Σαν σήμερα 5 Οκτωβρίου 1955: Η απόφαση του βασιλιά Παύλου που άλλαξε την πολιτική ιστορία της Ελλάδας

Σαν σήμερα στις 5 Οκτωβρίου 1955, η Ελλάδα βρέθηκε μπροστά σε μια πολιτική εξέλιξη που έμελλε να αλλάξει την πορεία της μεταπολεμικής ιστορίας της. Μόλις μία ημέρα νωρίτερα, στις 4 Οκτωβρίου, είχε φύγει από τη ζωή ο πρωθυπουργός και αρχηγός του Ελληνικού Συναγερμού, Αλέξανδρος Παπάγος, ύστερα από μακρά περίοδο σοβαρών προβλημάτων υγείας. Το κενό στην πρωθυπουργία ήταν άμεσο και η συζήτηση για τη διαδοχή είχε ήδη αποκτήσει έντονο πολιτικό χαρακτήρα. Ο 48χρονος τότε Κωνσταντίνος Καραμανλής, υπουργός Δημοσίων Έργων στην κυβέρνηση Παπάγου, δεν θεωρούνταν αρχικά ο αυτονόητος διάδοχος. Παρ’ όλα αυτά, ο βασιλιάς Παύλος αποφάσισε να του αναθέσει την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης, αιφνιδιάζοντας μεγάλο μέρος του πολιτικού κόσμου.

Η διαδοχή του Παπάγου

Η επιλογή του Καραμανλή ήρθε σε μια ιδιαίτερα φορτισμένη συγκυρία. Ο Παπάγος είχε αναδειχθεί πρωθυπουργός μετά τη μεγάλη εκλογική επικράτηση του Ελληνικού Συναγερμού το 1952 και παρέμενε μέχρι τον θάνατό του το κεντρικό πρόσωπο της κυβερνητικής παράταξης. Στο εσωτερικό της κυβέρνησης, όμως, είχαν ήδη διαμορφωθεί οι προϋποθέσεις για μια δύσκολη μάχη διαδοχής. Οι δύο αντιπρόεδροι της κυβέρνησης, ο Στέφανος Στεφανόπουλος και ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, θεωρούνταν οι βασικοί υποψήφιοι για την επόμενη ημέρα. Μάλιστα, το πρωί της 4ης Οκτωβρίου, ο ίδιος ο Παπάγος είχε ορίσει τον Στεφανόπουλο αναπληρωτή πρωθυπουργό. Όταν όμως ο πρωθυπουργός πέθανε αργότερα την ίδια ημέρα, η κατάσταση άλλαξε δραματικά και η τελική απόφαση πέρασε στα χέρια του βασιλιά Παύλου.

Η αιφνιδιαστική επιλογή του βασιλιά

Το πρωί της 5ης Οκτωβρίου, ο Παύλος κάλεσε τον Κωνσταντίνο Καραμανλή και του ανέθεσε τον σχηματισμό νέας κυβέρνησης. Η απόφαση προκάλεσε έκπληξη, καθώς ο Στεφανόπουλος θεωρούνταν μέχρι εκείνη τη στιγμή ο επικρατέστερος διάδοχος. Ο Καραμανλής, ωστόσο, είχε ήδη αποκτήσει σημαντική πολιτική παρουσία μέσα από τη θητεία του στο υπουργείο Δημοσίων Έργων. Το έργο του σε υποδομές, οδικά δίκτυα, εγγειοβελτιωτικά και άλλα δημόσια έργα είχε ενισχύσει τη δημόσια εικόνα του και τον είχε καταστήσει ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα στελέχη της κυβέρνησης Παπάγου. Η επίσημη βιογραφία του πρωθυπουργού αναφέρει ότι το 1955 του ανατέθηκε ο σχηματισμός κυβέρνησης, ενώ αργότερα θα ηγούνταν της ΕΡΕ και θα παρέμενε πρωθυπουργός έως το 1963.

VIRAL

Πέθανε όπως ο Μάικλ Τζάκσον ο Γιώργος Μαζωνάκης: Τι συνέβη στον γιατρό που χορήγησε προποφόλη στον «Βασιλιάς της Ποπ»; Που βρίσκεται 17 χρόνια μετά;

«Ξέρω καλά τι είναι να σου λένε φύγε από το μαγαζί»: Ο άγνωστος, συγκλονιστικός διάλογος ανάμεσα στον Κώστα Χαρδαβέλλα και τον Γιώργο Μαζωνάκη που αποκαλύφθηκε

Έσπασε τη σιωπή της μετά από χρόνια: Διευθυντής ιδρύματος κακοποιούσε άτομα με νοητική αναπηρία – «Απλώς το υπέμεινα»

Η αντίδραση του Στεφανόπουλου

Η απόφαση των Ανακτόρων δεν έγινε χωρίς αντιδράσεις. Ο Στέφανος Στεφανόπουλος αμφισβήτησε την επιλογή και επιχείρησε να συγκεντρώσει υποστήριξη μεταξύ των βουλευτών του Ελληνικού Συναγερμού. Για πολλούς από τους βουλευτές, άλλωστε, η διαδοχή του Παπάγου θεωρούνταν ζήτημα που θα έπρεπε να κριθεί μέσα από την κοινοβουλευτική ομάδα της παράταξης. Η παρέμβαση του βασιλιά ανέτρεψε αυτή τη διαδικασία και δημιούργησε ένα νέο πολιτικό σκηνικό. Η αντιπολίτευση διαμαρτυρήθηκε για τον τρόπο με τον οποίο έγινε η επιλογή, χωρίς όμως να θεωρήσει αντισυνταγματική την παρέμβαση του ανώτατου άρχοντα, αναγνωρίζοντας το τότε συνταγματικό πλαίσιο και τον ρόλο του βασιλιά στον σχηματισμό κυβέρνησης.

Η πρώτη κυβέρνηση Καραμανλή

Η νέα κυβέρνηση ορκίστηκε στις 6 Οκτωβρίου 1955 και ο Καραμανλής πέρασε έτσι για πρώτη φορά το κατώφλι του Μεγάρου Μαξίμου ως πρωθυπουργός. Η ανάληψη της εξουσίας δεν σήμαινε, ωστόσο, ότι είχαν λυθεί αυτομάτως οι πολιτικές εκκρεμότητες. Την επόμενη ημέρα, η κοινοβουλευτική ομάδα του Ελληνικού Συναγερμού προχώρησε στην εκλογή διοικούσας επιτροπής, στην οποία συμμετείχαν μεταξύ άλλων οι Στεφανόπουλος και Κανελλόπουλος. Ο νέος πρωθυπουργός έπρεπε πλέον να αποδείξει ότι μπορούσε να εξασφαλίσει την κοινοβουλευτική στήριξη που απαιτούσε η νέα κυβέρνηση. Η εντολή του βασιλιά, μάλιστα, είχε συνοδευτεί από εξουσιοδότηση για διάλυση της Βουλής σε περίπτωση που η κυβέρνηση δεν λάμβανε ψήφο εμπιστοσύνης, γεγονός που έδινε ιδιαίτερη βαρύτητα στην κοινοβουλευτική διαδικασία των επόμενων ημερών.

Η ημέρα που ο Καραμανλής πέρασε στην ιστορία: Η ανάθεση της πρωθυπουργίας το 1955

Η ψήφος εμπιστοσύνης και η αρχή μιας νέας εποχής

Η κρίσιμη ψηφοφορία πραγματοποιήθηκε στις 12 Οκτωβρίου 1955, όταν η κυβέρνηση Καραμανλή έλαβε ψήφο εμπιστοσύνης από τη Βουλή. Η ημερομηνία αυτή σηματοδότησε την ουσιαστική εδραίωση της νέας κυβέρνησης, λίγες μόλις ημέρες μετά τον αιφνίδιο θάνατο του Παπάγου και την απρόσμενη ανάθεση της πρωθυπουργίας στον μέχρι τότε υπουργό Δημοσίων Έργων.

Από εκείνη τη στιγμή άνοιξε ένα νέο κεφάλαιο στην πολιτική ιστορία της χώρας. Ο Καραμανλής, που είχε ανέβει στην πρωθυπουργία μέσα από μια διαδικασία η οποία είχε προκαλέσει έντονες συζητήσεις, θα παρέμενε στο επίκεντρο της ελληνικής πολιτικής για τα επόμενα χρόνια. Η πρώτη του πρωθυπουργική περίοδος, από το 1955 έως το 1963, συνδέθηκε με μια μακρά περίοδο πολιτικής κυριαρχίας και με την ίδρυση της Εθνικής Ριζοσπαστικής Ένωσης, ενώ η πολιτική του διαδρομή θα συνεχιζόταν μετά την επιστροφή του από το Παρίσι το 1974, όταν ανέλαβε πρωταγωνιστικό ρόλο στην αποκατάσταση της δημοκρατίας. Η 5η Οκτωβρίου 1955 έμεινε έτσι ως η ημέρα κατά την οποία ένας 48χρονος υπουργός, που δεν ήταν ο αναμενόμενος διάδοχος, βρέθηκε ξαφνικά στην κορυφή της πολιτικής ζωής της χώρας.