Σαν σήμερα, 19 Φεβρουαρίου 1956: Εκλογές διεξάγονται στην Ελλάδα: Η Ε.Ρ.Ε. του Καραμανλή, αν και λαμβάνει 26.000 ψήφους λιγότερες σχηματίζει αυτοδύναμη κυβέρνηση – Ψηφίζουν για πρώτη φορά γυναίκες

Η 19η Φεβρουαρίου του 1956 δεν ήταν απλώς άλλη μια Κυριακή εκλογών για την Ελλάδα της μετεμφυλιακής περιόδου. Ήταν η ημέρα που το πολιτικό σκηνικό της χώρας «γεννούσε» έναν ηγέτη που θα κυριαρχούσε για δεκαετίες, τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, μέσα από μια εκλογική αναμέτρηση που έμεινε στην ιστορία για δύο λόγους: τη μεγαλειώδη είσοδο των γυναικών στην κορυφαία δημοκρατική διαδικασία και ένα εκλογικό σύστημα τόσο περίπλοκο, που κατάφερε να μετατρέψει τη λαϊκή μειοψηφία σε κοινοβουλευτική παντοδυναμία. Εκείνο το κρύο πρωινό, οι Ελληνίδες κρατούσαν για πρώτη φορά το ψηφοδέλτιο στα χέρια τους, ενώ οι πολιτικοί μαθηματικοί της εποχής είχαν ήδη «μαγειρέψει» ένα αποτέλεσμα που θα άφηνε την αντιπολίτευση με την πικρή γεύση της ηθικής νίκης αλλά της πολιτικής συντριβής.

Το πολιτικό σκηνικό και η άνοδος του «νέου» Καραμανλή

Λίγους μήνες πριν από τις εκλογές, ο θάνατος του Στρατάρχη Παπάγου είχε αφήσει ένα δυσαναπλήρωτο κενό στη δεξιά παράταξη. Ο Βασιλιάς Παύλος, υπερβαίνοντας την ιεραρχία των παλαιών στελεχών, έχρισε Πρωθυπουργό τον τότε Υπουργό Δημοσίων Έργων, Κωνσταντίνο Καραμανλή. Ο Σερραίος πολιτικός, αντιλαμβανόμενος ότι έπρεπε να νομιμοποιήσει την εξουσία του μέσα από την κάλπη, ίδρυσε την Εθνική Ριζοσπαστική Ένωση (Ε.Ρ.Ε.) τον Ιανουάριο του 1956. Απέναντι του βρέθηκε ένας «ετερόκλητος» συνασπισμός, η Δημοκρατική Ένωση, η οποία ένωσε κάτω από την ίδια στέγη προσωπικότητες όπως ο Γεώργιος Παπανδρέου, ο Σοφοκλής Βενιζέλος, ακόμη και την αριστερή Ε.Δ.Α. Ο στόχος ήταν ένας: η ανατροπή του «εκλεκτού» των Ανακτόρων.

Τον Ιανουάριο, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ίδρυσε την Εθνική Ριζοσπαστική Ένωση (Ε.Ρ.Ε.)

Το «τριφασικό» σύστημα: Ένα κοστούμι εαμμένο στα μέτρα της Ε.Ρ.Ε.

Αν υπάρχει κάτι που μνημονεύεται ακόμα και σήμερα από τους ιστορικούς και τους πολιτικούς επιστήμονες, αυτό είναι το εκλογικό σύστημα της αναμέτρησης του 1956, το περίφημο «τριφασικό». Σχεδιασμένο με χειρουργική ακρίβεια, το σύστημα αυτό χώριζε την Ελλάδα σε τρεις ζώνες. Στις περιφέρειες όπου η Δεξιά ήταν παραδοσιακά ισχυρή, ίσχυε το πλειοψηφικό (ο πρώτος τα παίρνει όλα). Στις περιφέρειες όπου η δύναμη των δύο πλευρών ήταν ισορροπημένη, ίσχυε μια μορφή ημι-αναλογικής, ενώ μόνο στις μεγάλες αστικές περιοχές εφαρμοζόταν η απλή αναλογική.

Η στρατηγική πίσω από αυτόν τον μαθηματικό γρίφο ήταν σαφής: να εξουδετερωθεί η δυναμική της Δημοκρατικής Ένωσης στα αστικά κέντρα και να μεγιστοποιηθεί η απόδοση των εδρών της Ε.Ρ.Ε. στην επαρχία. Το αποτέλεσμα της κάλπης δικαίωσε τους εμπνευστές του συστήματος με τον πιο προκλητικό τρόπο. Η Δημοκρατική Ένωση έλαβε 1.620.007 ψήφους (ποσοστό 48,15%), ενώ η Ε.Ρ.Ε. του Καραμανλή έλαβε 1.594.112 ψήφους (ποσοστό 47,38%). Παρά το γεγονός ότι ο Καραμανλής υστερούσε κατά περίπου 26.000 ψήφους σε εθνικό επίπεδο, το «τριφασικό» του χάρισε 165 έδρες στη Βουλή, έναντι μόλις 132 της αντιπολίτευσης. Ήταν η πρώτη φορά που η φράση «η πλειοψηφία των εδρών δεν συμβαδίζει με την πλειοψηφία των ψήφων» ακούστηκε τόσο έντονα στην ελληνική πολιτική ιστορία.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Στην φυλακή γνωστός Έλληνας τραγουδιστής: Κατηγορείται για αποπλάνηση ανήλικης κατ΄εξακολούθηση – Τι συνέβη

Η ιστορική στιγμή της γυναίκας: Από την κουζίνα στην κάλπη

Πέρα όμως από τις αλχημείες των εκλογικών συστημάτων, η 19η Φεβρουαρίου 1956 ανήκει δικαιωματικά στις Ελληνίδες. Μετά από δεκαετίες αγώνων του φεμινιστικού κινήματος, οι γυναίκες απέκτησαν επιτέλους το δικαίωμα του «εκλέγειν και εκλέγεσθαι» σε βουλευτικές εκλογές. Η εικόνα των γυναικών κάθε ηλικίας να στέκονται στην ουρά έξω από τα εκλογικά τμήματα, κρατώντας τις ταυτότητές τους με μια αίσθηση ιερότητας, ήταν η πραγματική επανάσταση εκείνης της ημέρας.

Οι εφημερίδες της εποχής περιέγραφαν με γλαφυρότητα τη σοβαρότητα με την οποία οι γυναίκες προσήλθαν στις κάλπες, καταρρίπτοντας τις προκαταλήψεις που τις ήθελαν «πολιτικά ανώριμες» ή «εύκολα χειραγωγήσιμες». Η συμμετοχή τους δεν άλλαξε μόνο το εκλογικό αποτέλεσμα, καθώς πολλοί θεωρούν ότι η γυναικεία ψήφος ευνόησε τη σταθερότητα που υποσχόταν ο Καραμανλής, αλλά άλλαξε το ίδιο το DNA της ελληνικής κοινωνίας. Λίγο μετά τις εκλογές, η Λίνα Τσαλδάρη θα γινόταν η πρώτη Ελληνίδα Υπουργός, σφραγίζοντας το τέλος μιας εποχής όπου η πολιτική ήταν αποκλειστικά «ανδρική υπόθεση».

Η κληρονομιά μιας αμφιλεγόμενης νίκης

Η νίκη της Ε.Ρ.Ε. το 1956 σηματοδότησε την έναρξη της οκταετούς κυριαρχίας του Κωνσταντίνου Καραμανλή, μια περίοδο οικονομικής ανάπτυξης αλλά και έντονων πολιτικών παθών. Η Δημοκρατική Ένωση, παρά την αριθμητική της υπεροχή σε ψήφους, διαλύθηκε σύντομα, καθώς οι εσωτερικές αντιθέσεις ανάμεσα στους κεντρώους και τους αριστερούς ήταν πολύ μεγάλες για να αντέξουν στο χρόνο.

Η 19η Φεβρουαρίου 1956 παραμένει ένα μάθημα πολιτικής ιστορίας για το πώς οι θεσμοί και οι νόμοι μπορούν να διαμορφώσουν την πραγματικότητα, μερικές φορές ακόμη και κόντρα στη θέληση της πλειοψηφίας. Ταυτόχρονα όμως, παραμένει μια φωτεινή επέτειος για τη δημοκρατία μας, καθώς ήταν η μέρα που η Ελλάδα έγινε επιτέλους μια χώρα όπου η φωνή της γυναίκας απέκτησε την ίδια βαρύτητα με εκείνη του άνδρα μέσα στο παραβάν. Σε εκείνη την κάλπη του 1956, ανάμεσα στα «τριφασικά» μαθηματικά και τις πολιτικές κόντρες, γεννήθηκε η σύγχρονη ελληνική πολιτική ταυτότητα: μισή ορθολογισμός και ανάπτυξη, μισή πάθος και αμφισβήτηση.