Σαν σήμερα, 05 Φεβρουαρίου 1994: Μακελειό του Σεράγεβο – 68 άνθρωποι σκοτώνονται και 200 τραυματίζονται από έκρηξη όλμου

Το ημερολόγιο έγραφε 5 Φεβρουαρίου 1994, μια ημέρα που θα έμενε χαραγμένη ως η πιο αιματηρή σελίδα της πολύχρονης και επώδυνης πολιορκίας του Σεράγεβο. Στην καρδιά της πόλης, εκεί όπου οι κάτοικοι προσπαθούσαν να βρουν λίγο φαγητό ή μερικά είδη πρώτης ανάγκης για να επιβιώσουν από τον λιμό, η αγορά Μαρκάλε μετατράπηκε μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα σε ένα σκηνικό απόλυτης φρίκης. Ένα μόνο βλήμα όλμου των 120 χιλιοστών ήταν αρκετό για να προκαλέσει ένα μακελειό δίχως προηγούμενο, αφήνοντας πίσω του 68 νεκρούς και περισσότερους από 200 τραυματίες, σοκάροντας την παγκόσμια κοινή γνώμη και αλλάζοντας τον ρου του πολέμου στη Βοσνία.

32 χρόνια από την έκρηξη που στέρησε την ζωή από 68 ανθρώπους

Το χρονικό της έκρηξης σε μια καθημερινότητα επιβίωσης

Εκείνο το παγωμένο Σάββατο, η αγορά ήταν γεμάτη από κόσμο. Σε μια πόλη που βρισκόταν υπό πολιορκία για σχεδόν δύο χρόνια, οι δημόσιοι χώροι όπως το Μαρκάλε ήταν οι μοναδικοί τόποι όπου η κοινωνική ζωή συνεχιζόταν με έναν παράδοξο, απελπισμένο τρόπο. Οι άνθρωποι αντάλλασσαν ό,τι είχαν για λίγο αλεύρι ή λάδι. Στις 12:10 το μεσημέρι, η ησυχία της αγωνιώδους καθημερινότητας διακόπηκε από τον εκκωφαντικό θόρυβο της έκρηξης. Το βλήμα έπεσε ακριβώς ανάμεσα στους πάγκους και το πλήθος, διαμελίζοντας ανθρώπους που λίγα δευτερόλεπτα πριν συζητούσαν για το πώς θα βγάλουν τη νύχτα.

Η εικόνα που αντίκρισαν οι διασώστες και οι δημοσιογράφοι που έφτασαν στο σημείο ήταν πέρα από κάθε περιγραφή. Διαμελισμένα σώματα, κατεστραμμένοι πάγκοι γεμάτοι αίμα και ένας πνιγηρός καπνός που κάλυπτε τα ουρλιαχτά των επιζώντων. Τα νοσοκομεία της πόλης, ήδη εξαντλημένα από τις ελλείψεις σε φάρμακα και ρεύμα, δέχθηκαν ένα τεράστιο κύμα τραυματιών που έφταναν με ιδιωτικά αυτοκίνητα, φορτηγά ακόμα και με καρότσια. Η παγκόσμια κοινότητα, παρακολουθώντας τις σκληρές εικόνες στα βραδινά δελτία ειδήσεων, ένιωσε για πρώτη φορά ότι η διπλωματία της ουδετερότητας είχε πλέον αποτύχει παταγωδώς.

Φρικτές εικόνες από το μακελειό στο Σαράγεβο

Το διπλωματικό θρίλερ και οι αλληλοκατηγορίες πάνω από τα πτώματα

Αμέσως μετά την τραγωδία, ξεκίνησε ένας ανηλεής πόλεμος προπαγάνδας και αλληλοκατηγοριών ανάμεσα στις εμπόλεμες πλευρές. Οι δυνάμεις των Σέρβων της Βοσνίας αρνήθηκαν οποιαδήποτε εμπλοκή, υποστηρίζοντας μάλιστα το εξωφρενικό σενάριο ότι οι ίδιοι οι Βόσνιοι μουσουλμάνοι είχαν πυροδοτήσει τον όλμο εναντίον του δικού τους πληθυσμού για να προκαλέσουν τη διεθνή επέμβαση. Από την άλλη πλευρά, η κυβέρνηση του Σεράγεβο κατήγγειλε τη γενοκτονία που συνεχιζόταν με την ανοχή των Ηνωμένων Εθνών, ζητώντας άμεσους αεροπορικούς βομβαρδισμούς κατά των θέσεων του σερβικού πυροβολικού που έζωναν την πόλη από τους γύρω λόφους.

VIRAL

Ανείπωτο θρήνος στη κηδεία της Βασιλικής: Το τελευταίο αντίο στην 39χρονη που δολοφονήθηκε στην Καλαμάτα

Ο Γολγοθάς της Βασιλικής: Το βίντεο κλιπ που έπαιξε κρυφά και οι εξομολογήσεις της – «Μου είπε ”νομίζω, ότι κάτι μου δίνει, και αποκοιμιέμαι”»

Ανησυχία στην Εύβοια: Ποιες παραλίες έχουν γεμίσει με μέδουσες – Αποκαλυπτικά βίντεο, Live χάρτης

Οι εμπειρογνώμονες των Ηνωμένων Εθνών που έσπευσαν να εξετάσουν τον κρατήρα της έκρηξης βρέθηκαν σε δύσκολη θέση. Οι πρώτες αναφορές ήταν ασαφείς, γεγονός που επέτεινε την οργή των πολιτών. Χρειάστηκαν χρόνια ερευνών και καταθέσεων στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία στη Χάγη, ώστε να αποδειχθεί πέραν πάσης αμφιβολίας ότι το φονικό βλήμα είχε εκτοξευθεί από τις θέσεις του στρατού των Σερβοβοσνίων στο Πάλε. Η τραγωδία του Μαρκάλε έγινε το σύμβολο της ατιμωρησίας, αλλά ταυτόχρονα και το σημείο καμπής που ανάγκασε το ΝΑΤΟ να εγκαταλείψει την παθητική του στάση.

Η κληρονομιά του πόνου και η δικαίωση που άργησε να έρθει

Το μακελειό στην αγορά δεν ήταν ένα μεμονωμένο περιστατικό, αλλά η κορύφωση μιας στρατηγικής τρομοκράτησης αμάχων. Η διεθνής κατακραυγή μετά την 5η Φεβρουαρίου οδήγησε στο πρώτο ουσιαστικό τελεσίγραφο προς τις σερβικές δυνάμεις να αποσύρουν τα βαρέα όπλα τους από την περιοχή του Σεράγεβο, υπό την απειλή αεροπορικών πληγμάτων. Αν και ο πόλεμος συνεχίστηκε για αρκετούς μήνες ακόμα, η θυσία των ανθρώπων στο Μαρκάλε ήταν εκείνη που «ξεκλείδωσε» τις διαδικασίες που οδήγησαν τελικά στις ειρηνευτικές συμφωνίες του Ντέιτον.

Ο κόκκινος τοίχος με τα ονόματα των θυμάτων

Σήμερα, στην αγορά Μαρκάλε, ένας κόκκινος τοίχος με τα ονόματα των θυμάτων στέκει ως διαρκής υπενθύμιση εκείνης της μαύρης ημέρας. Οι κάτοικοι του Σεράγεβο περνούν καθημερινά από το σημείο, αφήνοντας λουλούδια ή κάνοντας μια σύντομη προσευχή. Για τη διεθνή ιστορία, το μακελειό του 1994 παραμένει ένα από τα πιο σκοτεινά παραδείγματα της βαρβαρότητας του σύγχρονου πολέμου, όπου η καθημερινή ανάγκη για επιβίωση μετατράπηκε σε στόχο, και η αθωότητα των πολιτών έγινε το νόμισμα σε ένα παιχνίδι γεωπολιτικής ισχύος. Η μνήμη των 68 νεκρών παραμένει ζωντανή, όχι μόνο ως πένθος, αλλά ως ένα ηχηρό «ποτέ ξανά» που όμως η ανθρωπότητα δυσκολεύεται ακόμα να τηρήσει.