Σαν σήμερα, 11 Φεβρουαρίου 1934: Η Κυριακή που η Ελλάδα άλλαξε πρόσωπο στην κάλπη

Η 11η Φεβρουαρίου του 1934 δεν ήταν απλώς άλλη μια Κυριακή δημοτικών εκλογών για την Ελλάδα του Μεσοπολέμου. Ήταν μια ημέρα όπου η πολιτική οξύτητα, οι κοινωνικές διεκδικήσεις και οι ιστορικές πρωτιές συναντήθηκαν σε ένα εκρηκτικό κοκτέιλ. Στους δρόμους της Αθήνας, του Πειραιά και της επαρχίας, η ατμόσφαιρα μύριζε μπαρούτι, καθώς ο εθνικός διχασμός ανάμεσα σε Βενιζελικούς και Αντιβενιζελικούς παρέμενε η κύρια γραμμή πυρός. Ωστόσο, πίσω από τα παραδοσιακά κομματικά χαρακώματα, εκείνη η αναμέτρηση έμελλε να καταγραφεί στην ιστορία για τρεις λόγους που τάραξαν τα λιμνάζοντα νερά της ελληνικής κοινωνίας: την παρθενική συμμετοχή των γυναικών στην εκλογική διαδικασία, την ανάδειξη ενός δυναμικού «δημάρχου των έργων» στην πρωτεύουσα και την εκλογή του πρώτου κομμουνιστή δημάρχου στην καπνεργατική Καβάλα.

Οι γυναίκες στην κάλπη: Ένα βήμα μπροστά με πολλά εμπόδια

Το πιο εμβληματικό στοιχείο των εκλογών του 1934 ήταν αναμφισβήτητα η πρώτη φορά που οι Ελληνίδες απέκτησαν το δικαίωμα του εκλέγειν. Βέβαια, η ισότητα δεν ήταν καθολική. Το δικαίωμα παραχωρήθηκε μόνο σε γυναίκες που είχαν συμπληρώσει το 30ό έτος της ηλικίας τους και διέθεταν τουλάχιστον απολυτήριο δημοτικού, αποκλείοντας έτσι τη μεγάλη πλειονότητα των γυναικών της εποχής που παρέμεναν αναλφάβητες. Παρόλα αυτά, η συμμετοχή τους αποτέλεσε ένα ρήγμα στο ανδροκρατούμενο πολιτικό κατεστημένο. Οι εφημερίδες της εποχής περιέγραφαν με μια δόση ειρωνείας αλλά και έκπληξης τις κυρίες που προσέρχονταν στα εκλογικά τμήματα, ενώ οι πολιτικοί αρχηγοί προσπαθούσαν αδέξια να προσαρμόσουν τον λόγο τους για να προσελκύσουν το «ασθενές φύλο». Η συμμετοχή δεν ήταν μαζική, καθώς η κοινωνική πίεση και η προκατάληψη παρέμεναν ισχυρές, αλλά η αρχή είχε γίνει. Η Ελλάδα άρχισε να αντιλαμβάνεται ότι η δημοκρατία δεν μπορεί να είναι ολοκληρωμένη όταν το μισό του πληθυσμού παραμένει στη σιωπή.

Αθηναίοι ψηφοφόροι του 1934, με τον πρωθυπουργό, Παναγή Τσαλδάρη

Η επικράτηση του Κωνσταντίνου Κοτζιά στην Αθήνα

Στην πρωτεύουσα, η μάχη δόθηκε με όρους εθνικής αναμέτρησης. Ο Κωνσταντίνος Κοτζιάς, υποστηριζόμενος από την κυβερνητική παράταξη του Λαϊκού Κόμματος και τις αντιβενιζελικές δυνάμεις, κατάφερε να κερδίσει τον δημαρχιακό θώκο της Αθήνας. Ο Κοτζιάς δεν ήταν μια τυχαία προσωπικότητα. Δυναμικός, επικοινωνιακός και με μια αύρα που αργότερα θα τον έφερνε σε στενή επαφή με το καθεστώς της 4ης Αυγούστου, υποσχέθηκε μια Αθήνα σύγχρονη και καθαρή. Η νίκη του θεωρήθηκε ψήφος εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση του Παναγή Τσαλδάρη και ένα ηχηρό χαστούκι στους Φιλελεύθερους του Ελευθερίου Βενιζέλου, που έβλεπαν την επιρροή τους στα αστικά κέντρα να κλυδωνίζεται. Την ίδια ώρα, στον Πειραιά, ο Σωτήριος Στρατήγης αναδεικνυόταν νικητής, υποσχόμενος να βάλει τάξη στο μεγαλύτερο λιμάνι της χώρας, το οποίο τότε πάλευε με τις προσφυγικές ανάγκες και την οικονομική δυσπραγία.

Ο «Κόκκινος Δήμαρχος», Μήτσος Παρτσαλίδης

Ο «Κόκκινος Δήμαρχος» της Καβάλας και το σοκ του συστήματος

Ενώ στην Αθήνα και τον Πειραιά η αντιπαράθεση κινούνταν στα παραδοσιακά πλαίσια, στην Καβάλα συνέβη το αδιανόητο για τα δεδομένα της εποχής. Ο 29χρονος Δημήτριος Παρτσαλίδης, υποψήφιος του Ενιαίου Μετώπου Εργατών και Αγροτών, εξελέγη δήμαρχος, γινόμενος ο πρώτος κομμουνιστής που αναλαμβάνει τα ηνία μιας ελληνικής πόλης. Η Καβάλα, με το ισχυρό εργατικό κίνημα των καπνεργατών και τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης των προσφύγων, αποτέλεσε το γόνιμο έδαφος για αυτή την ιστορική ανατροπή. Η εκλογή του Παρτσαλίδη προκάλεσε τρόμο στις συντηρητικές δυνάμεις και την κρατική ασφάλεια. Ο «Κόκκινος Δήμαρχος» δεν ήταν απλώς ένας τοπικός άρχοντας, αλλά ένα σύμβολο μιας νέας κοινωνικής τάξης που απαιτούσε μερίδιο στην εξουσία. Η θητεία του βέβαια δεν κράτησε πολύ, καθώς το επίσημο κράτος βρήκε τρόπους να τον παύσει σύντομα από τα καθήκοντα του, αλλά η εκλογή του παρέμεινε ορόσημο για την αριστερά στην Ελλάδα.

VIRAL

Θρίλερ στη Κυψέλη: Φόβοι ότι η σορός στη βαλίτσα ενδέχεται να ανήκει στην 50χρονη Κινέζα μεταφράστρια που εξαφανίστηκε μυστηριωδώς από την Αρτέμιδα!

Σε ομηρία ένα ολόκληρο χωριό: Η σκοτεινή δράση του προέδρου κοινότητας, του αδερφού του και του πυροσβέστη με τους εμπρησμούς

Φως στο σκοτάδι: Το «μαύρο τετράδιο» του Μπάμπη Κούτσικου αποκάλυψε το κίνητρο πίσω από τη σφαγή στον βάλτο!

Η πολιτική οξύτητα ως προοίμιο σκοτεινών εποχών

Οι εκλογές του 1934 διεξήχθησαν σε ένα κλίμα που προμήνυε τη θύελλα που θα ερχόταν. Οι συγκρούσεις στα εκλογικά τμήματα, οι καταγγελίες για νοθεία και ο ακραίος λόγος των εφημερίδων αντικατόπτριζαν μια Ελλάδα που δυσκολευόταν να βρει την πολιτική της ισορροπία. Παρά τις προοδευτικές στιγμές, όπως η γυναικεία ψήφος, η τοξικότητα της περιόδου προετοίμαζε το έδαφος για την κατάλυση της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας δύο χρόνια αργότερα. Οι δημοτικές εκλογές της 11ης Φεβρουαρίου ήταν ο τελευταίος μεγάλος σταθμός μιας εύθραυστης περιόδου, μια στιγμή που η κάλπη προσπάθησε να εκτονώσει την ένταση, αλλά τελικά απλώς κατέγραψε το τεράστιο χάσμα που χώριζε την ελληνική κοινωνία. Ήταν η ημέρα που η Ελλάδα είδε το μέλλον της μέσα από τις γυναίκες και τους εργάτες, αλλά παρέμεινε δέσμια των παθών του παρελθόντος της.