«Πανικός στην αντλία»: Η επιστροφή του 1973 και η παγκόσμια οικονομία σε ελεύθερη πτώση

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Για δεκαετίες, οι επιτελείς στην Ουάσιγκτον και οι κεντρικοί τραπεζίτες σε όλο τον κόσμο είχαν έναν κοινό, εφιαλτικό φόβο: μια γενικευμένη σύρραξη στη Μέση Ανατολή που θα οδηγούσε στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ. Σήμερα  ο φόβος αυτός δεν είναι πια σενάριο επί χάρτου. Είναι η πραγματικότητα που βιώνει η παγκόσμια αγορά.

«Τώρα ζούμε το εφιαλτικό σενάριο», προειδοποιεί ο Μορίς Ομπστφελντ, πρώην επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ. Με τον «ενεργειακό διακόπτη» του πλανήτη να βρίσκεται υπό τον έλεγχο των πολεμικών επιχειρήσεων, η παγκόσμια οικονομία εισέρχεται σε μια περίοδο ακραίας αστάθειας, απειλώντας να γκρεμίσει ό,τι απέμεινε από τη διεθνή εμπορική τάξη.

Ορμούζ: Ο «στραγγαλισμός» της παγκόσμιας ενέργειας

Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν την πιο κρίσιμη θαλάσσια δίοδο για το πετρέλαιο παγκοσμίως. Το κλείσιμό τους δεν επηρεάζει μόνο την τιμή της βενζίνης στην αντλία. Είναι ένας συστημικός κλονισμός που εκτοξεύει το κόστος των λιπασμάτων (απειλώντας με επισιτιστική κρίση τον αναπτυσσόμενο κόσμο), αποσταθεροποιεί τα ήδη ευάλωτα κράτη και τινάζει στον αέρα τους σχεδιασμούς των κεντρικών τραπεζών για τον έλεγχο του πληθωρισμού.

Από τις 28 Φεβρουαρίου, όταν ξεκίνησαν οι επιθέσεις στο Ιράν, τα οικονομικά σοκ εξαπλώνονται σαν ωστικό κύμα. Ο Αμίν Νάσερ, διευθύνων σύμβουλος της Saudi Aramco, ήταν σαφής στις δηλώσεις του αυτή την εβδομάδα: ένας παρατεταμένος πόλεμος μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν θα έχει «καταστροφικές συνέπειες».

Το «Ρόλερ Κόστερ» και το μάθημα της δεκαετίας του ’70

Η ιστορία συχνά επαναλαμβάνεται, αλλά σπάνια με τον ίδιο τρόπο. Η Μεγκ Τζέικομπς, ιστορικός και συγγραφέας, υπενθυμίζει ότι μετά την κρίση του 1973 (Πόλεμος του Γιομ Κιπούρ), οι τιμές δεν υποχώρησαν για σχεδόν μια δεκαετία. Παρόλο που σήμερα η αγορά είναι πιο διαφοροποιημένη με περισσότερους παραγωγούς, η εξάρτηση παραμένει υπαρκτή.

Η κρίση του ’73 είχε οδηγήσει σε δομικές αλλαγές: οι ΗΠΑ ανέπτυξαν τη δική τους βιομηχανία σχιστολιθικού πετρελαίου και η αυτοκινητοβιομηχανία στράφηκε σε οικονομικότερα μοντέλα. Σήμερα, η κρίση ενδέχεται να επιταχύνει την πράσινη μετάβαση, αλλά το κόστος της προσαρμογής στο ενδιάμεσο διάστημα θα είναι επώδυνο.

Ο «κερδισμένος» Πούτιν και η Ευρωπαϊκή ασφυξία

Μια από τις πιο ειρωνικές και επικίνδυνες συνέπειες της κρίσης στη Μέση Ανατολή είναι η έμμεση ενίσχυση της Ρωσίας. Οι υψηλές τιμές πετρελαίου και η αναγκαστική χαλάρωση των περιορισμών στις εξαγωγές ρωσικού αργού λειτουργούν ως «φιλί της ζωής» για την πολεμική μηχανή του Βλαντιμίρ Πούτιν. Η πολιορκημένη ρωσική οικονομία βρίσκει ξαφνικά τα κεφάλαια που χρειαζόταν, καθώς ο πλανήτης αναζητά απεγνωσμένα κάθε διαθέσιμο βαρέλι.

Για την Ευρώπη, ο χρονισμός είναι εφιαλτικός. Έχοντας μόλις απεμπλακεί από το ρωσικό φυσικό αέριο, οι Ευρωπαίοι καλούνται τώρα να αντιμετωπίσουν ένα νέο ενεργειακό κόστος που πλήττει τη ραχοκοκαλιά της βιομηχανίας τους. Η Γερμανία, με τις ενεργοβόρες χημικές και αυτοκινητοβιομηχανίες της, βρίσκεται στο χείλος της ύφεσης. Ο Ντέιβιντ Γκόλντγουιν, πρώην διπλωμάτης των ΗΠΑ, προειδοποιεί για την «αναπλήρωση πανικού» στις αποθήκες φυσικού αερίου, η οποία θα κρατήσει τις τιμές σε δυσθεώρητα ύψη για το επόμενο εξάμηνο.

Το όριο των 140 δολαρίων και η απειλή των 200

Οι αριθμοί που παραθέτουν οι αναλυτές τρομάζουν:

• Oxford Economics: Προσδιορίζει τα 140 δολάρια ανά βαρέλι ως το σημείο καμπής. Πάνω από αυτό το όριο, η παγκόσμια οικονομία εισέρχεται σε ύφεση, με το παγκόσμιο ΑΕΠ να συρρικνώνεται κατά 0,7%.
• Ιρανική προειδοποίηση: Η απειλή για 200 δολάρια το βαρέλι δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως πολιτική ρητορική, αλλά ως ένα ολοένα και πιο πιθανό σενάριο εάν συνεχιστεί ο αποκλεισμός στον Ορμούζ.

Η «χαοτική» πολιτική Τραμπ και η διεθνής τάξη

Η κρίση βρίσκει την παγκόσμια οικονομία ήδη εξασθενημένη. Η «χαοτική δασμολογική πολιτική» του προέδρου Τραμπ έχει διαρρήξει τις εφοδιαστικές αλυσίδες, καθιστώντας τις χώρες λιγότερο ικανές να συνεργαστούν για την αντιμετώπιση του σοκ. Ο προστατευτισμός και ο πόλεμος στην Ουκρανία είχαν ήδη προκαλέσει ρωγμές, αλλά η σύγκρουση ΗΠΑ-Ιράν μοιάζει με τη χαριστική βολή στη διεθνή εμπορική σταθερότητα.

Ένας κόσμος σε αχαρτογράφητα νερά

Η 16η Μαρτίου 2026 θα καταγραφεί ως η μέρα που η παγκόσμια οικονομία συνειδητοποίησε ότι η ενεργειακή ασφάλεια είναι μια εύθραυστη αυταπάτη. Όπως το 1973 άλλαξε το DNA της παγκόσμιας κατανάλωσης, έτσι και η σημερινή κρίση θα έχει απροσδόκητες και εκτεταμένες συνέπειες. Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν θα υπάρξει οικονομικό τίμημα, αλλά πόσο βαθιά θα είναι η ύφεση και ποια θα είναι η νέα γεωπολιτική αρχιτεκτονική που θα προκύψει μέσα από τις φλόγες της Μέσης Ανατολής.