Από προστάτης της διεθνούς τάξης σε δύναμη επιβολής: Η Αμερική στο σταυροδρόμι της ιστορίας της

Για περισσότερο από έναν αιώνα, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχτισαν την παγκόσμια εικόνα τους ως δύναμη αποτροπής: μια χώρα που, με όλα της τα αντιφάσεις, στεκόταν απέναντι στην εδαφική κατάκτηση και στην ωμή επιβολή ισχύος. Από τους παγκόσμιους πολέμους έως τον Ψυχρό Πόλεμο, η αμερικανική αφήγηση βασίστηκε στην υπεράσπιση της κυριαρχίας των κρατών και στη σταθερότητα των συμμαχιών. Σήμερα, αυτή η αφήγηση μοιάζει να ραγίζει.

Όταν ο Χάρι Τρούμαν έθετε τα θεμέλια του ΝΑΤΟ, δύσκολα θα μπορούσε να φανταστεί ότι δεκαετίες αργότερα οι ίδιες οι ΗΠΑ θα κατηγορούνταν για απειλές και πιέσεις απέναντι σε συμμάχους τους. Κι όμως, η πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ επαναφέρει στο προσκήνιο έννοιες που η μεταπολεμική Αμερική υποτίθεται ότι είχε εγκαταλείψει: την εδαφική φιλοδοξία, τον εκβιασμό και τη λογική του «ισχυρού».

Από την αποτροπή στην επιβολή

Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάζει η «Καθημερινή» αλλά και από ρεπορτάζ των New York Times, ιστορικά, οι ΗΠΑ ενεπλάκησαν σε πολέμους και παρεμβάσεις, συχνά αμφιλεγόμενες, αλλά σχεδόν ποτέ με ανοιχτή πρόθεση προσάρτησης εδαφών συμμάχων. Η ιδέα ότι μια χώρα όπως η Δανία θα μπορούσε να δεχθεί πίεση για την παραχώρηση εδάφους της θα φάνταζε, μέχρι πρόσφατα, αδιανόητη. Σήμερα, όμως, η Γροιλανδία μετατρέπεται σε σύμβολο μιας νέας, πιο ωμής αμερικανικής προσέγγισης.

Οι ΗΠΑ και το τέλος μιας μεταπολεμικής βεβαιότητας

Η επιμονή Τραμπ στο ζήτημα δεν παρουσιάζεται μόνο ως γεωπολιτικό ενδιαφέρον, αλλά και ως προσωπικό όραμα ισχύος και «μεγαλείου». Οι δηλώσεις του, που αφήνουν ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο επιβολής παρά τη θέληση των εμπλεκομένων, συνιστούν ρήξη με δεκαετίες διπλωματικής πρακτικής και διεθνούς δικαίου.

VIRAL

Η «κατάρα» που διέλυσε την οικογένεια Σεργιανόπουλου: Πέθαναν όλοι του οι συγγενείς μετά την δολοφονία του – Μάνα και αδελφή του την ίδια μέρα!

Μεγάλες αλήθειες από μία απλή κοπέλα για το κέρατο και τις γυναικοκτονίες 

Γυναικοκτονία στην Καλαμάτα: Η ανατριχιαστική απόπειρα «ξεπλύματος» του δολοφόνου – Όταν η υπεράσπιση γίνεται «ύβρις» προς το θύμα

Σύμμαχοι υπό πίεση

Η διαφορά με το παρελθόν είναι καθοριστική. Ακόμη και όταν οι ΗΠΑ παραβίασαν την κυριαρχία άλλων κρατών, το έπραξαν επικαλούμενες απειλές ή εχθρικά καθεστώτα. Στην περίπτωση της Γροιλανδίας, δεν υπάρχει τέτοιο επιχείρημα. Πρόκειται για έναν ιστορικό σύμμαχο, χωρίς εχθρική στάση απέναντι στην Ουάσιγκτον. Αυτό καθιστά την πίεση όχι απλώς αμφιλεγόμενη, αλλά βαθιά αποσταθεροποιητική για ολόκληρο το δυτικό στρατόπεδο. Δεν είναι τυχαίο ότι σε Δανία και Γροιλανδία εμφανίστηκαν διαδηλώσεις με αντιαμερικανικά συνθήματα – εικόνες που μέχρι πρότινος συνδέονταν κυρίως με αυταρχικά καθεστώτα ή αντίπαλα μπλοκ.

Η επιστροφή του «πρόδηλου πεπρωμένου»

Η πολιτική αυτή θυμίζει παλαιότερες σκοτεινές σελίδες της αμερικανικής ιστορίας, όταν η εδαφική επέκταση παρουσιαζόταν ως φυσικό δικαίωμα. Το δόγμα του «πρόδηλου πεπρωμένου», που συνδέθηκε με πολέμους, εκτοπίσεις και αποικιακές πρακτικές, μοιάζει να επιστρέφει μεταμφιεσμένο σε σύγχρονη ρητορική ισχύος. Η διαφορά είναι ότι σήμερα ο κόσμος είναι πολύ πιο αλληλεξαρτώμενος, και πολύ λιγότερο ανεκτικός σε τέτοιες λογικές. Όταν οι ΗΠΑ απειλούν συμμάχους, δεν αποδυναμώνουν μόνο το διεθνές δίκαιο, αποδυναμώνουν και το ίδιο το σύστημα συμμαχιών που οι ίδιες δημιούργησαν.

Η αλλαγή παραδείγματος στην αμερικανική πολιτική ισχύος

Το ερώτημα που προκύπτει δεν αφορά μόνο τον Τραμπ, αλλά την κατεύθυνση της αμερικανικής ισχύος συνολικά. Θα παραμείνουν οι ΗΠΑ δύναμη σταθερότητας, ή θα υιοθετήσουν μια λογική επιβολής που θυμίζει εκείνους που κάποτε αντιμάχονταν; Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα θα καθορίσει όχι μόνο τη θέση της Αμερικής στον κόσμο, αλλά και το μέλλον της ίδιας της διεθνούς τάξης. Και αυτή τη φορά, οι σύμμαχοι δεν παρακολουθούν σιωπηλά.