Σαν σήμερα, 27 Φεβρουαρίου 1991: Η Αλέκα Παπαρήγα εκλέγεται Γενική Γραμματέας του ΚΚΕ

Ήταν 27 Φεβρουαρίου του 1991, μια εποχή που ο κόσμος ολόκληρος έμοιαζε να συγκλονίζεται από κοσμογονικές αλλαγές. Το τείχος του Βερολίνου είχε ήδη πέσει, η Σοβιετική Ένωση βρισκόταν στα πρόθυρα της κατάρρευσης και τα κομμουνιστικά κόμματα σε όλη την Ευρώπη αναζητούσαν τη νέα τους ταυτότητα μέσα στις συμπληγάδες της ιστορίας. Στην Ελλάδα, το 13ο Συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας εξελισσόταν σε μια από τις πιο δραματικές αναμετρήσεις στην ιστορία της αριστεράς, καταλήγοντας σε μια εκλογή που θα έγραφε ιστορία για δύο λόγους: την ανάδειξη της πρώτης γυναίκας στην ηγεσία του κόμματος και την οριστική ρήξη ανάμεσα σε δύο διαμετρικά αντίθετες πολιτικές τάσεις.

Μια γυναίκα στο τιμόνι του Περισσού

Η εκλογή της Αλέκας Παπαρήγα στη θέση της Γενικής Γραμματέως αποτέλεσε μια πραγματική τομή για τα δεδομένα της εποχής. Από την ίδρυσή του το 1918, το ΚΚΕ υπήρξε ένας οργανισμός με αυστηρή ιεραρχία, όπου η ηγεσία θεωρούνταν παραδοσιακά ανδρική υπόθεση. Η Παπαρήγα, μια γυναίκα με βαθιά γνώση της μαρξιστικής θεωρίας, έντονη παρουσία στο γυναικείο κίνημα και αδιαμφισβήτητο κύρος στις τάξεις των μελών, έσπασε το «γυάλινο ταβάνι» του Περισσού.

Η Αλέκα Παπαρήγα σε περιοδεία στη Χαλκιδική το 1999 / EUROKINISSI

Ωστόσο, η ανάδειξή της δεν ήταν απλώς μια κίνηση συμβολισμού ή εκσυγχρονισμού της εικόνας του κόμματος. Ήταν το αποτέλεσμα μιας σκληρής, εσωκομματικής μάχης που διεξήχθη ψήφο με ψήφο. Η Αλέκα Παπαρήγα εκπροσώπησε τη λεγόμενη «συντηρητική» ή «ορθόδοξη» πτέρυγα, η οποία επέμενε στη διατήρηση του διακριτού χαρακτήρα του ΚΚΕ και στην άρνηση της απορρόφησής του από τον τότε Συνασπισμό της Αριστεράς και της Προόδου.

Η μονομαχία Παπαρήγα – Δραγασάκη και το θρίλερ της κάλπης

Η εκλογική διαδικασία στην Κεντρική Επιτροπή εξελίχθηκε σε πραγματικό θρίλερ. Απέναντι στην Αλέκα Παπαρήγα βρέθηκε ο Γιάννης Δραγασάκης, το πρόσωπο-κλειδί της «ανανεωτικής» πτέρυγας. Οι ανανεωτικοί οραματίζονταν ένα κόμμα πιο ανοιχτό στις προκλήσεις της νέας εποχής, με μεγαλύτερη έμφαση στις συνεργασίες και την ενσωμάτωση στον Συνασπισμό, ο οποίος τότε λειτουργούσε ως κοινή στέγη για τις δυνάμεις της αριστεράς.

VIRAL

Ανείπωτο θρήνος στη κηδεία της Βασιλικής: Το τελευταίο αντίο στην 39χρονη που δολοφονήθηκε στην Καλαμάτα

Ο Γολγοθάς της Βασιλικής: Το βίντεο κλιπ που έπαιξε κρυφά και οι εξομολογήσεις της – «Μου είπε ”νομίζω, ότι κάτι μου δίνει, και αποκοιμιέμαι”»

Ανησυχία στην Εύβοια: Ποιες παραλίες έχουν γεμίσει με μέδουσες – Αποκαλυπτικά βίντεο, Live χάρτης

Ομιλία Αλέκας Παπαρήγα το 1999 / EUROKINISSI

Το αποτέλεσμα της κάλπης αποτύπωσε με τον πλέον ανάγλυφο τρόπο το βαθύ διχασμό του κόμματος. Η Αλέκα Παπαρήγα συγκέντρωσε 57 ψήφους, ενώ ο Γιάννης Δραγασάκης 53. Μόλις τέσσερις ψήφοι έγειραν την πλάστιγγα προς την πλευρά της ορθοδοξίας, καθορίζοντας την πορεία του ΚΚΕ για τις επόμενες δεκαετίες. Η οριακή αυτή νίκη σήμανε την επικράτηση της γραμμής που ήθελε το ΚΚΕ να παραμείνει ένα «κόμμα νέου τύπου», πιστό στις αρχές του μαρξισμού-λενινισμού, σε μια στιγμή που πολλοί προέβλεπαν το τέλος της ιστορίας για τέτοιου είδους σχηματισμούς.

Η ρήξη και η πορεία προς το μέλλον

Η εκλογή της Παπαρήγα δεν έφερε την ηρεμία, αλλά λειτούργησε ως ο προθάλαμος της μεγάλης διάσπασης που ακολούθησε λίγους μήνες αργότερα, το καλοκαίρι του 1991. Η αδυναμία των δύο πτερύγων να συνυπάρξουν υπό τη νέα ηγεσία οδήγησε στην αποχώρηση των ανανεωτικών στελεχών, πολλοί από τους οποίους αργότερα αποτέλεσαν τον πυρήνα του Συνασπισμού και μετέπειτα του ΣΥΡΙΖΑ.

Η Αλέκα Παπαρήγα στη Βουλή το 2001 / EUROKINISSI

Η Αλέκα Παπαρήγα παρέμεινε στο τιμόνι του ΚΚΕ για 22 ολόκληρα χρόνια, μέχρι το 2013, αποτελώντας τη μακροβιότερη Γενική Γραμματέα στην ιστορία του κόμματος. Κατά τη διάρκεια της θητείας της, κατάφερε να ανασυντάξει τις δυνάμεις του Περισσού, να διατηρήσει την κοινοβουλευτική του παρουσία σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες και να ταυτιστεί με μια σταθερή, αμετακίνητη πολιτική στάση που συχνά προκαλούσε έντονες συζητήσεις, αλλά πάντα εξασφάλιζε τη συνοχή της βάσης του κόμματος.

Η παρακαταθήκη μιας ιστορικής εκλογής

Κοιτάζοντας πίσω σε εκείνη την 27η Φεβρουαρίου, αντιλαμβανόμαστε ότι η εκλογή της Αλέκας Παπαρήγα ήταν κάτι πολύ περισσότερο από την επιλογή ενός προσώπου. Ήταν η στιγμή που το ΚΚΕ αποφάσισε να τραβήξει τον δικό του, μοναχικό δρόμο μέσα σε ένα περιβάλλον που μεταβαλλόταν ραγδαία. Η επιλογή μιας γυναίκας στην ηγεσία, αν και έγινε μέσα από μια εσωτερική σύγκρουση, άνοιξε τον δρόμο για τη μεγαλύτερη συμμετοχή των γυναικών στην πολιτική ζωή της χώρας και κατέρριψε στερεότυπα δεκαετιών.

Η Αλέκα Παπαρήγα απέδειξε ότι η ηγεσία δεν είναι θέμα φύλου, αλλά θέμα πολιτικής βούλησης και πίστης σε αρχές. Η νίκη της έναντι του Γιάννη Δραγασάκη με εκείνες τις 57 ψήφους, παραμένει ένα από τα πιο κρίσιμα «σταυροδρόμια» της μεταπολιτευτικής ιστορίας, θυμίζοντάς μας πώς μια οριακή πλειοψηφία μπορεί να αλλάξει την πορεία ενός ολόκληρου πολιτικού χώρου για πάντα.