ΣτΕ: «Φρένο» στην τακτοποίηση αυθαιρέτων με ακυρωμένη οικοδομική άδεια

Σημαντική απόφαση για το ζήτημα των αυθαιρέτων εξέδωσε η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας, βάζοντας ουσιαστικά «φρένο» στην αυτόματη τακτοποίηση κτισμάτων των οποίων η οικοδομική άδεια έχει ακυρωθεί αμετάκλητα από τη Δικαιοσύνη. Με τις αποφάσεις 1182 και 1183/2026, το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο έκρινε αντισυνταγματικές τις σχετικές διατάξεις του άρθρου 110 του ν. 4495/2017. Πρόκειται για ρυθμίσεις που επέτρεπαν την υπαγωγή σε καθεστώς τακτοποίησης αυθαιρέτων κατασκευών, ακόμη και όταν η οικοδομική άδεια βάσει της οποίας είχαν ανεγερθεί είχε προηγουμένως ακυρωθεί από δικαστήριο. Η απόφαση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς αφορά περιπτώσεις στις οποίες ο ιδιοκτήτης δεν είχε κατ’ ανάγκη ευθύνη για την ακύρωση της άδειας. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι άδειες είχαν εκδοθεί με βάση ένα εσφαλμένο ή ανίσχυρο πολεοδομικό καθεστώς, χωρίς ο πολίτης να έχει υποβάλει ψευδή στοιχεία ή να έχει εξαπατήσει τη Διοίκηση.

«Φρένο» του ΣτΕ στην αυτόματη τακτοποίηση αυθαιρέτων – Τι αλλάζει για τους ιδιοκτήτες

Τι έκρινε το ΣτΕ για τα αυθαίρετα

Το βασικό ζήτημα που απασχόλησε την Ολομέλεια ήταν εάν ο νομοθέτης μπορεί, μετά την έκδοση μιας αμετάκλητης δικαστικής απόφασης που ακυρώνει οικοδομική άδεια, να επιτρέψει μέσω μιας γενικής ρύθμισης την τακτοποίηση του κτίσματος. Η απάντηση του ΣτΕ ήταν αρνητική. Σύμφωνα με το σκεπτικό του Δικαστηρίου, μια τέτοια διαδικασία θα μπορούσε στην πράξη να αποδυναμώσει το αποτέλεσμα μιας δικαστικής απόφασης. Εάν μια οικοδομική άδεια έχει ακυρωθεί από τη Δικαιοσύνη, η Διοίκηση οφείλει να συμμορφωθεί με την απόφαση και δεν μπορεί να την παρακάμπτει μέσω μιας αυτόματης διαδικασίας νομιμοποίησης. Το ζήτημα συνδέεται άμεσα με την αποτελεσματικότητα της δικαστικής προστασίας, αλλά και με τη συνταγματική αρχή της διάκρισης των λειτουργιών.

Αυθαίρετα: Το ΣτΕ βάζει όρια στη νομιμοποίηση κτισμάτων με ακυρωμένες άδειες

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η θέση του ΣτΕ σχετικά με τους ιδιοκτήτες που απέκτησαν ή ανέγειραν ένα ακίνητο χωρίς να γνωρίζουν ότι η οικοδομική άδεια θα μπορούσε στο μέλλον να ακυρωθεί. Το Δικαστήριο αναγνωρίζει ουσιαστικά ότι μπορεί να υπάρχουν περιπτώσεις καλόπιστων ιδιοκτητών χωρίς υπαιτιότητα. Ωστόσο, η απουσία υπαιτιότητας δεν μπορεί από μόνη της να οδηγήσει στην αυτόματη παραμονή του κτίσματος. Η προστασία της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης του πολίτη πρέπει να σταθμίζεται με άλλες συνταγματικές επιταγές, όπως η προστασία του περιβάλλοντος, ο ορθολογικός πολεοδομικός σχεδιασμός και η υποχρέωση της Διοίκησης να εφαρμόζει τις δικαστικές αποφάσεις.

Το ΣτΕ δεν αποκλείει κάθε δυνατότητα διατήρησης ενός κτίσματος του οποίου η άδεια έχει ακυρωθεί. Θέτει όμως διαφορετικές και αυστηρότερες προϋποθέσεις. Για να μπορεί ένα τέτοιο κτίσμα να διατηρηθεί νόμιμα, θα πρέπει να προηγηθεί νέα πολεοδομική κρίση, η οποία δεν θα στηρίζεται απλώς σε μια οριζόντια ρύθμιση τακτοποίησης αυθαιρέτων. Θα πρέπει να εξετάζονται πραγματικά και πολεοδομικά δεδομένα, όπως η φυσιογνωμία της περιοχής, οι ανάγκες του οικισμού, η προστασία του περιβάλλοντος, οι όροι διαβίωσης και η συνολική επιβάρυνση που μπορεί να έχει προκληθεί. Με αυτόν τον τρόπο, το Δικαστήριο συνδέει άμεσα το ζήτημα των αυθαιρέτων με την αρχή του ορθολογικού πολεοδομικού σχεδιασμού, όπως αυτή κατοχυρώνεται στο άρθρο 24 του Συντάγματος.

VIRAL

Κεντέρης-Θάνου δικαιώθηκαν και κανείς δεν ασχολήθηκε: Πώς παγιδεύτηκαν και τελικά… συνθηκολόγησαν σε όσους τους ήθελαν εκτός Ολυμπιακών Αγώνων

«Βόμβα» για το μεγαλύτερο μυστήριο της αεροπορίας: Τι βρήκαν τώρα για την πτήση MH370 μετά από 12 χρόνια!

Σάλος: «Βουίζει» το διαδίκτυο ότι η εισαγγελέας εισηγείται την πλήρη απαλλαγή του Ηλία Μίχου! «Βρωμάει» η λίστα με τους 224 «πελάτες» του και κουκουλώνουν την υπόθεση

Η νομολογία του ΣτΕ για τα αυθαίρετα

Η νέα κρίση δεν αποτελεί μεμονωμένη δικαστική τοποθέτηση. Το ΣτΕ έχει διαμορφώσει εδώ και χρόνια αυστηρή νομολογία σχετικά με την τακτοποίηση αυθαίρετων κατασκευών. Με προηγούμενες αποφάσεις του, μεταξύ άλλων τις 3500/2009, 3921/2010, 3341/2013, 1118/2014, 1119/2014 και 1858/2015, το Δικαστήριο έχει εξετάσει επανειλημμένα τα όρια που θέτει το Σύνταγμα στις νομοθετικές ρυθμίσεις για τα αυθαίρετα. Κεντρικός άξονας της νομολογίας είναι ότι η αντιμετώπιση των αυθαιρέτων δεν μπορεί να γίνεται αποκλειστικά μεμονωμένα, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι ευρύτερες πολεοδομικές και περιβαλλοντικές συνέπειες.

ΣτΕ: Αμετάκλητη δικαστική απόφαση δεν μπορεί να παρακάμπτεται με τακτοποίηση αυθαιρέτου

Ιδιαίτερα σημαντική είναι και η αναφορά του ΣτΕ στο ενδεχόμενο να μην κατεδαφιστεί ένα κτίσμα παρά την ακύρωση της οικοδομικής άδειας. Σε μια τέτοια περίπτωση, το Δικαστήριο αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να προβλεφθεί ειδική αποζημίωση υπέρ των πολιτών που πέτυχαν την ακύρωση της άδειας. Για τον καθορισμό της αποζημίωσης θα μπορούσαν να συνεκτιμηθούν η βλάβη που υπέστη ο δικαιωθείς, η διάρκεια της δικαστικής διαμάχης, τα δικαιώματα για τα οποία ζητήθηκε δικαστική προστασία και ενδεχόμενη παράλειψη της Διοίκησης να συμμορφωθεί με την ακυρωτική απόφαση.

Τι σημαίνει η απόφαση για τους ιδιοκτήτες

Οι αποφάσεις 1182 και 1183/2026 στέλνουν ένα σαφές μήνυμα: η ακύρωση μιας οικοδομικής άδειας από τη Δικαιοσύνη δεν μπορεί να παρακάμπτεται αυτομάτως μέσω μιας γενικής ρύθμισης περί αυθαιρέτων. Η καλή πίστη του ιδιοκτήτη αποτελεί παράμετρο που μπορεί να αξιολογηθεί, δεν αρκεί όμως από μόνη της για τη νομιμοποίηση του κτίσματος.

Η διατήρηση τέτοιων κατασκευών απαιτεί πλέον μια ουσιαστική πολεοδομική αξιολόγηση, συμβατή με το Σύνταγμα και τα πραγματικά δεδομένα κάθε περιοχής. Παράλληλα, η απόφαση ενισχύει τον θεσμικό ρόλο της Δικαιοσύνης, υπογραμμίζοντας ότι οι αμετάκλητες δικαστικές αποφάσεις πρέπει να έχουν πραγματικό και αποτελεσματικό αποτέλεσμα.