Σαν σήμερα, 19 Φεβρουαρίου 1936: Το μυστικό σύμφωνο που συγκλόνισε την Ελλάδα: Όταν Σοφούλης και Σκλάβαινας ανακάτεψαν την πολιτική τράπουλα

Η 19η Φεβρουαρίου του 1936 δεν ήταν μια συνηθισμένη μέρα για το πολιτικό παρασκήνιο της μεσοπολεμικής Αθήνας. Σε μια χώρα που προσπαθούσε ακόμα να βρει τις ισορροπίες της μετά την παλινόρθωση της Μοναρχίας και την επιστροφή του Γεωργίου Β’, το πολιτικό σκηνικό θύμιζε ναρκοπέδιο. Οι εκλογές της 26ης Ιανουαρίου είχαν οδηγήσει σε ένα απόλυτο και εφιαλτικό αδιέξοδο: οι Φιλελεύθεροι και οι Λαϊκοί, οι δύο παραδοσιακοί πόλοι του εθνικού διχασμού, βρέθηκαν σχεδόν ισοδύναμοι, αδυνατώντας να σχηματίσουν κυβέρνηση. Μέσα σε αυτό το κενό εξουσίας, ένας τρίτος, μικρός αλλά ρυθμιστικός παίκτης, το Παλλαϊκό Μέτωπο, που εξέφραζε το ΚΚΕ, κρατούσε στα χέρια του το κλειδί των εξελίξεων. Εκείνο το βράδυ, ο Θεμιστοκλής Σοφούλης και ο Στυλιανός Σκλάβαινας υπέγραψαν ένα έγγραφο που έμελλε να μείνει στην ιστορία ως το «Σύμφωνο Σοφούλη-Σκλάβαινα», μια συμφωνία που ξεκίνησε από τα σκοτάδια της μυστικότητας για να καταλήξει σε έναν εκκωφαντικό πολιτικό σεισμό.

Το πολιτικό θρίλερ ενός αδιεξόδου

Για να κατανοήσουμε το βάρος αυτής της υπογραφής, πρέπει να δούμε το κλίμα της εποχής. Η Ελλάδα ήταν μια χώρα «κομμένη στα δύο». Από τη μία πλευρά οι Βενιζελικοί και από την άλλη οι Αντιβενιζελικοί, με το μίσος να παραμένει άσβεστα ζωντανό. Οι 15 έδρες που κατέλαβε το Παλλαϊκό Μέτωπο δεν ήταν απλώς ένας αριθμός ήταν η μόνη οδός για να εκλεγεί Πρόεδρος της Βουλής και να αποφευχθεί η πλήρης παράλυση του κράτους. Ο Θεμιστοκλής Σοφούλης, ένας πολιτικός με βαθιά εμπειρία αλλά και την πίεση να διατηρήσει την επιρροή της παράταξής του, συνειδητοποίησε ότι χωρίς τη στήριξη της Αριστεράς, οι Φιλελεύθεροι θα έμεναν εκτός παιχνιδιού.

ΚΚΕ: «Σύμφωνο Σοφούλη - Σκλάβαινα»

Από την άλλη πλευρά, το ΚΚΕ, μέσω του Στυλιανού Σκλάβαινα, έβλεπε μια μοναδική ευκαιρία να βγει από την πολιτική απομόνωση και να επιβάλει όρους που θα ανακούφιζαν τα στελέχη του από τις διώξεις ετών. Η συνάντηση έγινε υπό άκρα μυστικότητα. Δεν υπήρχαν κάμερες, ούτε ανακοινωθέντα. Υπήρχαν μόνο δύο άνδρες που γνώριζαν ότι αυτό που υπέγραφαν ήταν μια πολιτική «βόμβα» που, αν έσκαγε πρόωρα, θα μπορούσε να τινάξει τα πάντα στον αέρα.

Οι όροι μιας παράτολμης συναλλαγής

Το περιεχόμενο του συμφώνου ήταν κάτι παραπάνω από τολμηρό για τα δεδομένα του 1936. Το Παλλαϊκό Μέτωπο δεσμευόταν να στηρίξει την υποψηφιότητα του Σοφούλη για την προεδρία της Βουλής, διασφαλίζοντας έτσι τη θεσμική συνέχεια. Όμως, το αντάλλαγμα που ζήτησε η Αριστερά και αποδέχθηκαν οι Φιλελεύθεροι ήταν ριζοσπαστικό. Οι Φιλελεύθεροι υποσχέθηκαν να καταργήσουν το περίφημο «Ιδιώνυμο», τον νόμο του 1929 που είχε θεσπίσει ο ίδιος ο Ελευθέριος Βενιζέλος και ο οποίος ποινικοποιούσε την κομμουνιστική ιδεολογία και δράση.

VIRAL

Γιώργος Καλλιακμάνης: Αποκάλυψε αυτό που όλοι φοβόντουσαν για το γυναικείο πτώμα σε βαλίτσα!

Έθαψε την οικογένειά του κάτω από τη βεράντα και έγινε καπνός: Το άλυτο θρίλερ που παγώνει το αίμα

Τραγωδία στον Πειραιά: Μετά τα αποτελέσματα της ιατροδικαστικής – Ποιο ήταν το μοναδικό «παράθυρο σωτηρίας» των δύο νέων που έχασαν τη ζωή τους στο γκαράζ

Επιπλέον, η συμφωνία προέβλεπε τη διάλυση των ειδικών υπηρεσιών κρατικής ασφαλείας, την αμνηστία σε ηγετικά στελέχη του ΚΚΕ που βρίσκονταν στη φυλακή ή την εξορία, καθώς και την ακύρωση των εκτοπίσεων. Υπήρχαν επίσης και κοινωνικά αιτήματα, όπως η μείωση της τιμής του ψωμιού και η καθιέρωση κατώτατων μισθών. Για τον Σοφούλη, ήταν ένας αναγκαίος συμβιβασμός για την εξουσία. Για τον Σκλάβαινα, ήταν η στιγμή που το κόμμα του αναγνωριζόταν ως ισότιμος συνομιλητής στο αστικό πολιτικό σύστημα.

Η αποκάλυψη και η κοινωνική κατακραυγή

Όπως συμβαίνει συχνά με τα μυστικά σύμφωνα στην Ελλάδα, η διάρκεια ζωής τους ήταν μικρή. Ο Σοφούλης εξελέγη όντως Πρόεδρος της Βουλής στις 6 Μαρτίου 1936, χάρη στις ψήφους των κομμουνιστών, τηρώντας το πρώτο σκέλος της συμφωνίας. Ωστόσο, η δυστοκία των Φιλελευθέρων να προχωρήσουν στην υλοποίηση των υπολοίπων όρων, φοβούμενοι την αντίδραση του Στρατού και του Παλατιού, οδήγησε το ΚΚΕ σε μια κίνηση απελπισίας ή στρατηγικής: τη δημοσιοποίηση του συμφώνου.

Αποτύπωση των εκλογών σε εφημερίδες

Όταν το κείμενο είδε το φως της δημοσιότητας, ο πολιτικός κόσμος πάγωσε. Οι δεξιές εφημερίδες άρχισαν να μιλούν για «προδοσία» και για «παράδοση της χώρας στους μπολσεβίκους». Ο αστικός κόσμος, που έβλεπε τον κομμουνισμό ως τον απόλυτο εχθρό, δεν μπορούσε να συγχωρήσει στον Σοφούλη ότι έκανε συναλλαγή με εκείνους που ο νόμος θεωρούσε εγκληματίες. Το κλίμα έγινε εκρηκτικό. Η εμπιστοσύνη προς το κοινοβουλευτικό σύστημα κλονίστηκε συθέμελα, καθώς η εικόνα των δύο «εχθρών» να υπογράφουν κρυφά χαρτιά δημιούργησε την αίσθηση μιας γενικευμένης σήψης.

Ο δρόμος προς την 4η Αυγούστου

Η ιστορική σημασία του Συμφώνου Σοφούλη-Σκλάβαινα δεν έγκειται μόνο στις λεπτομέρειες του, αλλά στις συνέπειες που πυροδότησε. Η αποκάλυψη της συνεργασίας Φιλελευθέρων και Κομμουνιστών χρησιμοποιήθηκε ως το απόλυτο πρόσχημα από τον Ιωάννη Μεταξά και τον Βασιλιά Γεώργιο. Η «κομμουνιστική απειλή» δεν ήταν πλέον ένα αφηρημένο σύνθημα, αλλά μια χειροπιαστή συμφωνία που βρισκόταν στα πρωτοσέλιδα.

Λίγους μήνες μετά ο Μεταξάς επέβαλε τη δικτατορία του

Ο Μεταξάς, ο οποίος είχε ήδη διοριστεί Πρωθυπουργός μετά τον θάνατο του Δεμερτζή, βρήκε το επιχείρημα που χρειαζόταν για να πείσει το Παλάτι ότι το κοινοβούλιο ήταν ανίκανο να κυβερνήσει και ότι η χώρα βρισκόταν στα πρόθυρα κοινωνικής αναρχίας. Λίγους μήνες αργότερα, την 4η Αυγούστου του 1936, με πρόσχημα μια προγραμματισμένη γενική απεργία, ο Μεταξάς επέβαλε τη δικτατορία του. Το σύμφωνο που ξεκίνησε ως μια προσπάθεια πολιτικής επιβίωσης του Σοφούλη, κατέληξε να γίνει η ταφόπλακα της δημοκρατίας για τα επόμενα χρόνια.

Σήμερα, 90 χρόνια μετά, το Σύμφωνο Σοφούλη-Σκλάβαινα παραμένει ένα σκοτεινό μάθημα πολιτικής ιστορίας. Μας θυμίζει ότι οι μυστικές συμφωνίες και οι καιροσκοπικοί συμβιβασμοί, όταν δεν συνοδεύονται από ειλικρίνεια και λαϊκή νομιμοποίηση, συχνά ανοίγουν την κερκόπορτα σε εκείνους που επιβουλεύονται την ίδια τη δημοκρατία.