Σαν σήμερα, 04 Νοεμβρίου 1922: Η «χρυσή» ανακάλυψη του αιώνα – Ο Χάουαρντ Κάρτερ βρίσκει τον τάφο του Τουταγχαμών

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Σαν σήμερα, στις 4 Νοεμβρίου του 1922, μια μικρή, φαινομενικά ασήμαντη ανακάλυψη στην Κοιλάδα των Βασιλέων στην Αίγυπτο άλλαξε για πάντα την ιστορία της αρχαιολογίας και τη λαϊκή φαντασία. Ο Βρετανός αρχαιολόγος Χάουαρντ Κάρτερ, ύστερα από χρόνια επίμονων και δαπανηρών αναζητήσεων, ανακάλυψε το πρώτο σκαλοπάτι που οδηγούσε στον σχεδόν άθικτο τάφο του Φαραώ Τουταγχαμών, του «παιδιού-βασιλιά» της 18ης Δυναστείας.

Η ανακάλυψη αυτή, που έγινε υπό την αιγίδα και τη χρηματοδότηση του Λόρδου Κάρναρβον, αποτέλεσε το αποκορύφωμα μιας δεκαετούς ανασκαφικής προσπάθειας και θεωρείται, μέχρι σήμερα, η πλουσιότερη και πιο ολοκληρωμένη φρονική ταφή που βρέθηκε ποτέ.

Το χρονικό μιας εμμονής

Ο Χάουαρντ Κάρτερ ήταν ένας αφοσιωμένος Αιγυπτιολόγος, αλλά το 1922 βρισκόταν στα όρια της απελπισίας. Είχε περάσει πέντε ολόκληρα χρόνια ανασκάπτοντας την Κοιλάδα των Βασιλέων, έχοντας χρηματοδότη ως προστάτη τον πλούσιο Άγγλο ευγενή, Λόρδο Κάρναρβον. Παρότι πολλοί πίστευαν ότι η Κοιλάδα είχε εξαντληθεί από αρχαιολογικά ευρήματα, ο Κάρτερ ήταν πεισμένος ότι ο τάφος του ελάχιστα γνωστού Φαραώ Τουταγχαμών –ο οποίος είχε αποκαταστήσει την παραδοσιακή λατρεία μετά τη «αιρετική» περίοδο του Ακενατόν– βρισκόταν ακόμα κρυμμένος κάτω από τους τόνους μπάζων και φυσικών κατακλυσμικών αποθέσεων.

Όταν ο Κάρναρβον του ανακοίνωσε ότι δεν μπορούσε να χρηματοδοτήσει άλλη μία σεζόν, ο Κάρτερ κατάφερε να τον πείσει για μία τελευταία προσπάθεια. Αυτή η «τελευταία ευκαιρία» ξεκίνησε την 1η Νοεμβρίου 1922, νωρίτερα από το συνηθισμένο.

Η στιγμή της ανακάλυψης

Στις 4 Νοεμβρίου, ενώ οι ντόπιοι εργάτες (με βάση κάποιες πηγές, ένα αγόρι που κουβαλούσε νερό) έσκαβαν κάτω από τα ερείπια αρχαίων καλύβων, ένας από αυτούς σκάλωσε σε μια πέτρινη βαθμίδα λαξευμένη στον βράχο. Ο Κάρτερ, όταν ενημερώθηκε, διέταξε να καθαριστεί το σημείο. Η βαθμίδα αποδείχθηκε ότι ήταν η αρχή μιας σκάλας που οδηγούσε σε μια σφραγισμένη πόρτα από λάσπη και γύψο.

Στις 5 Νοεμβρίου αποκαλύφθηκε ολόκληρη η σκάλα, και στο εξωτερικό σφράγισμα της πόρτας βρέθηκαν σφραγίδες με το καρτούς του Τουταγχαμών. Παρότι ήταν εμφανές ότι ο τάφος είχε παραβιαστεί ελαφρώς στην αρχαιότητα, το γεγονός ότι οι σφραγίδες ήταν στη θέση τους έδειχνε πως οι ιερείς είχαν σφραγίσει εκ νέου την είσοδο.

Ο Κάρτερ κατάλαβε αμέσως τη σπουδαιότητα του ευρήματος. Έστειλε ένα επείγον τηλεγράφημα στον Λόρδο Κάρναρβον στην Αγγλία με την ιστορική φράση: «Έκανα μια καταπληκτική ανακάλυψη στην Κοιλάδα. Ένας θαυμάσιος τάφος. Συγχαρητήρια».

Η ιστορική ερώτηση και η απάντηση

Ο Κάρναρβον έφτασε στην Αίγυπτο στις 23 Νοεμβρίου. Στις 26 Νοεμβρίου 1922, ο Κάρτερ, με τον Κάρναρβον, την κόρη του Λόρδου, Λαίδη Έβελιν Χέρμπερτ, και τον συνεργάτη Άρθουρ Καλέντερ, άνοιξαν τη δεύτερη σφραγισμένη πόρτα.

Ο Κάρτερ έκανε μια μικρή τρύπα στην πάνω αριστερή γωνία της πόρτας, έβαλε μέσα ένα κερί και κοίταξε. Ο Κάρναρβον, ανυπόμονος, τον ρώτησε την ιστορική ερώτηση: «Μπορείτε να δείτε τίποτα;»

Η απάντηση του Κάρτερ, που έμελλε να γίνει μια από τις πιο διάσημες φράσεις της αρχαιολογικής ιστορίας, ήταν: «Ναι, υπέροχα πράγματα» (Yes, wonderful things).

Μπροστά τους απλώθηκε ένα απίστευτο θέαμα: κλιμακωτά αντικείμενα από χρυσό και έβενο, κρεβάτια, άρματα, σεντούκια, θρόνοι και αγάλματα. Ήταν εμφανές ότι ο προθάλαμος (anteroom) ήταν γεμάτος ασφυκτικά με τελετουργικά και προσωπικά αντικείμενα του Φαραώ.

Η δεκαετής εργασία και η «κατάρα»

Η αφαίρεση, καταγραφή, συντήρηση και μεταφορά των περίπου 5.400 αντικειμένων του τάφου χρειάστηκε στον Κάρτερ και την ομάδα του δέκα χρόνια συστηματικής και επίπονης εργασίας. Μόνο η ανακάλυψη της ίδιας της μούμιας, καλυμμένης με την περίφημη χρυσή νεκρική μάσκα, μέσα σε τρία χρυσά φέρετρα και την πέτρινη σαρκοφάγο, έγινε στις 16 Φεβρουαρίου 1923.

Η δημοσιότητα που έλαβε η ανακάλυψη ήταν τεράστια, αλλά επισκιάστηκε από την ξαφνική ασθένεια και τον θάνατο του Λόρδου Κάρναρβον τον Απρίλιο του 1923, μόλις λίγους μήνες μετά το άνοιγμα του τάφου. Ο θάνατος αυτός οδήγησε τον παγκόσμιο Τύπο να δημιουργήσει τον μύθο της «Κατάρας του Τουταγχαμών», έναν μύθο που απασχόλησε για χρόνια τον κόσμο, αν και ο Κάρτερ συνέχισε την εργασία του απτόητος μέχρι το 1932.

Η ανακάλυψη του τάφου του Τουταγχαμών, που ξεκίνησε σαν σήμερα, 4 Νοεμβρίου 1922, δεν έδωσε μόνο στην ανθρωπότητα ανεκτίμητους θησαυρούς, αλλά προσέφερε μια πρωτοφανή εικόνα της ζωής, του θανάτου και των τελετουργιών της 18ης Δυναστείας, καθιστώντας τον «παιδί-βασιλιά» τον διασημότερο Φαραώ όλων των εποχών.