Τι είναι η Σομαλιλάνδη και γιατί το Ισραήλ την αναγνώρισε πρώτη φορά

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Σε μια κίνηση που αλλάζει τις γεωπολιτικές ισορροπίες, το Ισραήλ έγινε το πρώτο κράτος παγκοσμίως που αναγνωρίζει επίσημα τη Σομαλιλάνδη. Η απόφαση αυτή έρχεται 34 χρόνια μετά την απόσχιση της περιοχής από τη Σομαλία το 1991, εν μέσω του εμφυλίου πολέμου.

Παρά το γεγονός ότι η Σομαλιλάνδη λειτουργεί ως ένα σταθερό και ειρηνικό αυτοδιοικούμενο κράτος για δεκαετίες, παρέμενε διπλωματικά απομονωμένη. Η κίνηση του Ισραήλ να την «βάλει στον χάρτη» δημιουργεί νέες προοπτικές συνεργασίας και οφέλη και για τις δύο πλευρές, ωστόσο η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με σκεπτικισμό, καθώς η κεντρική κυβέρνηση της Σομαλίας εξακολουθεί να διεκδικεί την περιοχή.

Ποια είναι η Σομαλιλάνδη

Η Σομαλιλάνδη βρίσκεται στο βορειοδυτικό άκρο της Σομαλίας, όπου λειτουργεί ως de facto κράτος, και συνορεύει με το Τζιμπουτί στα βορειοδυτικά και την Αιθιοπία στα δυτικά και νότια.

Στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, οι ευρωπαϊκές αποικιακές δυνάμεις πολέμησαν για την κυριαρχία στο Κέρας της Αφρικής. Οι Βρετανοί κατέλαβαν την περιοχή μεταξύ της Αιθιοπίας και του Κόλπου του Άντεν, την οποία σήμερα διεκδικεί η Σομαλιλάνδη. Οι Ιταλοί κατέλαβαν τις περιοχές στα ανατολικά και νότια, στον Ινδικό Ωκεανό.

Μετά την ανεξαρτησία το 1960, οι δύο περιοχές ενώθηκαν για να σχηματίσουν το έθνος της Σομαλίας, με πρωτεύουσα το Μογκαντίσου, στο νότο. Ωστόσο, πολλοί άνθρωποι στο πρώην βρετανικό έδαφος σύντομα αισθάνθηκαν περιθωριοποιημένοι και παραμελημένοι.

Μέχρι τη δεκαετία του 1980, ο πολιτικός αποκλεισμός και η καταπίεση υπό τον δικτάτορα Μοχάμεντ Σιάαντ Μπαρέ είχαν πυροδοτήσει μια ένοπλη εξέγερση στο βορρά. Ο σομαλικός στρατός ανταποκρίθηκε με μια βίαιη εκστρατεία που περιλάμβανε εκτεταμένες σφαγές. Όταν ο Μπαρέ ανατράπηκε και η κεντρική κυβέρνηση κατέρρευσε το 1991, οι ηγέτες της Σομαλιλάνδης κήρυξαν τη διάλυση της ένωσης.

Η Σομαλιλάνδη, που έχει περίπου πέντε εκατομμύρια κατοίκους, έχει έκτοτε δημιουργήσει πολλούς από τις θεσμούς ενός κράτους, συμπεριλαμβανομένου ενός εκλεγμένου Κοινοβουλίου και του δικού της νομίσματος, σημαίας, στρατού και αστυνομικής δύναμης. Έχει περιγραφεί ως μια όαση σχετικής ηρεμίας σε μια περιοχή που μαστίζεται από συγκρούσεις.

Ωστόσο, από το 2023 η Σομαλιλάνδη μάχεται εναντίον τοπικών πολιτοφυλακών για τον έλεγχο της πόλης Λας Ανόντ, και η Διεθνής Αμνηστία έχει κατηγορήσει τις δυνάμεις της Σομαλιλάνδης για δολοφονίες και τραυματισμούς αμάχων στην περιοχή, κάτι που η κυβέρνηση αρνείται. Η έλλειψη διεθνούς αναγνώρισης περιόρισε την ικανότητα της Σομαλιλάνδης να υπογράψει συμφωνίες ασφάλειας, να αποκτήσει πρόσβαση στις παγκόσμιες αγορές και ακόμη και να ελέγχει πλήρως τον εναέριο χώρο της.

Σε μια προσπάθεια να αλλάξει αυτή τη δυναμική, η Σομαλιλάνδη καλλιεργεί εδώ και χρόνια σχέσεις με Ρεπουμπλικανούς βουλευτές, συντηρητικές πολιτικές ομάδες και πρώην αξιωματούχους της κυβέρνησης Τραμπ, πολλοί από τους οποίους έχουν παροτρύνει τις Ηνωμένες Πολιτείες να εμβαθύνουν τη συνεργασία τους με την περιοχή και να αναγνωρίσουν τη Σομαλιλάνδη.

Αξιωματούχοι της Σομαλιλάνδης δήλωσαν στην εφημερίδα The New York Times ότι ήταν πρόθυμοι να επιδιώξουν μια συμφωνία με τον πρόεδρο Τραμπ, η οποία θα επέτρεπε στις Ηνωμένες Πολιτείες να μισθώσουν ένα λιμάνι στον Κόλπο του Άντεν και έναν αεροδιάδρομο της εποχής του Ψυχρού Πολέμου, σε αντάλλαγμα για την πολυπόθητη διεθνή αναγνώριση.

Μια τέτοια υποστήριξη από τον Τραμπ, είπαν, θα μπορούσε να βοηθήσει στην προσέλκυση ξένων επενδύσεων και στην επέκταση των διπλωματικών και ασφαλιστικών δεσμών. Ορισμένοι αναλυτές προειδοποιούν, ωστόσο, ότι η αναγνώριση θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει την περιοχή, να ενισχύσει τρομοκρατικές ομάδες όπως η Αλ Σαμπάμπ και να περιπλέξει τις σχέσεις με σημαντικούς περιφερειακούς παράγοντες όπως η Αίγυπτος, η Τουρκία και η Αφρικανική Ένωση.

Οι αντιδράσεις

Η κυβέρνηση της Σομαλίας επέκρινε αυτό που χαρακτήρισε «παράνομη ενέργεια» του Ισραήλ και δήλωσε ότι η Σομαλιλάνδη είναι «αναπόσπαστο, αδιαχώριστο και αναφαίρετο μέρος» της Σομαλίας. Οι κινήσεις του Ισραήλ και της Σομαλιλάνδης προκάλεσαν επίσης την άμεση καταδίκη ορισμένων γειτόνων τους.

Η Αίγυπτος δήλωσε σε ανακοίνωσή της ότι ο υπουργός Εξωτερικών της είχε συνομιλήσει τηλεφωνικά με τους ομολόγους του στη Σομαλία, την Τουρκία και το Τζιμπουτί και ότι «υπογράμμισαν την πλήρη απόρριψή τους για οποιαδήποτε μονομερή μέτρα που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την κυριαρχία της Σομαλίας ή να διαβρώσουν τα θεμέλια της σταθερότητας στη χώρα».

Η γεωπολιτική σημασία

Σϋμφωνα με αναλυτές, είναι μια ψυχρή γεωπολιτική επιλογή, που εντάσσεται στη λογική εξασφάλισης επιρροής σε κρίσιμους θαλάσσιους διαδρόμους. Στη σύγχρονη διεθνή σκακιέρα, η κατοχή επιχειρησιακών σημείων – λιμένων, διαδρόμων προσγείωσης, ραντάρ και κόμβων παρακολούθησης – έχει μεγαλύτερη αξία από τις επίσημες συμφωνίες.

Στο πλαίσιο αυτό, η Σομαλιλάνδη προσφέρει στο Τελ Αβίβ έναν σταθερό, φιλικό σταθμό στο νότιο τμήμα της Ερυθράς Θάλασσας, με δυνατότητα παρακολούθησης ναυσιπλοΐας, συλλογής πληροφοριών και επέκτασης επιχειρησιακής εμβέλειας σε μια περιοχή όπου οι ενεργειακές ροές και οι εμπορικές διόδοι αποτελούν πυλώνες ασφάλειας και οικονομικής ισχύος. Όλα τα πιο πάνω προκαλούν εκνευρισμό στην Άγκυρα που βλέπει τα νεο-οθωμανικά της οράματα να καταρρέουν σαν χάρτινος πύργος.

Το άμεσο κέρδος για το Ισραήλ είναι η πρόσβαση στην ευρύτερη περιοχή του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, του στενού περάσματος που ενώνει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν. Από εκεί, ισραηλινά μέσα μπορούν να παρακολουθούν εξελίξεις σε πυραυλικά και drone προγράμματα, να εντοπίζουν κινήσεις ένοπλων οργανώσεων και να χαρτογραφούν απειλές με ακρίβεια, χωρίς την ανάγκη μαζικής στρατιωτικής παρουσίας.

Η Σομαλιλάνδη λειτουργεί ουσιαστικά ως κόμβος επιτήρησης και πρόωρης προειδοποίησης, ένας «σιωπηλός» επιχειρησιακός πυλώνας, που δίνει στο Ισραήλ την πολυτέλεια προληπτικής δράσης χωρίς ορατό στρατιωτικό αποτύπωμα.

Η συνεργασία με τα ΗΑΕ

Ο πολλαπλασιαστής αυτής της κίνησης βρίσκεται στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και ειδικά στο Άμπου Ντάμπι. Η εμιρατινή παρουσία στη Σομαλιλάνδη είναι βαθιά, με ελεγχόμενους λιμένες, κόμβους logistics και αναπτυξιακές υποδομές ήδη σε λειτουργία. Το Ισραήλ δεν χρειάζεται να χτίσει δικό του δίκτυο – μπορεί να ενσωματωθεί στο υπάρχον.

Η σύμπραξη αυτή προσφέρει στο Τελ Αβίβ πρόσβαση, ευελιξία, ελαχιστοποίηση κόστους και έμμεση επιχειρησιακή προστασία, μέσω μιας χώρας που ήδη επενδύει στρατηγικά στην περιοχή. Πρόκειται για μια μορφή «εξωτερικής ανάθεσης επιρροής» που περιορίζει ρίσκα και έκθεση.

O περιορισμός του Τουρκικού περιφερειακού διαδρόμου

Η αναγνώριση της Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ, σε συνδυασμό με την εμιρατινή στήριξη, πλήττει την τουρκική στρατηγική στο Κέρας της Αφρικής. Η Άγκυρα έχει επενδύσει επί χρόνια σε λιμένες, εμπορικές συμφωνίες και ζώνες επιρροής στην Ανατολική Αφρική, με στόχο οικονομική διείσδυση και στρατηγικό αποτύπωμα.

Η είσοδος του Ισραήλ σε αυτό το τόξο, μέσω ενός φιλικού, μη αναγνωρισμένου (έως σήμερα) δρώντος, συρρικνώνει τον χώρο τουρκικών ελιγμών και αναγκάζει την Άγκυρα να αναθεωρήσει προτεραιότητες, συμμαχίες και επενδύσεις.

Για το Ισραήλ, η Ερυθρά Θάλασσα δεν είναι απλώς θαλάσσιος διάδρομος. Είναι ο εμπορικός του ομφάλιος λώρος προς Ασία και Αφρική, αλλά και βασική δίοδος για ενεργειακές και εφοδιαστικές ροές. Η Σομαλιλάνδη προσφέρει ένα ασφαλές λιμάνι συνέχειας για την ισραηλινή ναυσιπλοΐα, ειδικά σε περιόδους περιφερειακής αστάθειας, επιτρέποντας αδιάλειπτη ροή εμπορίου χωρίς την ανάγκη απευθείας στρατιωτικής διασφάλισης.