Σαν σήμερα, 17 Φεβρουαρίου 1982: Ο πολιτικός γάμος καθιερώνεται στην Ελλάδα ως ισόκυρος με τον θρησκευτικό

Σαν σήμερα, πριν από ακριβώς σαράντα τέσσερα χρόνια, η Ελλάδα βίωνε μία από τις πιο ριζοσπαστικές κοινωνικές και νομοθετικές αλλαγές της μεταπολεμικής της ιστορίας. Ήταν η 17η Φεβρουαρίου του 1982, όταν η κυβέρνηση του Ανδρέα Παπανδρέου, πιστή στις προεκλογικές της δεσμεύσεις για τον εκσυγχρονισμό του οικογενειακού δικαίου, έφερνε προς ψήφιση στη Βουλή το νομοσχέδιο που καθιέρωνε τον πολιτικό γάμο ως ισόκυρο με τον θρησκευτικό. Η απόφαση αυτή δεν ήταν απλώς μία νομική τακτοποίηση, αλλά μία μετωπική σύγκρουση με κατεστημένες αντιλήψεις αιώνων, η οποία ήρθε να επισφραγίσει τη μετάβαση της χώρας στη σύγχρονη ευρωπαϊκή πραγματικότητα και να αναγνωρίσει το δικαίωμα του πολίτη να αυτοπροσδιορίζεται απέναντι στους θεσμούς.

Το κοινωνικό υπόβαθρο της «Αλλαγής»

Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, η Ελλάδα βρισκόταν σε μία κατάσταση αναμονής για μεγάλες θεσμικές τομές. Η πτώση της δικτατορίας είχε ανοίξει τον δρόμο για τον εκδημοκρατισμό, όμως σε επίπεδο προσωπικής ζωής και οικογενειακών σχέσεων, το πλαίσιο παρέμενε εξαιρετικά συντηρητικό. Μέχρι εκείνη τη στιγμή, ο θρησκευτικός γάμος ήταν ο μοναδικός τρόπος για να θεωρηθεί μία ένωση νόμιμη ενώπιον του κράτους. Αυτό σήμαινε ότι χιλιάδες πολίτες, είτε ήταν άθεοι, είτε αλλόθρησκοι, είτε απλώς επιθυμούσαν μία πιο λιτή διαδικασία, υποχρεώνονταν να συμμετέχουν σε ένα θρησκευτικό μυστήριο για να αποκτήσουν νομικά δικαιώματα. Η καθιέρωση του πολιτικού γάμου αποτέλεσε την αιχμή του δόρατος για τον χωρισμό του κράτους από την εκκλησία σε επίπεδο ιδιωτικού βίου, προκαλώντας όμως θύελλα αντιδράσεων από την πλευρά της Ιεράς Συνόδου.

Η μεγάλη σύγκρουση με την Εκκλησία

Η αντίδραση της Εκκλησίας της Ελλάδος, υπό τον τότε Αρχιεπίσκοπο Σεραφείμ, υπήρξε σφοδρή και πολυεπίπεδη. Το θρησκευτικό κατεστημένο θεωρούσε ότι η νομιμοποίηση του πολιτικού γάμου θα οδηγούσε στην αποσύνθεση της ελληνικής οικογένειας και στην απομάκρυνση του λαού από τις ορθόδοξες παραδόσεις. Οι άμβωνες της χώρας έγιναν μετερίζια αγώνα, με πύρινους λόγους κατά της «αθεΐας» και της «ηθικής κατάπτωσης». Μάλιστα, υπήρξαν φωνές που πρότειναν ακόμα και τον αφορισμό όσων επέλεγαν τον πολιτικό γάμο, ενώ η ρητορική της εποχής έκανε λόγο για μία «νόθευση» του ιερού δεσμού. Παρά την πίεση, η τότε κυβέρνηση και ο Υπουργός Δικαιοσύνης, Στάθης Αλεξανδρής, παρέμειναν ακλόνητοι, υποστηρίζοντας ότι η θρησκευτική ελευθερία είναι συνταγματικό δικαίωμα και ότι το κράτος οφείλει να προστατεύει όλους τους πολίτες του, ανεξάρτητα από τις πεποιθήσεις τους.

Ο πρώτος πολιτικός γάμος μετά το νομοσχέδιο

Η καθιέρωση της ισοκυρίας και το νέο οικογενειακό δίκαιο

Με την ψήφιση του νόμου 1250/1982, ο πολιτικός γάμος έγινε πραγματικότητα. Η καινοτομία δεν ήταν μόνο η ύπαρξη της εναλλακτικής λύσης, αλλά η ρητή αναφορά ότι ο πολιτικός γάμος παράγει ακριβώς τα ίδια έννομα αποτελέσματα με τον θρησκευτικό. Αυτό άνοιξε τον δρόμο για τη μεγάλη μεταρρύθμιση του Οικογενειακού Δικαίου το 1983, η οποία ακολούθησε λίγο αργότερα, καταργώντας τον θεσμό της προίκας, καθιερώνοντας το συναινετικό διαζύγιο και, το σημαντικότερο, θεσμοθετώντας την ισότητα των δύο φύλων μέσα στην οικογένεια. Ο σύζυγος έπαψε να είναι ο «αρχηγός της οικίας» και η γυναίκα απέκτησε τη νομική υπόσταση που της στερούσε το πατριαρχικό καθεστώς του παρελθόντος. Η Ελλάδα άρχισε να αναπνέει έναν αέρα ελευθερίας που είχε καθυστερήσει δεκαετίες σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη.

VIRAL

Η «κατάρα» που διέλυσε την οικογένεια Σεργιανόπουλου: Πέθαναν όλοι του οι συγγενείς μετά την δολοφονία του – Μάνα και αδελφή του την ίδια μέρα!

Μεγάλες αλήθειες από μία απλή κοπέλα για το κέρατο και τις γυναικοκτονίες 

Γυναικοκτονία στην Καλαμάτα: Η ανατριχιαστική απόπειρα «ξεπλύματος» του δολοφόνου – Όταν η υπεράσπιση γίνεται «ύβρις» προς το θύμα

Από το χθες στο σήμερα: Μία κατακτημένη κανονικότητα

Σαράντα τέσσερα χρόνια μετά, ο πολιτικός γάμος αποτελεί μία αυτονόητη επιλογή για εκατοντάδες χιλιάδες ζευγάρια στην Ελλάδα. Αυτό που τότε φάνταζε ως «ιεροσυλία», σήμερα είναι μία πράξη ρουτίνας στο δημαρχείο της γειτονιάς, συχνά συνοδευόμενη από την ίδια χαρά και γιορτινή ατμόσφαιρα που συνοδεύει και το θρησκευτικό μυστήριο. Η ιστορική σημασία της 17ης Φεβρουαρίου 1982 έγκειται στο γεγονός ότι το κράτος έπαψε να λειτουργεί ως κηδεμόνας της συνείδησης των πολιτών και έγινε εγγυητής των ελευθεριών τους. Ήταν η μέρα που η ελληνική κοινωνία αποφάσισε να ενηλικιωθεί, αναγνωρίζοντας ότι ο έρωτας και η δέσμευση δύο ανθρώπων είναι κυρίως μία υπόθεση ανθρωπίνων σχέσεων και νομικής προστασίας, και μόνο κατ’ επιλογήν μία υπόθεση θρησκευτικής πίστης.