Σαν σήμερα, 19 Νοεμβρίου 1703: Το μυστικό πέθανε στη Βαστίλη – Ο άνθρωπος με τη σιδερένια μάσκα και ο θρύλος που ενέπνευσε τον Δουμά

Σαν σήμερα, στις 19 Νοεμβρίου του 1703 ), ένας από τους πιο μυστηριώδεις και καλά φυλαγμένους κρατούμενους στην ιστορία της Γαλλίας άφησε την τελευταία του πνοή στους σκοτεινούς πύργους της Βαστίλης. Πρόκειται για τον περίφημο «Άνθρωπο με τη Σιδερένια Μάσκα» (L’Homme au Masque de Fer), η ταυτότητα του οποίου παρέμεινε μυστική για περισσότερους από τρεις αιώνες, γεννώντας έναν θρύλο που ύμνησαν και διέδωσαν παγκοσμίως συγγραφείς όπως ο Βολτέρος και ο Αλέξανδρος Δουμάς (πατέρας).

Η ζωή του ανθρώπου αυτού, που φυλακίστηκε επί 34 ολόκληρα χρόνια κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Λουδοβίκου ΙΔ’ (του «Βασιλιά Ήλιου»), αποτελεί ένα από τα πιο καλά κρυμμένα μυστικά της Ιστορίας. Ο κρατούμενος, ο οποίος συνελήφθη το 1669 ή το 1670, βρισκόταν υπό την άμεση και αδιάκοπη επίβλεψη του ίδιου δεσμοφύλακα, του Μπενίν Ντουβερνιέ ντε Σεν Μαρς, σε μία σειρά από φυλακές, με τελευταία τη διαβόητη Βαστίλη.

Η καταδίκη σε αιώνια ανωνυμία

Η κεντρική, τρομακτική λεπτομέρεια που δημιούργησε τον μύθο δεν ήταν η φυλάκιση, αλλά η μάσκα. Αν και ο θρύλος μιλά για σιδηρένιο προσωπείο, οι ιστορικές πηγές (όπως σημειώσεις δεσμοφυλάκων της Βαστίλης) υποστηρίζουν ότι η μάσκα ήταν πιθανότατα κατασκευασμένη από μαύρο βελούδινο ύφασμα, ενισχυμένη με σίδηρο για να καλύπτει μόνιμα το πρόσωπο και να καθιστά αδύνατη την αναγνώρισή του. Οι εντολές του βασιλιά ήταν σαφείς και τρομακτικές: ο κρατούμενος έπρεπε να σκοτωθεί αμέσως εάν επιχειρούσε να αποκαλύψει την ταυτότητά του ή εάν μιλούσε σε οποιονδήποτε άλλο πλην του δεσμοφύλακά του για οτιδήποτε άλλο εκτός από τις άμεσες ανάγκες του. Το κελί του στη Βαστίλη μάλιστα φέρεται να ήταν ειδικά ηχομονωμένο για να διασφαλιστεί η απόλυτη μυστικότητα.

VIRAL

Αλέξης Σταμάτης: Ποιος ήταν ο συγγραφέας που «έφυγε» στα 67 – Η μητέρα του Μπέτυ Αρβανίτη, η μάχη με το αλκοόλ και η σπάνια ασθένεια

«Θολώνει» ακόμη περισσότερο το θρίλερ της Κυψέλης – Η ανατριχιαστική λεπτομέρεια που αποκάλυψε η νεκροψία

«Μαμά, σώσε με»: Το 3χρονο αγγελούδι έβλεπε τον πατέρα του να σακατεύει τη μητέρα του σε διάδρομο ξενοδοχείου στο Ηράκλειο!

Ο θάνατός του, στις 19 Νοεμβρίου 1703, δεν έφερε καμία αποκάλυψη. Αντιθέτως, ενισχύθηκε η μυστικοπάθεια: όλα τα υπάρχοντά του κάηκαν αμέσως, τα ρούχα του καταστράφηκαν, οι τοίχοι του κελιού ξύθηκαν και ασβεστώθηκαν, ενώ η θρυλική μάσκα λιώθηκε. Θάφτηκε δε στο νεκροταφείο Σαιν-Πολ, με το πιστοποιητικό ταφής να φέρει το ψευδώνυμο «Μαρκιόλι» (Marchioly), μία λεπτομέρεια που αποτέλεσε κλειδί για τις κατοπινές θεωρίες.

Ο Βολτέρος, ο Δουμάς και οι εικασίες

Η ιστορία του ανώνυμου κρατούμενου τράβηξε το ενδιαφέρον της διανόησης και της λογοτεχνίας ήδη από τον 18ο αιώνα.

Ο Βολτέρος, ο οποίος φυλακίστηκε στη Βαστίλη το 1717, ήταν ο πρώτος που έκανε εκτενή καταγεγραμμένη αναφορά στον κρατούμενο στο έργο του «Ο αιώνας του Λουδοβίκου XIV». Ο Βολτέρος ήταν αυτός που διέδωσε την πιο ρομαντική και συναρπαστική εκδοχή: ότι ο άνθρωπος με τη μάσκα ήταν ο παράνομος ετεροθαλής αδελφός του ίδιου του βασιλιά, Λουδοβίκου ΙΔ’, ο οποίος έπρεπε να κρυφτεί για να διασφαλιστεί η σταθερότητα του θρόνου.

Αυτή η εκδοχή υιοθετήθηκε και γιγαντώθηκε από τον Αλέξανδρο Δουμά (πατέρα) στο μυθιστόρημά του «Ο Υποκόμης του Μπραζελό» (1850), το τρίτο μέρος της σειράς των «Τριών Σωματοφυλάκων». Ο Δουμάς, με τη δύναμη της πένας του, καθιέρωσε την πιο διαδεδομένη μυθιστορηματική εκδοχή: ότι ο κρατούμενος ήταν ο δίδυμος αδελφός του Λουδοβίκου ΙΔ’, ο οποίος φυλακίστηκε αμέσως μετά τη γέννησή του για να αποφευχθεί κάθε αμφισβήτηση στη διαδοχή.

Οι ιστορικές υποθέσεις: Από τον Ματιόλι στον Ντοζέ

Παρά τους λογοτεχνικούς μύθους, η ιστορική έρευνα έχει περιορίσει τις πιθανές ταυτότητες σε δύο βασικούς υποψηφίους:

• Ερκολέ Ματιόλι (Ercole Antonio Mattioli): Ήταν ένας Ιταλός κόμης και διπλωμάτης, υπουργός του Δούκα της Μάντοβας. Φυλακίστηκε κατόπιν εντολής του Λουδοβίκου ΙΔ’ το 1679, αφού πρόδωσε τον βασιλιά αποκαλύπτοντας μυστικές διαπραγματεύσεις. Το γεγονός ότι το πιστοποιητικό ταφής έφερε το όνομα «Marchioly» (που θεωρείται παραφθορά του Mattioli) ενίσχυσε αυτή τη θεωρία. Ωστόσο, πολλοί ιστορικοί θεωρούν ότι ο Ματιόλι πέθανε νωρίτερα, το 1694.
• Εστάς Ντοζέ (Eustache Dauger): Η επικρατέστερη σήμερα θεωρία, βασισμένη σε επιστολές του υπουργού Πολέμου Λουβουά. Ο Ντοζέ ήταν ένας χαμηλόβαθμος κρατούμενος, πιθανότατα ένας μπάτλερ (valet), που συνελήφθη το 1669 για έναν άγνωστο λόγο που αφορούσε επικίνδυνες πληροφορίες για την Αυλή. Η απόλυτη μυστικότητα που περιέβαλε έναν τόσο ασήμαντο φαινομενικά κρατούμενο οδήγησε τους ιστορικούς στο συμπέρασμα ότι ο Ντοζέ γνώριζε ένα μυστικό τόσο σκοτεινό ή ατιμωτικό για τη βασιλική οικογένεια που η αποκάλυψή του θα ήταν καταστροφική, αλλά όχι αρκετά σημαντικός για να δικαιολογεί τη δολοφονία του.

Σήμερα, 322 χρόνια μετά τον θάνατό του, το μυστήριο παραμένει, αλλά η ιστορία του «ανθρώπου με τη σιδερένια μάσκα» συνεχίζει να γοητεύει, λειτουργώντας ως μία διαρκής υπενθύμιση της απόλυτης ισχύος και της σκοτεινής πλευράς της μοναρχίας του Λουδοβίκου ΙΔ’.