Σαν σήμερα, 09 Μαρτίου 1941: Η τιτανομαχία στο Ύψωμα 731 και ο εξευτελισμός του Μουσολίνι – Όταν η «Εαρινή Επίθεση» τσακίστηκε πάνω στο ελληνικό σθένος

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Η ιστορική μνήμη συχνά επικεντρώνεται στην 28η Οκτωβρίου, όμως σαν σήμερα, στις 9 Μαρτίου, γράφτηκε μια από τις πιο ένδοξες και ταυτόχρονα αιματηρές σελίδες του Έπους του ’40. Ήταν η ημέρα που ξεκίνησε η περιβόητη «Εαρινή Επίθεση» των Ιταλών (Operazione Primavera), μια επιχείρηση που σχεδιάστηκε με μοναδικό σκοπό να κάμψει την ελληνική αντίσταση και να αποκαταστήσει το γόητρο του Μπενίτο Μουσολίνι πριν από την αναπόφευκτη γερμανική παρέμβαση. Ο ίδιος ο Ντούτσε, σε μια κίνηση επίδειξης ισχύος και απελπισίας, βρέθηκε στο μέτωπο για να επιβλέψει προσωπικά τη μεγάλη επίθεση, μόνο και μόνο για να γίνει μάρτυρας μιας από τις πιο ταπεινωτικές αποτυχιών στην ιστορία του ιταλικού στρατού.

Η απελπισμένη προσπάθεια του Μουσολίνι για μια «δική του» νίκη

Στις αρχές Μαρτίου του 1941, ο Μουσολίνι βρισκόταν σε δεινή θέση. Η αποτυχία της ιταλικής εισβολής τον Οκτώβριο του 1940 και η μετέπειτα ελληνική αντεπίθεση που είχε απωθήσει τα στρατεύματά του βαθιά στο αλβανικό έδαφος, είχαν μετατρέψει την Ιταλία σε αντικείμενο χλευασμού διεθνώς. Ο Χίτλερ ετοίμαζε ήδη την επιχείρηση «Μαρίτα» για να εισβάλει στην Ελλάδα μέσω Βουλγαρίας, και ο Μουσολίνι γνώριζε ότι αν δεν κέρδιζε τους Έλληνες μόνος του πριν φτάσουν οι Γερμανοί, η Ιταλία θα υποβαθμιζόταν σε έναν απλό δορυφόρο του Τρίτου Ράιχ.

Για τον λόγο αυτό, συγκέντρωσε μια τεράστια δύναμη πυρός στον κεντρικό τομέα του μετώπου, απέναντι από το Β’ Σώμα Στρατού των Ελλήνων. Δώδεκα μεραρχίες πεζικού, υποστηριζόμενες από εκατοντάδες πυροβόλα και τη συντριπτική υπεροχή της ιταλικής αεροπορίας, παρατάχθηκαν σε ένα μέτωπο μόλις έξι χιλιομέτρων. Ο Μουσολίνι έφτασε στην Αλβανία στις 2 Μαρτίου και εγκαταστάθηκε σε ένα παρατηρητήριο στο βουνό Κόμαριτ, από όπου είχε πανοραμική θέα του πεδίου της μάχης. Η εντολή του ήταν σαφής και αμείλικτη: «Νίκη με κάθε θυσία».

Ύψωμα 731: Οι νέες Θερμοπύλες που άλλαξαν το σχήμα του βουνού

Το επίκεντρο της ιταλικής επίθεσης ήταν το στρατηγικής σημασίας Ύψωμα 731, περίπου 20 χιλιόμετρα βόρεια της Κλεισούρας. Αυτό το μικρό ύψωμα έμελλε να γίνει το «Βερντέν» της Ελλάδας. Το πρωινό της 9ης Μαρτίου, μετά από μια πρωτοφανή σε ένταση προπαρασκευή πυροβολικού που διήρκεσε πάνω από δύο ώρες, η γη άρχισε να τρέμει. Οι Ιταλοί έριξαν χιλιάδες βλήματα σε μια έκταση λίγων στρεμμάτων. Λέγεται ότι μετά το τέλος των μαχών, το ύψωμα είχε χάσει περίπου πέντε μέτρα από το αρχικό του ύψος λόγω του σφυροκοπήματος.

Όταν το πυροβολικό σίγησε και οι Ιταλοί στρατιώτες της επίλεκτης μεραρχίας «Πούλιε» εφόρμησαν πιστεύοντας ότι δεν θα είχε μείνει κανείς ζωντανός, οι Έλληνες στρατιώτες του 5ου Συντάγματος Τρικάλων ξεπρόβαλαν μέσα από τα ισοπεδωμένα χαρακώματα. Η αντίσταση ήταν λυσσαλέα. Οι μάχες σώμα με σώμα, με τη χρήση λόγχης και χειροβομβίδων, επαναλαμβάνονταν μέρα και νύχτα. Οι Ιταλοί επιτέθηκαν συνολικά 18 φορές στο Ύψωμα 731 μέσα σε λίγες ημέρες, αλλά κάθε φορά αποκρούονταν με τεράστιες απώλειες. Ο Μουσολίνι, παρακολουθώντας από το παρατηρητήριό του, δεν μπορούσε να πιστέψει ότι οι «πεινασμένοι Έλληνες», όπως τους αποκαλούσε, κρατούσαν ακόμα τις θέσεις τους απέναντι στην πολεμική μηχανή της αυτοκρατορίας του.

Η παταγώδης αποτυχία και η αναχώρηση του ταπεινωμένου Ντούτσε

Η επίθεση συνεχίστηκε με την ίδια ένταση μέχρι τις 15 Μαρτίου, αλλά τα αποτελέσματα ήταν μηδαμινά. Παρά τη συντριπτική υπεροχή σε άνδρες και μέσα, οι Ιταλοί δεν κατάφεραν να προχωρήσουν ούτε ένα μέτρο. Οι Έλληνες αξιωματικοί και στρατιώτες, παρόλο που ήταν εξαντλημένοι από τον βαρύ χειμώνα και τις ελλείψεις σε εφόδια, έδειξαν μια αυτοθυσία που ξεπερνούσε τα ανθρώπινα όρια. Η «Εαρινή Επίθεση» είχε μετατραπεί σε ένα σφαγείο για τα ιταλικά στρατεύματα, με τις απώλειές τους να φτάνουν τις 12.000 (νεκροί και τραυματίες), ενώ οι ελληνικές απώλειες, αν και σημαντικές, ήταν πολύ μικρότερες.

Στις 21 Μαρτίου, ο Μουσολίνι, φανερά απογοητευμένος και ταπεινωμένος, εγκατέλειψε το αλβανικό μέτωπο και επέστρεψε στη Ρώμη. Λίγο πριν αναχωρήσει, φέρεται να δήλωσε στους στρατηγούς του ότι «αυτός ο λαός είναι αδύνατον να ηττηθεί». Η αποτυχία της Operazione Primavera σήμανε το τέλος των ιταλικών ονείρων για μια ανεξάρτητη νίκη στην Ελλάδα. Ο Μουσολίνι είχε αποτύχει παταγωδώς να παρουσιάσει ένα τετελεσμένο γεγονός στον Χίτλερ, αναγκάζοντας τελικά τη Γερμανία να αναβάλει την επίθεση στην ΕΣΣΔ (Επιχείρηση Μπαρμπαρόσα) για να βοηθήσει τον ανίκανο σύμμαχό της στα Βαλκάνια.

Η παρακαταθήκη του 1941 στη συλλογική μνήμη

Η 9η Μαρτίου 1941 δεν είναι απλώς μια στρατιωτική ημερομηνία, αλλά ένα σύμβολο της εθνικής ομοψυχίας. Στα υψώματα της Αλβανίας, ο ελληνικός στρατός δεν υπερασπίστηκε μόνο εδάφη, αλλά την παγκόσμια αξιοπρέπεια απέναντι στον φασισμό. Η νίκη στο Ύψωμα 731 θεωρείται από πολλούς στρατιωτικούς αναλυτές ως μια από τις μεγαλύτερες αμυντικές επιτυχίες όλων των εποχών, συγκρίσιμη με τις μεγαλύτερες μάχες του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Σήμερα, 85 χρόνια μετά, η επέτειος αυτή μας υπενθυμίζει ότι το σθένος και η πίστη στο δίκαιο μπορούν να ανατρέψουν ακόμα και τους πιο δυσοίωνους συσχετισμούς δυνάμεων. Η αποτυχία του Μουσολίνι στο αλβανικό μέτωπο υπήρξε η πρώτη μεγάλη ρωγμή στο οικοδόμημα του Άξονα στην Ευρώπη, αποδεικνύοντας ότι η «Νέα Τάξη Πραγμάτων» που ευαγγελίζονταν οι δικτάτορες της εποχής, μπορούσε να τσακιστεί πάνω στις κορυφές των ελληνικών βουνών.