Κληρονομιές: Όλα αλλάζουν από 16 Σεπτεμβρίου – Τι ισχύει για χρέη, διαθήκες και ακίνητα

Αλλάζει σημαντικά το τοπίο στις κληρονομιές από την Τετάρτη 16 Σεπτεμβρίου 2026, καθώς τίθεται σε εφαρμογή το νέο πλαίσιο του νόμου 5303/2026. Οι αλλαγές αγγίζουν σχεδόν κάθε κρίσιμο κομμάτι μιας κληρονομικής υπόθεσης: από τα χρέη που αφήνει πίσω του ο αποβιώσας και τη θέση του επιζώντος συζύγου μέχρι τη νόμιμη μοίρα, τις διαθήκες και τη δυνατότητα να γίνονται δεσμευτικές συμφωνίες για την περιουσία πριν από τον θάνατο.

Οι μεγάλες αλλαγές που πρέπει να γνωρίζουν οι πολίτες

Το νέο καθεστώς αφορά κατά κύριο λόγο κληρονομικές σχέσεις προσώπων που αποβιώνουν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά. Για θανάτους που έχουν επέλθει πριν από τη συγκεκριμένη ημερομηνία, ο βασικός κανόνας είναι ότι εξακολουθεί να εφαρμόζεται το προηγούμενο πλαίσιο, αν και προβλέπονται ορισμένες εξαιρέσεις, μεταξύ άλλων σε ζητήματα που σχετίζονται με τη διανομή της κληρονομίας, τα κληρονομητήρια και αδημοσίευτες ιδιόγραφες διαθήκες. Μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις αφορά τα χρέη. Μέχρι σήμερα, η αποδοχή μιας κληρονομιάς μπορούσε να εξελιχθεί σε σοβαρό οικονομικό πρόβλημα όταν πίσω από ένα σπίτι, ένα οικόπεδο ή κάποια άλλη περιουσία υπήρχαν δάνεια, φορολογικές οφειλές και άλλες οικονομικές εκκρεμότητες. Με το νέο σύστημα επιχειρείται να μπει φρένο σε αυτή την «παγίδα».

Όλες οι αλλαγές στις διαθήκες

Ο κληρονόμος δεν θα θεωρείται αυτομάτως υπεύθυνος με ολόκληρη την προσωπική περιουσία του για τα χρέη που συνοδεύουν την κληρονομιά. Κατά κανόνα, οι απαιτήσεις των πιστωτών θα περιορίζονται μέχρι την αξία της περιουσίας που κληρονομήθηκε. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι ένα χρέος του αποβιώσαντος δεν θα μπορεί χωρίς προϋποθέσεις να απειλήσει περιουσιακά στοιχεία που ο κληρονόμος είχε αποκτήσει ανεξάρτητα από την κληρονομιά, όπως το δικό του σπίτι ή τις προσωπικές του καταθέσεις. Η προστασία, πάντως, δεν είναι απόλυτη. Ο τρόπος με τον οποίο ο κληρονόμος θα διαχειριστεί την κληρονομιαία περιουσία έχει σημασία, καθώς σε συγκεκριμένες περιπτώσεις μπορεί να χαθεί ο περιορισμός της ευθύνης. Το νέο πλαίσιο προβλέπει ακόμη τη δυνατότητα δικαστικής εκκαθάρισης, ώστε περιουσία και υποχρεώσεις της κληρονομιάς να αντιμετωπίζονται ως ένα διακριτό σύνολο.

Κληρονομιά

Σημαντικές είναι οι αλλαγές και για τον επιζώντα σύζυγο. Όταν δεν υπάρχει διαθήκη και ο σύζυγος καλείται να κληρονομήσει μαζί με ένα παιδί, το μερίδιό του αυξάνεται από το 1/4 στο 1/3 της κληρονομίας. Αν υπάρχουν δύο ή περισσότερα παιδιά, το ποσοστό του εξακολουθεί να ανέρχεται στο 1/4. Παράλληλα, ο επιζών σύζυγος αποκτά δικαίωμα να χρησιμοποιεί αποκλειστικά και χωρίς οικονομικό αντάλλαγμα την κύρια κατοικία του ζευγαριού για διάστημα ενός έτους μετά τον θάνατο. Μια μορφή προστασίας προβλέπεται και για ανθρώπους που ζούσαν με τον αποβιώσαντα χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης. Εφόσον πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις, μπορεί να αναγνωριστεί δικαίωμα χρήσης της κοινής κατοικίας για έναν χρόνο. Η δυνατότητα να κληρονομήσει ένας σύντροφος ολόκληρη την περιουσία χωρίς γάμο ή σύμφωνο αφορά πολύ πιο συγκεκριμένες περιπτώσεις: δεν πρέπει να υπάρχει σύζυγος ή συγγενής που προηγείται στην κληρονομική διαδοχή και απαιτείται δικαστική πιστοποίηση του σχετικού δικαιώματος.

VIRAL

Μαζωνάκης: Η επιθυμία της οικογένειας στο προσκύνημα – «Ο Γιώργος θα ήθελε να ακούγονται οι προσευχές και όχι τα τραγούδια του»

Συνταξιούχοι: Έρχεται «δώρο» 400 ευρώ – Πότε μπαίνουν τα χρήματα

Συναγερμός για τον Αλκέτ Ριζάι: Τι συνέβη τη νύχτα των πυροβολισμών στην Ανάβυσσο – Το θρίλερ έξω από το beach bar

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η πρόβλεψη για ανθρώπους που είχαν αναλάβει ουσιαστικά τη φροντίδα του αποβιώσαντος. Πρόσωπο που τον φρόντιζε χωρίς αμοιβή για τουλάχιστον έξι μήνες μέσα στα τελευταία τρία χρόνια της ζωής του μπορεί, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, να αποκτήσει δικαίωμα χρηματικής παροχής από την κληρονομία. Ριζικά αλλάζει και η λεγόμενη νόμιμη μοίρα. Μέχρι τώρα, παιδιά, γονείς και επιζών σύζυγος που είχαν δικαίωμα νόμιμης μοίρας μπορούσαν να βρεθούν να αποκτούν ποσοστά συγκυριότητας σε ακίνητα και άλλα περιουσιακά στοιχεία. Με το νέο πλαίσιο, η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται σε χρηματική απαίτηση έναντι του κληρονόμου. Το ποσό αντιστοιχεί στο μισό της μερίδας που θα δικαιούταν το συγκεκριμένο πρόσωπο εάν δεν υπήρχε διαθήκη.

Τι αλλάζει

Η αλλαγή φιλοδοξεί να περιορίσει περιπτώσεις στις οποίες ένα ακίνητο καταλήγει να ανήκει σε πολλούς ανθρώπους με διαφορετικά ποσοστά, δημιουργώντας μακροχρόνιες διαφωνίες για τη διαχείριση ή την πώλησή του. Από την άλλη πλευρά, δημιουργείται ένα διαφορετικό πρακτικό ζήτημα: θα πρέπει να προσδιορίζεται η χρηματική αξία της περιουσίας και ο κληρονόμος να διαθέτει ή να εξασφαλίζει το ποσό που απαιτείται για την ικανοποίηση του δικαιούχου. Ιδιαίτερα σημαντική καινοτομία αποτελούν και οι κληρονομικές συμβάσεις αιτία θανάτου. Πλέον, ένας πολίτης θα μπορεί μέσω συμβολαιογραφικού εγγράφου να συμφωνήσει εκ των προτέρων ποιος θα τον κληρονομήσει ή ποιος θα αποκτήσει ένα συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο μετά τον θάνατό του.

Σε αντίθεση με την κλασική διαθήκη, οι βασικοί όροι μιας τέτοιας συμφωνίας δεν θα μπορούν να ανατρέπονται μονομερώς. Πρόκειται για αλλαγή με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για οικογένειες που διαθέτουν επιχειρήσεις ή σημαντική ακίνητη περιουσία και επιθυμούν να οργανώσουν εγκαίρως τη διαδοχή. Δυνατότητα παρέχεται ακόμη και για εκ των προτέρων παραίτηση από την κληρονομία, από μέρος αυτής ή από τη νόμιμη μοίρα. Η συμφωνία μπορεί να συνοδεύεται ή όχι από αντάλλαγμα, ενώ απαιτείται αυτοπρόσωπη παρουσία ενώπιον συμβολαιογράφου. Η έναρξη του νέου συστήματος, ωστόσο, συμπίπτει με ένα σημαντικό πρακτικό πρόβλημα στις διαθήκες. Ο Συμβολαιογραφικός Σύλλογος Εφετείων Αθηνών, Πειραιώς, Αιγαίου και Δωδεκανήσου έχει παρατείνει έως τις 30 Σεπτεμβρίου την αποχή των μελών του από τη δημοσίευση διαθηκών. Έτσι, την ώρα που ενεργοποιούνται οι νέες διαδικασίες, υποθέσεις που αφορούν διαθήκες στις συγκεκριμένες περιοχές ενδέχεται να παραμείνουν προσωρινά σε εκκρεμότητα.