Το μεγάλο «ΝΑΙ» στη Δύση: Η 18η Φεβρουαρίου που σφράγισε τη μοίρα της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ

Η 18η Φεβρουαρίου του 1952 δεν ήταν μια συνηθισμένη κοινοβουλευτική ημέρα στην Αθήνα. Ήταν η στιγμή που η Ελλάδα, ακόμα «σκονισμένη» από τα ερείπια του Εμφυλίου και με τις πληγές της δεκαετίας του ’40 να χαίνουν, αποφάσισε να ρίξει την άγκυρά της σε έναν συγκεκριμένο γεωπολιτικό λιμένα. Μέσα στην αίθουσα της Βουλής, οι πληρεξούσιοι του έθνους καλούνταν να επικυρώσουν την ένταξη της χώρας στη Βορειοατλαντική Συμμαχία, το ΝΑΤΟ. Ήταν μια απόφαση που θα καθόριζε την ελληνική εξωτερική πολιτική για τις επόμενες επτά δεκαετίες, μετατρέποντας μια μικρή, εξαντλημένη χώρα σε προκεχωρημένο φυλάκιο της Δύσης στην ανατολική Μεσόγειο.

Η σκιά του σιδηρού παραπετάσματος και η ελληνική αγωνία

Για να καταλάβει κανείς την ένταση εκείνης της ημέρας, πρέπει να εισπνεύσει τον αέρα της εποχής. Ο Ψυχρός Πόλεμος δεν ήταν ένας θεωρητικός όρος στα εγχειρίδια ιστορίας, αλλά μια ζωντανή, απειλητική πραγματικότητα. Η Ευρώπη ήταν χωρισμένη στα δύο από ένα αόρατο αλλά αδιαπέραστο τείχος, και η Ελλάδα βρισκόταν ακριβώς πάνω στη γραμμή του ρήγματος. Η κυβέρνηση του Νικολάου Πλαστήρα, υπό την πίεση των διεθνών εξελίξεων αλλά και της εσωτερικής ανάγκης για ασφάλεια, έβλεπε στο ΝΑΤΟ τη μοναδική εγγύηση απέναντι σε αυτό που τότε ονομαζόταν «κίνδυνος εξ ανατολών».

Η ένταξη δεν ήταν απλώς μια διπλωματική επιτυχία ήταν η επισφράγιση του δόγματος Τρούμαν και του σχεδίου Μάρσαλ. Η Ελλάδα είχε ήδη στείλει στρατιώτες να πολεμήσουν στην Κορέα, αποδεικνύοντας έμπρακτα την πίστη της στο δυτικό στρατόπεδο. Η επικύρωση της συμφωνίας από τη Βουλή ήταν το τελευταίο, τυπικό αλλά και βαθιά συμβολικό βήμα. Ο Σοφοκλής Βενιζέλος, ως Αντιπρόεδρος και Υπουργός Εξωτερικών, ανέλαβε το βάρος της εισήγησης, περιγράφοντας το ΝΑΤΟ ως μια «ασπίδα ειρήνης». Στην πραγματικότητα, όλοι γνώριζαν ότι επρόκειτο για μια επιλογή επιβίωσης σε έναν κόσμο που ετοιμαζόταν για τα χειρότερα.

74 χρόνια από την ένταξη της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ

Μια παράδοξη πολιτική ομοφωνία

Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο εκείνης της συνεδρίασης ήταν η σπάνια σύμπνοια ανάμεσα στους δύο μεγάλους πόλους του πολιτικού συστήματος. Η κεντρώα κυβέρνηση του Πλαστήρα και η δεξιά αντιπολίτευση του «Ελληνικού Συναγερμού» υπό τον Αλέξανδρο Παπάγο βάδισαν στο ίδιο μονοπάτι. Παρά τις σφοδρές προσωπικές και πολιτικές τους διαφορές, στην υπόθεση του ΝΑΤΟ λειτουργούσαν σαν συγκοινωνούντα δοχεία.

VIRAL

Ανείπωτο θρήνος στη κηδεία της Βασιλικής: Το τελευταίο αντίο στην 39χρονη που δολοφονήθηκε στην Καλαμάτα

Ο Γολγοθάς της Βασιλικής: Το βίντεο κλιπ που έπαιξε κρυφά και οι εξομολογήσεις της – «Μου είπε ”νομίζω, ότι κάτι μου δίνει, και αποκοιμιέμαι”»

Ανησυχία στην Εύβοια: Ποιες παραλίες έχουν γεμίσει με μέδουσες – Αποκαλυπτικά βίντεο, Live χάρτης

Ο Παπάγος, με το κύρος του στρατάρχη, έδωσε το «πράσινο φως», θεωρώντας την ένταξη ως την απόλυτη θωράκιση των ελληνικών συνόρων. Από την άλλη, ο Πλαστήρας, ένας άνθρωπος που είχε ταυτιστεί με τη συμφιλίωση, έβλεπε στη συμμαχία το μέσο για να βγει η χώρα από την απομόνωση και να επικεντρωθεί στην οικονομική της ανασυγκρότηση. Αυτή η «σιδηρά» πλειοψηφία δεν άφηνε περιθώρια για εκπλήξεις, καθιστώντας το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας προδιαγεγραμμένο.

Η ένταξη της Ελλάδας και της Τουρκίας έγινε ταυτόχρονα

Οι εννέα της άρνησης: Η μοναχική φωνή της ΕΔΑ

Ωστόσο, μέσα σε αυτό το κλίμα της απόλυτης πλειοψηφίας, υπήρξε μια μικρή, αλλά ηχηρή παραφωνία. Οκτώ βουλευτές της Ενιαίας Δημοκρατικής Αριστεράς (ΕΔΑ) και ο ανεξάρτητος Μιχάλης Κύρκος στάθηκαν απέναντι στο ρεύμα. Η ΕΔΑ, που είχε ιδρυθεί μόλις λίγους μήνες νωρίτερα για να αποτελέσει τη νόμιμη έκφραση της ηττημένης στον Εμφύλιο Αριστεράς, υποστήριξε ότι η ένταξη στο ΝΑΤΟ θα μετέτρεπε την Ελλάδα σε «ορμητήριο των ιμπεριαλιστών» και θα την εξέθετε σε θανάσιμους κινδύνους σε περίπτωση μιας παγκόσμιας σύρραξης.

Ο Μιχάλης Κύρκος, πατέρας του μετέπειτα ηγέτη της ανανεωτικής αριστεράς Λεωνίδα Κύρκου, υπήρξε μια από τις πιο εμβληματικές μορφές εκείνης της ημέρας. Με λόγο οξύ και επιχειρήματα που εστίαζαν στην απώλεια της εθνικής κυριαρχίας, αρνήθηκε να συναινέσει. Για την αριστερά της εποχής, το ΝΑΤΟ δεν ήταν ασπίδα, αλλά δεσμά. Οι εννέα αυτοί βουλευτές καταψηφίζοντας τη συμφωνία, γνώριζαν ότι θα χαρακτηρίζονταν ως «πράκτορες ξένων συμφερόντων», όμως επέλεξαν να καταγραφούν στην ιστορία ως η μόνη φωνή αντίδρασης σε μια απόφαση που θεωρούσαν εθνικά επιζήμια.

Από την επικύρωση στην πραγματικότητα

Μετά την ολοκλήρωση της ονομαστικής ψηφοφορίας, το αποτέλεσμα ήταν συντριπτικό. Η Ελλάδα ανήκε πλέον επίσημα στη συμμαχία, μαζί με την Τουρκία, η οποία έγινε δεκτή την ίδια ακριβώς στιγμή. Αυτή η ταυτόχρονη ένταξη των δύο «αιώνιων» αντιπάλων ήταν μια στρατηγική επιλογή των ΗΠΑ για να κλείσει κάθε τρύπα στη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, μια επιλογή που στην πορεία των χρόνων θα δημιουργούσε τις δικές της εσωτερικές τριβές και αδιέξοδα.

Η 18η Φεβρουαρίου 1952 δεν ήταν απλώς μια μέρα που υπογράφηκαν κάποια χαρτιά. Ήταν η μέρα που η Ελλάδα «ενηλικιώθηκε» βίαια μέσα στο διεθνές στερέωμα, επιλέγοντας στρατόπεδο με το βλέμμα στραμμένο στην ασφάλεια, αλλά με το κόστος της εξάρτησης. Η ιστορία θα έδειχνε αργότερα ότι η σχέση με τη Συμμαχία θα περνούσε από χίλια κύματα, από την πικρία της Κύπρου μέχρι την αποχώρηση από το στρατιωτικό σκέλος το 1974 και την επάνοδο, αλλά όλα ξεκίνησαν εκεί, σε εκείνη τη συνεδρίαση της Βουλής, όταν οι «ναι» επικράτησαν κατά κράτος των «όχι».

Σήμερα, κοιτάζοντας πίσω, αντιλαμβανόμαστε ότι εκείνη η ψηφοφορία ήταν η πρώτη πράξη ενός δράματος που συνεχίζεται μέχρι τις μέρες μας. Η Ελλάδα του 1952 αναζητούσε σωσίβιο και το βρήκε στο ΝΑΤΟ. Το αν το σωσίβιο αυτό έγινε στην πορεία βάρος ή αν παρέμεινε απαραίτητο εφόδιο, είναι μια συζήτηση που παραμένει ανοιχτή και επίκαιρη.