Σαν σήμερα, 11 Φεβρουαρίου 1945: Η μεγάλη παρτίδα της Κριμαίας – Όταν ο Ρούσβελτ, ο Τσόρτσιλ και ο Στάλιν «τεμάχισαν» το μέλλον στη Γιάλτα

Σαν σήμερα, στις 11 Φεβρουαρίου 1945, οι παγωμένοι άνεμοι της Κριμαίας δεν μετέφεραν μόνο το χιόνι του ρωσικού χειμώνα, αλλά και τις ψυχρές ανάσες μιας νέας παγκόσμιας τάξης που γεννιόταν μέσα στις αίθουσες του ανακτόρου της Λιβαδιάς. Η Διάσκεψη της Γιάλτας, που ολοκληρώθηκε εκείνη την ημέρα, δεν ήταν απλώς μια συνάντηση κορυφής για το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ήταν η στιγμή που τρεις άνδρες, καθισμένοι γύρω από τραπέζια καλυμμένα με πράσινη τσόχα και βαριά σταχτοδοχεία, αποφάσισαν να παίξουν μια παρτίδα γεωπολιτικού πόκερ με ποντάρισμα τις τύχες εκατομμυρίων ανθρώπων και τα σύνορα ολόκληρων ηπείρων. Ο Φράνκλιν Ρούσβελτ, ο Γουίνστον Τσόρτσιλ και ο Ιωσήφ Στάλιν, οι «Τρεις Μεγάλοι», υπέγραψαν το τέλος μιας τραγωδίας και, χωρίς ίσως να το συνειδητοποιούν πλήρως, το προοίμιο μιας άλλης: του Ψυχρού Πολέμου.

Οι ηγέτες των «Τριών Μεγάλων» στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων στη Διάσκεψη στη Γιάλτα

Το σκηνικό μιας εύθραυστης συμμαχίας

Η ατμόσφαιρα στη Γιάλτα ήταν ένα παράδοξο μείγμα θριάμβου και καχυποψίας. Η ναζιστική Γερμανία βρισκόταν στα τελευταία της, με τον Κόκκινο Στρατό να προελαύνει από την ανατολή και τους Συμμάχους να σφυροκοπούν από τη δύση. Όμως, η ενότητα που είχε σφυρηλατηθεί από την κοινή απειλή του Χίτλερ άρχιζε να εμφανίζει βαθιές ρωγμές. Ο Ρούσβελτ, εμφανώς καταβεβλημένος από την ασθένεια και λίγους μήνες πριν από τον θάνατο του, έφτασε στην Κριμαία με την ελπίδα να εξασφαλίσει τη σοβιετική συμμετοχή στον πόλεμο κατά της Ιαπωνίας και τη δημιουργία του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών. Ο Τσόρτσιλ, ο αιώνιος υπερασπιστής της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, έβλεπε με τρόμο τη σοβιετική «αρκούδα» να απλώνει το πέλμα της πάνω στην κεντρική Ευρώπη. Και ο Στάλιν, ο πιο υπομονετικός και κυνικός από τους τρεις, γνώριζε ότι οι στρατιώτες του βρίσκονταν ήδη στο έδαφος που ήθελε να ελέγξει. Η Γιάλτα δεν ήταν μια συζήτηση μεταξύ φίλων, αλλά μια διαπραγμάτευση μεταξύ κληρονόμων που ετοίμαζαν τη μοιρασιά μιας περιουσίας που δεν τους ανήκε, πριν καν ο ιδιοκτήτης της ξεψυχήσει.

Εφημερίδα της εποχής

Η γεωμετρία των σφαιρών επιρροής

Το μεγάλο «αγκάθι» της διάσκεψης ήταν η Πολωνία και η τύχη των απελευθερωμένων εδαφών. Εκεί, η έννοια της «σφαίρας επιρροής» πήρε σάρκα και οστά. Παρά τις διακηρύξεις για ελεύθερες εκλογές και δημοκρατικές διαδικασίες, τη διαβόητη «Διακήρυξη για την Απελευθερωμένη Ευρώπη», η πραγματικότητα της ισχύος ήταν διαφορετική. Ο Στάλιν χρειαζόταν μια φιλική προς αυτόν Πολωνία ως ανάχωμα για μελλοντικές εισβολές, και οι Δυτικοί, αν και δυσαρεστημένοι, αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν. Η Ευρώπη άρχισε να κόβεται στα δύο, όχι με το σπαθί, αλλά με το μολύβι του σχεδιαστή πάνω στο χάρτη. Η Γερμανία αποφασίστηκε να διαιρεθεί σε τέσσερις ζώνες κατοχής (συμπεριλαμβανομένης της Γαλλίας), το Βερολίνο το ίδιο, και οι βάσεις για το «Σιδηρούν Παραπέτασμα» τοποθετήθηκαν εκείνη ακριβώς την ημέρα. Η ειρήνη που υποσχέθηκαν οι Τρεις Μεγάλοι δεν ήταν μια ειρήνη ελευθερίας για όλους, αλλά μια ειρήνη ισορροπίας τρόμου.

Το ελληνικό παράδοξο και η «χαρτοπετσέτα»

Αν και η Ελλάδα δεν ήταν το κύριο θέμα της Γιάλτας, η τύχη της είχε ουσιαστικά σφραγιστεί λίγους μήνες νωρίτερα στη Μόσχα, στη γνωστή συμφωνία των ποσοστών πάνω σε μια χαρτοπετσέτα. Στη Γιάλτα, αυτή η άτυπη μοιρασιά επικυρώθηκε μέσα από τη σιωπή και τη μη αμφισβήτηση των κεκτημένων. Ενώ η Πολωνία και η Ρουμανία παραχωρούνταν στη σοβιετική επιρροή, η Ελλάδα παρέμενε στη βρετανική, μια απόφαση που θα καθόριζε τις αιματηρές εξελίξεις του ελληνικού εμφυλίου. Οι Μεγάλοι δεν ενδιαφέρονταν για τις ιδεολογικές ανησυχίες των λαών, αλλά για την ασφάλεια των δικών τους συνόρων και την επέκταση της ισχύος τους. Η Γιάλτα μετέτρεψε την υφήλιο σε μια τεράστια σκακιέρα, όπου ολόκληροι λαοί έγιναν απλά πιόνια σε μια στρατηγική που στόχευε στην αποφυγή ενός τρίτου παγκοσμίου πολέμου, με τίμημα την υποδούλωση του μισού πλανήτη σε ολοκληρωτικά καθεστώτα.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Θανατική ποινή για τους άνδρες που κακοποίησαν τουρίστρια μπροστά στα παιδιά της αφού το αυτοκίνητό της έμεινε από καύσιμα

Μια κληρονομιά που αντηχεί ακόμα

Η 11η Φεβρουαρίου 1945 δεν είναι απλώς μια ημερομηνία στα βιβλία της ιστορίας είναι η γενέθλια πράξη του σύγχρονου κόσμου. Οι αποφάσεις που ελήφθησαν μέσα στις πολυτελείς αίθουσες της Κριμαίας καθόρισαν τον 20ό αιώνα, δημιούργησαν το τείχος του Βερολίνου, τον πόλεμο της Κορέας, την κρίση των πυραύλων στην Κούβα. Σήμερα, 81 χρόνια μετά, οι ίδιοι γεωγραφικοί τόποι, η Κριμαία και η ανατολική Ευρώπη, παραμένουν πεδία συγκρούσεων και ανταγωνισμών, θυμίζοντας μας ότι οι γραμμές που τραβούν οι ισχυροί πάνω στους χάρτες δύσκολα σβήνουν με τον χρόνο. Η Γιάλτα μας δίδαξε ότι η διπλωματία των «Μεγάλων» είναι συχνά μια άσκηση κυνισμού, όπου η λέξη «δημοκρατία» χρησιμοποιείται ως νόμισμα συναλλαγής και η ελευθερία ως διαπραγματευτικό χαρτί. Η επέτειος αυτή αποτελεί μια διαρκή υπενθύμιση ότι ο κόσμος μας δεν είναι αποτέλεσμα τύχης, αλλά προϊόν σκληρών συμβιβασμών που έγιναν κάποτε από τρεις άνδρες που πίστευαν ότι μπορούσαν να δαμάσουν την ιστορία.