Την εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή «ζωντάνεψαν» με AI μέσω των σπάνιων φωτογραφιών

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Η Πρωτομαγιά του 1944 είναι μια ημερομηνία χαραγμένη με ανεξίτηλα γράμματα στην ελληνική ιστορία, συνώνυμη με την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών αντιστασιακών στην Καισαριανή. Ένα γεγονός που, 80 χρόνια μετά, αποκτά νέα διάσταση μέσα από σπάνιες φωτογραφίες που έρχονται στο φως και, κυρίως, μέσω της σύγχρονης τεχνολογίας. Η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης (AI) για τον χρωματισμό και την «αναβίωση» αυτών των ιστορικών στιγμών, όπως έκανε η Μαρία Αποστόλου σε ένα βίντεο στο TikTok, αναδεικνύει την αέναη ανάγκη για τη διατήρηση της μνήμης και την απόδοση τιμής στους ήρωες.

Οι σπάνιες φωτογραφίες και η ιστορική τους αξία

Νέο φως ρίχνουν οι έρευνες γύρω από τις σπάνιες φωτογραφίες που απεικονίζουν τις τελευταίες στιγμές των 200 Ελλήνων αγωνιστών πριν από την εκτέλεσή τους την Πρωτομαγιά του 1944. Οι φωτογραφίες τραβήχτηκαν από ερασιτέχνη που είχε ειδική άδεια από τους ναζί και ανήκε στις ομάδες προπαγάνδας. Προέρχονται από δύο διαφορετικές μηχανές, τυπώθηκαν στην Ελλάδα και λογοκρίθηκαν από το ναζιστικό καθεστώς. Στο πίσω μέρος τους γράφουν την ανατριχιαστική φράση: «Δολοφονία ομήρων».

Στελέχη του Υπουργείου Πολιτισμού έχουν ήδη έρθει σε επαφή με τον συλλέκτη που ανέβασε τις φωτογραφίες από την Καισαριανή στο eBay και τις επόμενες ημέρες θα τον επισκεφθούν στη Γάνδη, ώστε να αποτιμήσουν την αυθεντικότητα, τη νομιμότητα της προέλευσης, καθώς και τη σημασία και την αξία της συλλογής. Εφόσον τεκμηριωθούν η γνησιότητα και η νόμιμη προέλευση, το υπουργείο θα προχωρήσει άμεσα, μέσω της κατάλληλης νομικής οδού, στις απαραίτητες ενέργειες για την απόκτησή της.

Οι δώδεκα φωτογραφίες, απεικονίζουν τις τελευταίες στιγμές των 200 αντιστασιακών κομμουνιστών πριν από την εκτέλεσή τους ως αντίποινα για τη δολοφονία του υποστράτηγου Φραντς Κερχ στους Μολάους της Λακωνίας από αντιστασιακούς. Πρόκειται για φωτογραφίες που ανήκαν στο άλμπουμ του Γερμανού υπολοχαγού Χέρμαν Χόιερ, ο οποίος υπηρετούσε στη Μαλακάσα. Σύμφωνα με το ΥΠΠΟ, είναι πολύ πιθανό να πρόκειται για αυθεντικό υλικό, ωστόσο θα πρέπει να προσπελαστούν μία σειρά από νομικά προβλήματα προκειμένου να αποκτηθούν από το ελληνικό κράτος. Το θέμα θα εξεταστεί και από το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων, καθώς ο χαρακτηρισμός της συλλογής ως μνημείου αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη διεκδίκησή της από το ελληνικό Δημόσιο.

Οι πρώτες ταυτοποιήσεις

Τουλάχιστον 3 πρόσωπα φαίνεται να έχουν ταυτοποιηθεί μέχρι στιγμής από τις φωτογραφίες της Καισαριανής, ενώ μυστήριο αποτελεί ο άνδρας με το λευκό πουκάμισο που εμφανίζεται να περπατά αγέρωχος προς το εκτελεστικό απόσπασμα. Σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις πρόκειται είτε για τον Θρασύβουλο Καλαφατάκη είτε για τον Βασίλη Παπαδήμα.

Ο Θρασύβουλος Καλαφατάκης, 30 ετών, καταγόταν από τον Πλατανιά Χανίων, ήταν γεωργός και γαλακτοκόμος, παντρεμένος και πατέρας δύο παιδιών. Οργανώθηκε από νωρίς στο ΚΚΕ, διώχθηκε κατά τη δικτατορία Μεταξά, συνελήφθη το 1939 και πέρασε από φυλακές και τόπους κράτησης πριν μεταφερθεί στο Χαϊδάρι. Στο στρατόπεδο φρόντιζε ως μάγειρας νεότερους κρατούμενους, ενώ προς τιμήν του έχει δοθεί το όνομά του σε δρόμο στην περιοχή του Αγίου Λουκά στα Χανιά.

Οι πρώτες αναφορές στα social media ανέφεραν πως πρόκειται για τον Βασίλη Παπαδήμα, αδερφό του εκδότη Δημήτρη Παπαδήμα. Γεννημένος στην Πύλο το 1909, εργαζόταν στο εργοστάσιο της Ανώνυμης Εταιρείας Οινοπνευματοποιίας στη Γιάλοβα Μεσσηνίας και είχε πολεμήσει στο αλβανικό μέτωπο. Συνελήφθη στις 6 Αυγούστου 1941 από Ιταλούς καραμπινιέρους και Έλληνες χωροφύλακες και ακολούθησε μια διαδρομή κρατήσεων, καταλήγοντας στο Χαϊδάρι πριν συμπεριληφθεί στους 200 της Πρωτομαγιάς 1944.

Σε άλλη φωτογραφία, πιθανολογείται ότι απεικονίζεται ο Ηλίας Ρίζος του Δημητρίου, ένας νεαρός άνδρας που φαίνεται να χαμογελά ελαφρά. Εργαζόταν σε μικρή βιοτεχνία στη Λαμία. Μετά την είσοδο των ιταλικών δυνάμεων στην πόλη, συνελήφθη από Έλληνες δωσίλογους και παραδόθηκε στους κατακτητές, κρατήθηκε στις φυλακές Λαμίας και στη συνέχεια μεταφέρθηκε στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου, πριν καταλήξει ανάμεσα στους 200.

Σε ακόμα μια φωτογραφία φαίνεται να αναγνωρίζεται ο Δημήτρης Παπαδόπουλος, ποντιακής καταγωγής, ένας από τους παλαιότερους αγωνιστές του κλάδου των οικοδόμων, με έντονη συνδικαλιστική δράση. Διετέλεσε γενικός γραμματέας της Ομοσπονδίας Οικοδόμων, με επανειλημμένες διώξεις, φυλακίσεις και εξορίες. Συνελήφθη το 1936 από τη δικτατορία της 4ης Αυγούστου, οδηγήθηκε σε εξορία και στην Ακροναυπλία, και το 1941 παραδόθηκε στους Γερμανούς, μεταφέρθηκε στο Χαϊδάρι και εκτελέστηκε την 1η Μαΐου 1944.

Σύμφωνα με σημερινό δημοσίευμα των Νέων που επικαλείται τον Ηλία Καρμπάτο, συγγραφέα του βιβλίου «Η Σταφιδική Εξέγερση του 1935 – ο άσβεστος μεσοπόλεμος της αγροτιάς», ένας από τους άνδρες που φορά ένα κασκέτο στον τοίχο της Καισαριανής είναι ο Μεσσήνιος Χρήστος Κουβελιώτης, ηγετική μορφή του ΚΚΕ και της Αγροτικής Εξέγερσης.