Δέσπω Διαμαντίδου: Η κοσμοπολίτισσα της ελληνικής τραγωδίας που κατέκτησε το Μπρόντγουεϊ

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Η 18η Φεβρουαρίου του 2004 δεν ήταν απλώς η μέρα που η Δέσπω Διαμαντίδου πέρασε στην αθανασία, αλλά η στιγμή που το ελληνικό θέατρο έχασε έναν από τους πιο πολυδιάστατους και «ευρωπαϊκούς» πνεύμονες που γέννησε ποτέ αυτός ο τόπος. Αν η Μελίνα Μερκούρη ήταν η φλόγα και η ορμή, η Δέσπω ήταν η δωρική κομψότητα, το βάθος μιας γυναίκας που μπορούσε με την ίδια άνεση να ερμηνεύσει την Εκάβη στην Επίδαυρο και να γίνει η κινηματογραφική μητέρα του Γούντι Άλεν στη Νέα Υόρκη. Ήταν μια ηθοποιός που δεν χωρούσε σε σύνορα, ούτε γεωγραφικά ούτε καλλιτεχνικά, κουβαλώντας μια αύρα που την έκανε να μοιάζει πάντα σαν να βρίσκεται «αλλού», ακόμη και όταν πατούσε γερά στο σανίδι του Εθνικού.

Μια ασυνήθιστη αρχή στον Πειραιά

Το ταξίδι της ξεκίνησε στις 13 Ιουλίου του 1916 στον Πειραιά, αλλά η ταυτότητα της ήταν από την πρώτη στιγμή ένα μωσαϊκό πολιτισμών. Με ρωσική καταγωγή και μια ανατροφή που την κράτησε μακριά από τα ελληνικά θρανία, η Δέσπω μεγάλωσε μέσα σε ένα περιβάλλον που μύριζε κοσμοπολιτισμό. Η φοίτηση της στη Γερμανική Σχολή της χάρισε μια πειθαρχία και μια πολυγλωσσία που θα αποδεικνύονταν τα πιο ισχυρά της όπλα στη μετέπειτα διεθνή της πορεία. Δεν ήταν η κλασική Πειραιώτισσα της εποχής ήταν μια γυναίκα του κόσμου πριν καν αποφασίσει να γίνει ηθοποιός, μια προσωπικότητα που έβλεπε τη ζωή μέσα από τα βιβλία και τις ξένες γλώσσες.

Όταν τελικά αποφάσισε να φοιτήσει στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου, η παρουσία της δεν μπορούσε να περάσει απαρατήρητη. Το 1942, μέσα στην καρδιά της Κατοχής, πρωτοεμφανίστηκε στον Χορό της «Μήδειας», αλλά η συνάντηση της με τον Κάρολο Κουν ήταν εκείνη που έβαλε τη σφραγίδα στη μελλοντική της πορεία. Στο έργο «Δεν φταίει το αστέρι μας», η Λαίδη Καρολίνα της Διαμαντίδου αποκάλυψε μια ηθοποιό με σπάνιο ένστικτο και μια σκηνική ευφυΐα που την έκανε να ξεχωρίζει ανάμεσα στους ιερούς τέρατα της εποχής, όπως ο Χορν και η Αρώνη.

Η κυριαρχία στο Εθνικό και η δύναμη του Χορού

Για σχεδόν δύο δεκαετίες, η Δέσπω Διαμαντίδου υπήρξε η «ραχοκοκαλιά» του Εθνικού Θεάτρου. Δεν ήταν μόνο οι πρωταγωνιστικοί ρόλοι ήταν η ικανότητα της να ηγείται του Χορού στην αρχαία τραγωδία, ένας ρόλος που απαιτεί τεράστια εσωτερική δύναμη και ρυθμό. Το 1949, ως κορυφαία στην «Ορέστεια» υπό τις οδηγίες του Ροντήρη, καθήλωσε το κοινό στο Ηρώδειο. Εκεί, κάτω από το φως του φεγγαριού, η Δέσπω απέδειξε ότι η τραγωδία δεν είναι μόνο κραυγή, αλλά και ησυχία, βλέμμα και στάση σώματος.

Η ερμηνεία της στην «Εκάβη» και ο ρόλος του Κήρυκα στις «Εκκλησιάζουσες» έδειξαν το εύρος της. Μπορούσε να περάσει από το βαθύ πένθος στην αριστοφανική ειρωνεία με μια κίνηση των φρυδιών της. Παράλληλα, ο κινηματογράφος άρχισε να την πολιορκεί. Αν και το ντεμπούτο της έγινε το 1947, η δεκαετία του ’60 ήταν εκείνη που την έβαλε σε κάθε ελληνικό σπίτι. Ποιος μπορεί να ξεχάσει τη συμμετοχή της στη «Μανταλένα», στην «Αλίκη στο Ναυτικό» ή στα «Κόκκινα Φανάρια»; Ήταν η γυναίκα που προσέδιδε κύρος σε κάθε πλάνο, η φιγούρα που ισορροπούσε ανάμεσα στη λαϊκότητα και την αστική ευγένεια.

Η φυγή στη Νέα Υόρκη και το ραντεβού με τον Γούντι Άλεν

Όταν η δικτατορία των συνταγματαρχών επιβλήθηκε στην Ελλάδα το 1967, η Δέσπω δεν το σκέφτηκε δεύτερη φορά. Η ελευθερία ήταν για εκείνη αδιαπραγμάτευτη. Έφυγε για τις ΗΠΑ, όπου μαζί με την αγαπημένη της φίλη, Μελίνα Μερκούρη, έγιναν οι φωνές της Ελλάδας στο εξωτερικό. Στο Μπρόντγουεϊ, το «Ίλια Ντάρλινγκ» έγινε σημείο αναφοράς, αλλά η Δέσπω έγραψε τη δική της ιστορία όταν αντικατέστησε τη θρυλική Λότε Λένια στο «Καμπαρέ». Η μεταμόρφωση της σε Φράου Φράιντερ δεν ήταν απλώς μια επαγγελματική επιτυχία ήταν η απόδειξη ότι μια Ελληνίδα ηθοποιός μπορούσε να σταθεί στην κορυφή της παγκόσμιας θεατρικής σκηνής χωρίς να χάσει την ταυτότητα της.

Εκείνη την περίοδο, ο κινηματογραφικός κόσμος ανακάλυψε το ιδιαίτερο πρόσωπό της. Ο Γούντι Άλεν, με το ανήσυχο και ιδιόρρυθμο χιούμορ του, είδε στη Δέσπω την ιδανική «μητέρα» για τον «Ειρηνοποιό» (Love and Death). Η συμμετοχή της στην ταινία αυτή παραμένει μέχρι σήμερα μια από τις πιο εμβληματικές στιγμές Ελλήνων ηθοποιών στο Χόλιγουντ. Η Δέσπω δεν έπαιζε απλώς συνδιαλεγόταν με το παγκόσμιο σινεμά με μια άνεση που έμοιαζε φυσική, σχεδόν αυτονόητη.

Η επιστροφή και η πνευματική παρακαταθήκη

Με την πτώση της χούντας το 1974, η Δέσπω επέστρεψε στη χώρα της, αλλά δεν σταμάτησε ποτέ να είναι ένα ανήσυχο πνεύμα. Συνέχισε να μεταφράζει έργα, προσφέροντας στο ελληνικό θέατρο πρόσβαση σε κείμενα που απαιτούσαν βαθιά γνώση της γλώσσας και της δραματουργίας. Μέχρι το τέλος, παρέμεινε ενεργή, κερδίζοντας μάλιστα το κρατικό βραβείο β’ γυναικείου ρόλου το 1991 για την ταινία «Ο Τζώνη Κέλν κυρία μου», υπενθυμίζοντας σε όλους ότι η τέχνη δεν έχει ηλικία, παρά μόνο ποιότητα.

Η Δέσπω Διαμαντίδου έφυγε από τη ζωή πριν από 22 χρόνια, αφήνοντας πίσω της ένα κενό που δύσκολα αναπληρώνεται. Δεν ήταν απλώς μια ηθοποιός των 40 ταινιών και των εκατοντάδων παραστάσεων. Ήταν μια γυναίκα που έζησε τη ζωή της με τους δικούς της όρους, που μιλούσε πολλές γλώσσες αλλά επέλεξε τη γλώσσα της αλήθειας στη σκηνή, και που απέδειξε ότι ο Πειραιάς μπορεί να απέχει μόλις μια ανάσα από τη Νέα Υόρκη, αν έχεις το ταλέντο και το θάρρος να διανύσεις την απόσταση. Σαν σήμερα, τη θυμόμαστε όχι ως μια ανάμνηση του ασπρόμαυρου σινεμά, αλλά ως μια διαχρονική πρέσβειρα του ελληνικού πολιτισμού στα πέρατα της γης.