Από τη δολοφονία Μπακογιάννη στο φιάσκο της Ριανκούρ: Οι μεγαλύτερες γκάφες της αστυνομίας στην υπόθεση της 17 Νοέμβρη

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Υπάρχουν υποθέσεις στην ελληνική εγκληματολογική ιστορία που δεν γράφτηκαν μόνο από τις ενέργειες των δραστών, αλλά και από τις παραλείψεις όσων είχαν αναλάβει να τους σταματήσουν. Η υπόθεση της 17 Νοέμβρη είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Για χρόνια, η οργάνωση κατάφερε να δρα, να χτυπά και να διαφεύγει, αφήνοντας πίσω της όχι μόνο αίμα και πολιτικό σοκ, αλλά και μια μακρά αλυσίδα από λάθη της αστυνομίας, αστοχίες και χαμένες ευκαιρίες.

Η κριτική γύρω από τους χειρισμούς των αρχών δεν αφορά μόνο το γιατί άργησε τόσο πολύ να εξαρθρωθεί η οργάνωση. Αφορά και συγκεκριμένα περιστατικά, στα οποία, σύμφωνα με όσα έχουν καταγραφεί σε καταθέσεις, μαρτυρίες και μεταγενέστερες αφηγήσεις, η αστυνομία βρέθηκε πολύ κοντά σε κρίσιμες εξελίξεις, αλλά τελικά δεν κατάφερε να αξιοποιήσει το πλεονέκτημα που είχε.

Η δολοφονία του Παύλου Μπακογιάννη και τα πρώτα κρίσιμα κενά

Η εκτέλεση του Παύλου Μπακογιάννη στις 26 Σεπτεμβρίου 1989 παραμένει ένα από τα πιο μεγάλα χτυπήματα της 17 Νοέμβρη. Ήταν η πρώτη φορά που η οργάνωση δολοφονούσε εν ενεργεία πολιτικό, σε μια συγκυρία εξαιρετικά φορτισμένη πολιτικά. Όμως πέρα από το ίδιο το χτύπημα, η υπόθεση ανέδειξε και ορισμένα σοβαρά ζητήματα ασφαλείας.

Ένα από τα πιο συζητημένα σημεία ήταν ότι ο Παύλος Μπακογιάννης, όπως έλεγαν πληροφορίες της εποχής, δεν είχε ακολουθήσει τις συστάσεις ασφαλείας που είχαν δοθεί στους πολιτικούς για αλλαγές διαδρομών και μεγαλύτερη προσοχή στις μετακινήσεις τους. Ωστόσο, το επιχειρησιακό κενό δεν σταματά εκεί. Το πρωινό της δολοφονίας, ο προσωπικός του φρουρός δεν τον συνόδευσε μέχρι το γραφείο του, κάτι που αποδείχθηκε καθοριστικό.

Ακόμη πιο χαρακτηριστικό θεωρείται το περιστατικό που ακολούθησε αμέσως μετά την επίθεση. Σύμφωνα με περιγραφές της εποχής, ένας αστυνομικός της ομάδας «Ζήτα» ειδοποιήθηκε από αυτόπτη μάρτυρα για έναν από τους δράστες. Την ώρα όμως που ο ύποπτος φέρεται να πέταξε την προκήρυξη της οργάνωσης, ο αστυνομικός έσκυψε να την περισυλλέξει αντί να συνεχίσει την καταδίωξη. Η κίνηση αυτή, αν αποτιμηθεί επιχειρησιακά, θεωρείται εμβληματικό παράδειγμα κακής προτεραιοποίησης σε συνθήκες κρίσης: χάθηκε ο ύποπτος για να σωθεί ένα αποδεικτικό στοιχείο που θα μπορούσε να συλλεχθεί και αργότερα.

Η αδυναμία πρόληψης και η ελλιπής επιχειρησιακή ετοιμότητα

Η 17 Νοέμβρη δεν στηρίχθηκε μόνο στη μυστικότητα και στον σχεδιασμό της. Ευνοήθηκε και από το γεγονός ότι για πολλά χρόνια το κράτος δεν έμοιαζε ικανό να παρακολουθήσει αποτελεσματικά τον τρόπο δράσης της. Οι παρακολουθήσεις στόχων από την οργάνωση περνούσαν απαρατήρητες, η προετοιμασία χτυπημάτων δεν εντοπιζόταν εγκαίρως και η αντίδραση μετά τις επιθέσεις ήταν συχνά αποσπασματική.

Αυτό αποτυπώνεται και σε άλλες γνωστές υποθέσεις της ίδιας περιόδου. Στην πράξη, η αστυνομία έδειχνε να κινείται πιο αργά από μια οργάνωση που είχε καταφέρει να μελετήσει σε βάθος τα αντανακλαστικά της. Η 17Ν γνώριζε πώς να ενσωματώνεται στο αστικό περιβάλλον, να χρησιμοποιεί απλές μεταμφιέσεις, να επιλέγει χώρους διαφυγής και να εκμεταλλεύεται την απουσία συντονισμένης καταδίωξης.

Το χάος στα Σεπόλια και η αποτυχία σύλληψης

Μία από τις περιπτώσεις που αποτυπώνουν τα επιχειρησιακά προβλήματα των αρχών είναι η αποτυχημένη επιχείρηση στα Σεπόλια, τον Νοέμβριο του 1991. Εκεί, σύμφωνα με όσα έχουν περιγραφεί, υπήρξε εμπλοκή με ανταλλαγή πυροβολισμών, αλλά και γενικότερη αταξία στο πεδίο.

Η αποτυχία εκείνης της επιχείρησης δεν αποδίδεται μόνο στο ότι τα μέλη της οργάνωσης ξέφυγαν. Αποδίδεται και στο γεγονός ότι δεν φάνηκε να υπάρχει απόλυτα οργανωμένο πλάνο περιορισμού, απομόνωσης και σύλληψης των υπόπτων. Σε τέτοιες επιχειρήσεις, κάθε δευτερόλεπτο και κάθε κίνηση είναι κρίσιμα. Όταν επικρατεί σύγχυση, η πρωτοβουλία περνά στους καταζητούμενους.

Το περιστατικό έμεινε στη μνήμη και για τον σχεδόν σουρεαλιστικό τρόπο με τον οποίο περιγράφηκε αργότερα, κάτι που ενίσχυσε ακόμη περισσότερο την αίσθηση πως η αστυνομία βρέθηκε μπροστά σε μια μεγάλη ευκαιρία, αλλά χωρίς την απαιτούμενη επιχειρησιακή συνοχή.

Το φιάσκο της Ριανκούρ

Αν υπάρχει ένα επεισόδιο που συνοψίζει με σχεδόν κινηματογραφικό τρόπο τα λάθη της αστυνομίας στην υπόθεση της 17 Νοέμβρη, αυτό είναι η περιβόητη επιχείρηση στη Λουίζης Ριανκούρ, τον Μάρτιο του 1992. Οι αρχές είχαν πληροφορία ότι μέλη της οργάνωσης θα βρίσκονταν στο σημείο και έστησαν μεγάλη επιχείρηση επιτήρησης.

Κι όμως, ακόμη και με αυτό το πλεονέκτημα, η κατάληξη ήταν απογοητευτική. Αστυνομικός που φέρεται να εντόπισε το όχημα των υπόπτων χρησιμοποίησε περίπτερο για να μεταδώσει την πληροφορία, κίνηση που φαίνεται ότι τους πρόδωσε. Στη συνέχεια, η παρακολούθηση δεν εξελίχθηκε σωστά, ενώ όχημα της αστυνομίας που επιχείρησε να ακολουθήσει το βανάκι των υπόπτων έχασε την οπτική επαφή. Το αποτέλεσμα ήταν μια ακόμη χαμένη ευκαιρία. Η οργάνωση κατάφερε να φύγει ανενόχλητη, παρότι οι αρχές είχαν ειδοποιηθεί εκ των προτέρων και είχαν αναπτύξει δυνάμεις. Το συγκεκριμένο περιστατικό έμεινε στην ιστορία ως ένα από τα μεγαλύτερα φιάσκα της ΕΛ.ΑΣ. έως εκείνη τη στιγμή.

Η μεγάλη εικόνα των αποτυχιών

Το πιο σοβαρό ίσως πρόβλημα δεν ήταν ένα μεμονωμένο λάθος, αλλά η επανάληψη παρόμοιων λαθών σε διαφορετικές χρονικές στιγμές. Ελλιπής συντονισμός, επιχειρησιακές αστοχίες, κακή αξιολόγηση της στιγμής, αδυναμία ταχείας καταδίωξης και καθυστερημένα αντανακλαστικά δημιούργησαν ένα μοτίβο που λειτούργησε υπέρ της 17 Νοέμβρη.

Για χρόνια, η οργάνωση εκμεταλλεύτηκε όχι μόνο τη δική της πειθαρχία, αλλά και τις αδυναμίες του κρατικού μηχανισμού. Και αυτό είναι που κάνει την υπόθεση τόσο βαριά ιστορικά: δεν πρόκειται μόνο για μια ιστορία τρομοκρατίας, αλλά και για μια ιστορία κρατικής ανεπάρκειας μπροστά σε έναν αντίπαλο που έπρεπε να είχε αντιμετωπιστεί νωρίτερα και αποτελεσματικότερα. Στο τέλος, η εξάρθρωση της 17 Νοέμβρη ήρθε, αλλά ήρθε αργά. Και μέσα σε αυτή την καθυστέρηση, τα λάθη της αστυνομίας δεν αποτέλεσαν απλώς λεπτομέρειες ενός δύσκολου φακέλου. Αποτέλεσαν κομμάτι της ίδιας της ιστορίας του.