Σαν σήμερα, 10 Μαρτίου 1923: Το «υγρό νεκροταφείο» του Σαρωνικού – Η τραγωδία του «Αλέξανδρος Ζ» που βύθισε την Ελλάδα στο πένθος

Η σημερινή ημέρα, Τρίτη 10 Μαρτίου 2026, φέρνει στη μνήμη μια από τις πιο μελανές και πολύνεκρες σελίδες της ελληνικής ναυτικής ιστορίας. Συμπληρώνονται ακριβώς 103 χρόνια από το τραγικό μεσημέρι του 1923, όταν ο Σαρωνικός μετατράπηκε σε έναν υγρό τάφο για περισσότερους από 150 αξιωματικούς, υπαξιωματικούς και ναύτες του Πολεμικού Ναυτικού. Το ναυάγιο του επίτακτου ναυαγοσωστικού «Αλέξανδρος Ζ», που σημειώθηκε κοντά στη νησίδα Ψυττάλεια, παραμένει μέχρι σήμερα μια ανοιχτή πληγή και ένα οδυνηρό μάθημα για το πώς η δύναμη της φύσης, σε συνδυασμό με την ανθρώπινη υπερφόρτωση και τις κακές συγκυρίες, μπορεί να οδηγήσει σε μια ανείπωτη καταστροφή μέσα σε λίγα μόλις δευτερόλεπτα. Σε μια Ελλάδα που τότε προσπαθούσε ακόμη να επουλώσει τις πληγές της Μικρασιατικής Καταστροφής, ο χαμός τόσων νέων ανθρώπων του Ναυτικού αποτέλεσε ένα συντριπτικό πλήγμα στην εθνική ψυχολογία.

Το χρονικό του μοιραίου απόπλου και η ξαφνική οργή του Σαρωνικού

Το ημερολόγιο έγραφε Σάββατο, 10 Μαρτίου 1923. Το «Αλέξανδρος Ζ», ένα παλιό γερμανικό ρυμουλκό που είχε επιταχθεί από το Ελληνικό Ναυτικό για να εκτελεί χρέη ναυαγοσωστικού και μεταφορικού, βρισκόταν αγκυροβολημένο στον Πειραιά. Η αποστολή του εκείνη την ημέρα ήταν φαινομενικά απλή: να μεταφέρει προσωπικό του Ναυτικού από το λιμάνι του Πειραιά προς τον Ναύσταθμο της Σαλαμίνας και τα πλοία του στόλου που βρίσκονταν εκεί. Παρά το γεγονός ότι οι καιρικές συνθήκες παρουσίαζαν επιδείνωση, τίποτα δεν προμήνυε την επερχόμενη καταστροφή. Το πλοίο ήταν ασφυκτικά γεμάτο, καθώς επιβιβάστηκαν σε αυτό πολλοί περισσότεροι άνθρωποι από όσους επέτρεπαν οι προδιαγραφές του, ανάμεσά τους και πολλοί δόκιμοι της Σχολής Ναυτικών Δοκίμων που ανυπομονούσαν να φτάσουν στους προορισμούς τους.

Η αποστολή ήταν να μεταφέρει προσωπικό του Ναυτικού από το λιμάνι του Πειραιά προς τον Ναύσταθμο της Σαλαμίνας

Καθώς το σκάφος πλησίαζε στη νησίδα Ψυττάλεια, ο καιρός ξέσπασε με μια πρωτοφανή και αιφνίδια βιαιότητα. Ένα ισχυρότατο «σιφούνι» (θαλάσσιος στρόβιλος) χτύπησε το «Αλέξανδρος Ζ» από το πλάι. Το πλοίο, λόγω του μεγάλου αριθμού επιβατών που βρίσκονταν στο κατάστρωμα και της μετατόπισης του κέντρου βάρους του, έχασε ακαριαία την ευστάθειά του. Μέσα σε λιγότερο από ένα λεπτό, το ναυαγοσωστικό ανατράπηκε και βυθίστηκε, παρασύροντας στον βυθό δεκάδες ανθρώπους που βρίσκονταν στα εσωτερικά διαμερίσματα, ενώ εκείνοι που βρέθηκαν στο νερό ήρθαν αντιμέτωποι με τα παγωμένα κύματα και την έλλειψη σωστικών μέσων. Η ταχύτητα της βύθισης ήταν τέτοια που δεν υπήρξε χρόνος για καμία οργανωμένη προσπάθεια διάσωσης ή εγκατάλειψης του σκάφους.

Περισσότεροι από 150 αξιωματικοί και ναύτες έχασαν τη ζωή τους

Ο θρήνος του Πειραιά και η εθνική οδύνη για τους αδικοχαμένους ήρωες

Η είδηση του ναυαγίου εξαπλώθηκε σαν αστραπή στον Πειραιά και την Αθήνα, προκαλώντας ρίγη συγκίνησης και τρόμου. Οι σκηνές που εκτυλίχθηκαν στις αποβάθρες ήταν σπαρακτικές, καθώς συγγενείς και συνάδελφοι των ναυτικών περίμεναν μάταια για νέα από τους επιζώντες. Η επιχείρηση διάσωσης που ξεκίνησε αμέσως από άλλα πλοία του Ναυτικού και παραπλέοντα σκάφη απέδωσε ελάχιστους καρπούς, καθώς οι περισσότεροι επιβάτες πνίγηκαν ακαριαία ή υπέκυψαν στο κρύο πριν προλάβει να φτάσει βοήθεια. Ο τελικός απολογισμός ήταν συγκλονιστικός: περισσότεροι από 150 αξιωματικοί και ναύτες έχασαν τη ζωή τους, ανάμεσά τους και ορισμένα από τα πιο ελπιδοφόρα στελέχη του στόλου. Η Ελλάδα κηρύχθηκε σε εθνικό πένθος και οι κηδείες των θυμάτων, που τελέστηκαν με πλήρεις τιμές, μετατράπηκαν σε πάνδημα συλλαλητήρια οδύνης.

VIRAL

Ανείπωτο θρήνος στη κηδεία της Βασιλικής: Το τελευταίο αντίο στην 39χρονη που δολοφονήθηκε στην Καλαμάτα

Ο Γολγοθάς της Βασιλικής: Το βίντεο κλιπ που έπαιξε κρυφά και οι εξομολογήσεις της – «Μου είπε ”νομίζω, ότι κάτι μου δίνει, και αποκοιμιέμαι”»

Ανησυχία στην Εύβοια: Ποιες παραλίες έχουν γεμίσει με μέδουσες – Αποκαλυπτικά βίντεο, Live χάρτης

Η Αθήνα βυθίστηκε σε πένθος

Η τραγωδία του «Αλέξανδρος Ζ» άφησε πίσω της ένα δυσαναπλήρωτο κενό και οδήγησε σε αυστηρότερες διατάξεις σχετικά με την ασφάλεια και τον μέγιστο αριθμό επιβατών στα πλοία του Ναυτικού. Σήμερα, 103 χρόνια μετά, το όνομα του πλοίου παραμένει συνώνυμο της ναυτικής θυσίας. Στην Ψυττάλεια και στον Πειραιά υπάρχουν μνημεία που θυμίζουν στους νεότερους εκείνο το μαύρο Σάββατο, ενώ το Πολεμικό Ναυτικό τιμά κάθε χρόνο τη μνήμη των πεζόντων του. Η ιστορία του «Αλέξανδρος Ζ» μας υπενθυμίζει ότι η θάλασσα, όσο οικεία και αν φαντάζει στους Έλληνες, απαιτεί πάντα τον μέγιστο σεβασμό και την απόλυτη τήρηση των κανόνων ασφαλείας, καθώς το τίμημα της αμέλειας ή της κακής τύχης μπορεί να είναι εξαιρετικά βαρύ.