοκρατίας, αντί της Συνταγματικής Μοναρχίας.
• Μονοκαμεραλισμός: Καταργήθηκε η Γερουσία, η οποία ήταν διορισμένη, και καθιερώθηκε το σύστημα της μιας Βουλής (μονοθάλαμος κοινοβουλευτισμός), ενισχύοντας έτσι τον λαϊκό παράγοντα.
• Προστασία Ατομικών Δικαιωμάτων: Προστατεύθηκαν πληρέστερα τα ατομικά δικαιώματα και οι ελευθερίες, όπως η ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι, η οποία αναγνωρίστηκε ρητά ως δικαίωμα.

Η μακροβιότερη συνταγματική παράδοση

Το Σύνταγμα του 1864 έμελλε να είναι ένα από τα μακροβιότερα στην ελληνική ιστορία. Παρέμεινε σε ισχύ (με αναθεωρήσεις το 1911 και το 1952) για περισσότερο από έναν αιώνα, μέχρι τη Μεταπολίτευση του 1974. Πολλοί μελετητές τονίζουν ότι οι διατάξεις του επιβιώνουν, με την ίδια σχεδόν διατύπωση, στο ισχύον Σύνταγμα του 1975.

Η σημασία του Συντάγματος του 1864 είναι ανεκτίμητη. Θέσπισε τη βάση της πρώτης ελληνικής κοινοβουλευτικής δημοκρατικής παράδοσης, η οποία, παρά τους κραδασμούς και τους εθνικούς διχασμούς που ακολούθησαν, αποτέλεσε το θεμέλιο για την εξέλιξη των δημοκρατικών θεσμών στη χώρα μας.

Η 17η Οκτωβρίου 1864 δεν είναι απλώς μια ημερομηνία. Είναι η μέρα που η Ελλάδα, αφήνοντας πίσω της τον απολυταρχισμό, επέλεξε συνειδητά τον δρόμο του φιλελευθερισμού και της λαϊκής κυριαρχίας.