50 χρόνια χωρίς τον Κώστα Βάρναλη – «Ρωτάτε αν είμαι κομμουνιστής; Δεν σας το είπα την πρώτη φορά; Όλο τα ίδια θα λέμε;»
Σαν σήμερα (16/12) το 1974, ο λαός έχασε τον αθάνατο «Οδηγητή» του, τον Κώστα Βάρναλη. Γεννημένος το 1884 στον Πύργο της Βουλγαρίας, ο άνθρωπος που πήρε το επώνυμο Βάρναλης λόγω της καταγωγής του πατέρα του από τη Βάρνα, έμεινε αξέχαστος τις μνήμες όλων για τα τα λεγόμενά του.
Ο βίος και η λογοτεχνία
Ο Βάρναλης είχε τα προσόντα που θα τον καθιστούσαν ένα διακεκριμένο μέλος της ακαδημαϊκής κοινότητας: ήταν φιλομοναρχικός, βαθύς γνώστης της αρχαιότητας και εξαιρετικός καθηγητής και ποιητής, υπέρμαχος του Παρνασσισμού.
Όμως, ο Βάρναλης είχε και χαρακτηριστικά που τον καθιστούσαν «αταίριαστο» με τα πρότυπα του κατεστημένου. Ήταν πνεύμα ανήσυχο, με οξυδέρκεια και βαθιά στοχαστικότητα, είχε μια ισχυρή ποιητική ευαισθησία απέναντι στα κοινωνικά μηνύματα της εποχής του και ήταν πάντα έτοιμος να αντισταθεί με γενναιότητα και ανιδιοτέλεια.
Ένα από τα πρώτα παραδείγματα ήταν η στήριξή του στους δημοτικιστές στα «Ορεστιακά» του το 1903, ενώ αργότερα, μεταξύ 1910-1914, συνδέθηκε με τις «αθεϊκές» ιδέες του Βόλου.
VIRAL
Η Γαλλία, και ιδιαίτερα το Παρίσι, υπήρξε η σκηνή όπου η Οχτωβριανή Επανάσταση βρήκε θερμή υποστήριξη και αφύπνισε τον Βάρναλη.
Η επανάσταση αυτή αποτέλεσε για εκείνον συνειδητοποίηση ότι η ανθρώπινη υποδούλωση ξεπερνά την αγριότητα των ζώων. Η κατάσταση του ανθρώπου ήταν παράλογη, καθώς η εκμετάλλευση και η καταπίεση θεωρούνταν φυσιολογικές.
Η προσωπική του μετάβαση σε έναν νέο, επαναστατικό εαυτό εκφράστηκε μέσω της συνεχούς γραφής του, και αυτή η εσωτερική μεταμόρφωση γέννησε το έργο «Το φως που καίει», το οποίο ενέπνευσε κάποιους, ενώ άλλους τους ταλαιπώρησε με τις αλήθειες του.
Αυτή η περίοδος του Παρισιού γέννησε και τα έργα «Οι σκλάβοι πολιορκημένοι», «Ο Σολωμός χωρίς μεταφυσική» και τη σημαντική «Αληθινή απολογία του Σωκράτη».
Στο Παρίσι, από το έργο «Το φως που καίει», γεννήθηκε και ο «Οδηγητής», ο φανατικός υποστηρικτής της παγκόσμιας επανάστασης.
Ο επίλογος του έργου στο ποίημα «Οδηγητής» είναι χαρακτηριστικός
«Δεν είμ’ εγώ σπορά της Tύχης, ο πλαστουργός της νιας ζωής. Eγώ ‘μαι τέκνο της Aνάγκης κι ώριμο τέκνο της Oργής…»
Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, ο Βάρναλης υπέστη τις συνέπειες της επαναστατικής του μεταμόρφωσης. Το καθεστώς της μοναρχίας τον απέλυσε το 1925 και τον εξόρισε, αφαιρώντας του και το δικαίωμα να υπογράφει τα έργα του.
Το 1935 εξορίστηκε στον Άη Στράτη, μαζί με άλλους κομμουνιστές και προοδευτικούς δημοκράτες αγωνιστές.
Ο Βάρναλης, όμως, παρέμεινε ακλόνητος, υπερασπιζόμενος με το ίδιο πάθος τα ιδανικά του, παρά την πολιτική καταπίεση.
Το έργο του συνεχίζει να είναι ζωντανό και να ενέχει έναν επαναστατικό, αντισυστημικό χαρακτήρα, εμπνευσμένο από την επικαιρότητα της εποχής του.
Το 1959 τιμήθηκε με το «Βραβείο Λένιν για την Ειρήνη», αναγνωρίζοντας τη διεθνή αξία του έργου του.
Ο Κώστας Βάρναλης πέθανε στις 16 Δεκεμβρίου 1974, αφήνοντας πίσω του ένα ανεξίτηλο έργο γεμάτο από επαναστατικά οράματα και αλήθειες.
Στο τηλεγράφημα του ΚΚΕ προς τη σύζυγό του και την κόρη του, αναφερόταν:
«Εκφράζουμε τη βαθύτατη θλίψη μας και τα πιο ειλικρινή συλλυπητήρια μας για το χαμό του μεγάλου Βάρναλη. Με το αστραποβόλο ποιητικό έργο του και την ακλόνητη στάση του κατέκτησε επάξια τον τίτλο του Ποιητή του Λαού. Το έργο του θα μείνει αθάνατο.»
Η κηδεία του έγινε στις 18 Δεκεμβρίου 1974 και πλήθος κόσμου τον συνόδευσε στην τελευταία του κατοικία, φωνάζοντας «Είσαι οδηγητής για μας, Ποιητή της εργατιάς».
Στο ποίημα «Επιτάφιο», ο Βάρναλης γράφει:
«Όχι λουλούδια μα σπαθί στο τάφο σου άξιε βάρδε. Όταν παλεύανε ζωή και θάνατος δεν κοίταγες χορευωντας με ένα φλασκί στο χέρι αλλά μπροστάρης του λαού στης λεφτεριάς την μάχη ο λόγος σου αρχαγγέλινο σπαθί τυραννοχτόνο.»
Αναγνωρίστηκε ως ο πρώτος από τους λογοτέχνες του καιρού του που ένωσε την κομμουνιστική ιδεολογία με την ποιητική έκφραση, δίνοντας νέο περιεχόμενο στη λογοτεχνική σκηνή της Ελλάδας.
0 ΣΧΟΛΙΑ