Σαν σήμερα, 9 Απριλίου 1981: Η ημέρα που η Αθήνα «πνίγηκε» – Το φονικό νέφος των 80 μέτρων και οι εκατοντάδες λιποθυμίες

Η 9η Απριλίου του 1981 δεν καταγράφηκε στην ιστορία της Αθήνας για κάποιο πολιτικό γεγονός ή μια εθνική επέτειο, αλλά για έναν εφιάλτη που είχε χρώμα γκρίζο και οσμή καμένου θειαφιού. Ήταν η ημέρα που το περιβόητο «Νέφος», ο αόρατος δολοφόνος που ταλαιπώρησε την πρωτεύουσα για δεκαετίες, έδειξε το πιο άγριο πρόσωπό του, «κάθισε» πάνω από την πόλη σε ύψος μόλις 80 μέτρων και έστειλε εκατοντάδες πολίτες στα νοσοκομεία με αναπνευστικά προβλήματα και λιποθυμικές τάσεις.

Το χρονικό της ασφυξίας

Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του ’80, η Αθήνα βίωνε τις συνέπειες της άναρχης αστικοποίησης, της εκρηκτικής αύξησης των αυτοκινήτων και της ανεξέλεγκτης λειτουργίας των βιομηχανιών στον Ελαιώνα και τον Ασπρόπυργο. Το πρωί της 9ης Απριλίου 1981, οι μετεωρολογικές συνθήκες δημιούργησαν το φαινόμενο της «θερμοκρασιακής αναστροφής». Ένα στρώμα θερμού αέρα εγκλώβισε τους ρύπους χαμηλά στο λεκανοπέδιο, εμποδίζοντάς τους να διασκορπιστούν στην ατμόσφαιρα.
Μέχρι το μεσημέρι, η ορατότητα στο κέντρο της Αθήνας είχε περιοριστεί δραματικά. Η ατμόσφαιρα έγινε αποπνικτική, με τη συγκέντρωση του διοξειδίου του θείου και των αιωρούμενων σωματιδίων να χτυπάει «κόκκινο». Οι κάτοικοι της Ομόνοιας, του Συντάγματος και της Πατησίων άρχισαν να νιώθουν τσούξιμο στα μάτια και έντονο ερεθισμό στον λαιμό. Το νέφος είχε κυριολεκτικά «κατέβει» στο επίπεδο των πολυκατοικιών, στα 80 μέτρα, δημιουργώντας μια θολή, δηλητηριώδη κουβέρτα πάνω από την πόλη.

Το νέφος είχε κυριολεκτικά «κατέβει» στο επίπεδο των πολυκατοικιών, στα 80 μέτρα

Συναγερμός στα νοσοκομεία

Η κατάσταση ξέφυγε γρήγορα από κάθε έλεγχο. Τα επείγοντα των νοσοκομείων της Αττικής (Ευαγγελισμός, Λαϊκό, Σωτηρία) άρχισαν να γεμίζουν από ανθρώπους κάθε ηλικίας. Ηλικιωμένοι με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα, παιδιά και εργαζόμενοι που κατέρρεαν στη μέση του δρόμου μεταφέρονταν εσπευσμένα για παροχή οξυγόνου.
Σύμφωνα με τα ρεπορτάζ των εφημερίδων της εποχής, περισσότερα από 500 άτομα χρειάστηκαν ιατρική βοήθεια μέσα σε λίγες ώρες. Οι γιατροί μιλούσαν για μια «πρωτοφανή επιδημία δύσπνοιας», ενώ οι σειρήνες των ασθενοφόρων του ΕΚΑΒ δεν σταμάτησαν να ηχούν καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας. Η Αθήνα έμοιαζε με πόλη που είχε υποστεί χημική επίθεση.

Οι γελοιογράφοι της εποχής αποτύπωναν τους Αθηναίους με αντιασφυξιογόνες μάσκες

Η αντίδραση της πολιτείας και η οργή των πολιτών

Η κυβέρνηση του Γεωργίου Ράλλη, υπό την πίεση των γεγονότων, αναγκάστηκε να λάβει έκτακτα μέτρα, τα οποία όμως τότε φάνταζαν (και ήταν) εμβαλωματικά. Διατάχθηκε η προσωρινή διακοπή της λειτουργίας των μεγάλων βιομηχανιών της Αττικής, η μείωση της θέρμανσης στα δημόσια κτίρια και έγιναν συστάσεις στους πολίτες να αποφεύγουν τις άσκοπες μετακινήσεις με τα αυτοκίνητά τους. Ήταν η εποχή που το Νέφος είχε γίνει το νούμερο ένα θέμα συζήτησης και πολιτικής αντιπαράθεσης. Η αντιπολίτευση κατηγορούσε την κυβέρνηση για αδράνεια, ενώ οι γελοιογράφοι της εποχής αποτύπωναν τους Αθηναίους με αντιασφυξιογόνες μάσκες. Η κρίση της 9ης Απριλίου 1981 λειτούργησε ως «καμπανάκι» κινδύνου, αναδεικνύοντας ότι το πρόβλημα δεν ήταν πλέον αισθητικό, αλλά ζήτημα δημόσιας υγείας και επιβίωσης.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Στην φυλακή γνωστός Έλληνας τραγουδιστής: Κατηγορείται για αποπλάνηση ανήλικης κατ΄εξακολούθηση – Τι συνέβη

Η κληρονομιά του Νέφους: Από τα «μονά-ζυγά» στην πράσινη μετάβαση

Τα δραματικά γεγονότα εκείνης της ημέρας επιτάχυναν τις εξελίξεις για την αντιμετώπιση της ρύπανσης. Λίγο καιρό μετά, καθιερώθηκε ο Δακτύλιος (το σύστημα με τα μονά και ζυγά νούμερα κυκλοφορίας) στην προσπάθεια να περιοριστεί το καυσαέριο στο κέντρο. Ακολούθησαν οι έλεγχοι με την Κάρτα Ελέγχου Καυσαερίων, η απόσυρση των παλαιών οχημάτων και, πολύ αργότερα, η εισαγωγή του φυσικού αερίου και η επέκταση του Μετρό.

Η 9η Απριλίου 1981 παραμένει μια θλιβερή υπενθύμιση του τι συμβαίνει όταν η περιβαλλοντική προστασία θυσιάζεται στον βωμό της άναρχης ανάπτυξης. Σήμερα, αν και η ατμόσφαιρα της Αθήνας είναι σαφώς καθαρότερη από εκείνη την «γκρίζα» δεκαετία, οι εικόνες των ανθρώπων που πνίγονταν στους δρόμους της πρωτεύουσας αποτελούν ένα διαχρονικό μάθημα για την ανάγκη προστασίας του αέρα που αναπνέουμε. Το «νέφος των 80 μέτρων» ήταν η στιγμή που η φύση εκδικήθηκε την πόλη, αναγκάζοντάς την να πάρει ανάσα… με το ζόρι.