Φαρμακονήσι – Πύλος – Χίος: Οι ομοιότητες στις τραγωδίες των μεταναστών! Το λιμενικό και τα ερωτηματικά

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Το 2014, στο πολύνεκρο ναυάγιο στο Φαρμακονήσι, το Λιμενικό ισχυρίστηκε ότι ρυμούλκησε το πλοιάριο με 27 πρόσφυγες προς την πλευρά του νησιού, «για να διασώσει τους επιβαίνοντες». Οκτώ παιδιά και τρεις γυναίκες έχασαν τη ζωή τους. Το σκάφος ανατράπηκε από τον πανικό των προσφύγων και όχι από τις προσπάθειες απώθησης προς την Τουρκία, όπως διατείνονται αυτόπτες μάρτυρες. Αυτή είναι η επίσημη εκδοχή. Στην έρευνα λαμβάνονται καταθέσεις χωρίς να υπάρχει επαρκής διερμηνεία. Λίγους μήνες μετά, ο εισαγγελέας του Πειραιά βάζει την υπόθεση στο αρχείο. «Αυτό δεν ισχύει ως πρακτική», λέει για τα pushbacks. Όσοι εγκαλούν τη χώρα μας για τις επαναπροωθήσεις αποκηρύσσονται ως ανθέλληνες. Οι συγγενείς των θυμάτων και επιζώντες δικαιώνονται οκτώ χρόνια αργότερα στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.

Οι υποθέσεις για τη σύγκρουση και την επιχείρηση διάσωσης

Το 2023 στην Πύλο χάνουν τη ζωή τους πάνω από 600 πρόσφυγες, σε ένα από τα χειρότερα ναυάγια στη Μεσόγειο. Δημοσιογραφικές έρευνες, αλλά και ο ΟΗΕ, κάνουν λόγο για προσπάθεια ρυμούλκησης, με αποτέλεσμα να πάρει επικίνδυνη κλίση το σκάφος. Συλλαμβάνονται εννέα Αιγύπτιοι επιζώντες, που κατηγορούνται ως διακινητές, κρατούνται σχεδόν ένα χρόνο για να αφεθούν τελικά ελεύθεροι. Το Λιμενικό αναφέρει πως «δεν υπήρξε βιντεοληπτικό υλικό από το συμβάν». Ύστερα από πολυετή έρευνα, ο Συνήγορος του Πολίτη καταλήγει στο πόρισμά του ότι οκτώ ανώτεροι αξιωματικοί του Λιμενικού οφείλουν να λογοδοτήσουν για παράλειψη καθηκόντων έρευνας και διάσωσης. Το υπουργείο Ναυτιλίας αμφισβητεί τον τρόπο διεξαγωγής της έρευνας.

Χθες, για τη νέα τραγωδία στη Χίο, ο υπουργός Μετανάστευσης Θανάσης Πλεύρης αποφαίνεται ταχύτατα ότι δεν φταίει το Λιμενικό, αλλά ευθύνονται οι «διακινητές» – ένας Μαροκινός χρίζεται «φερόμενος διακινητής». Για τη σφοδρή σύγκρουση του «φουσκωτού ταχύπλοου», στο οποίο επέβαιναν οι πρόσφυγες, και του σκάφους του Λιμενικού ευθύνεται το πρώτο, αν και οι ζημιές στο δεύτερο μοιάζουν ανεπαίσθητες. Κάμερα υπάρχει στο σκάφος του Λιμενικού, αλλά δεν ήταν ενεργοποιημένη.

Βιαστική απόδοση ευθυνών και συγχαρητηρίων στο Λιμενικό, τυφλή εμπιστοσύνη στην ακεραιότητά του (ότι δεν κάνει ΠΟΤΕ pushbacks, ελιγμούς απώθησης ή επικίνδυνες ρυμουλκήσεις παρά το επιβαρυμένο παρελθόν του), βεβαιότητα ότι οι διακινητές είναι μεταξύ των επιβατών –κάτι που αντίκειται και στην κοινή λογική αλλά και στη δημοσιογραφική έρευνα–, παγίως ανενεργές κάμερες, χρονοβόρες έρευνες που δεν καταλήγουν πουθενά, με αποτέλεσμα να αναζητείται δικαιοσύνη στις ανεξάρτητες αρχές ή στα ευρωπαϊκά δικαστήρια. Όλα τα παραπάνω είναι τα κοινά στοιχεία των τριών αυτών τραγικών ναυαγίων. Το άρθρο γράφτηκε στην Καθημερινή και είναι εξαιρετικό στην καταγραφή των γεγονότων.

Κρίσιμα ερωτήματα

Διασωθέντες που νοσηλεύονται στο νοσοκομείο της Χίου αναζητούν απεγνωσμένα τους δικούς τους. Την ίδια στιγμή, η τοπική κοινωνία του νησιού παραμένει μουδιασμένη μπροστά στη νέα τραγωδία με 15 νεκρούς μετανάστες και πολλούς τραυματίες. Ένας από αυτούς, υπήκοος Μαρόκου, νοσηλεύεται φρουρούμενος, καθώς συνελήφθη ως διακινητής. Για τη διερεύνηση των συνθηκών του δυστυχήματος και τα ερωτήματα που έχουν προκύψει διετάχθη Ένορκη Διοικητική Εξέταση.

Ερωτήματα που ζητούν απαντήσεις έχουν ανακύψει σχετικά με όσα εκτυλίχθηκαν το βράδυ της Τρίτης ανοικτά της Χίου και είχαν ως αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους 15 Αφγανοί μετανάστες. Πώς ακριβώς έχασαν τη ζωή τους οι μετανάστες; Μπορούσαν τα στελέχη του Λιμενικού να έχουν προλάβει ή αποτρέψει την τραγωδία; Υπάρχουν ή όχι ευθύνες; Η προανάκριση που διενεργεί ήδη από χθες το Λιμεναρχείο Χίου, η Ένορκη Διοικητική Εξέταση (ΕΔΕ) που αυτεπάγγελτα διατάχθηκε και ανατέθηκε σε ανώτατο αξιωματικό του Λιμενικού, αλλά και οι έρευνες που θα διεξαχθούν από ανεξάρτητους φορείς και Αρχές, όπως ο Συνήγορος του Πολίτη, είναι πιθανό να ρίξουν φως στο πολύνεκρο ναυάγιο.

Σε σχέση με τις συνθήκες του δυστυχήματος γνωρίζουμε τα εξής: Στις 9 μ.μ. φουσκωτό ταχύπλοο του Λιμενικού που εκτελούσε περιπολία στη θαλάσσια περιοχή μεταξύ Χίου και Οινουσσών εντόπισε φουσκωτό σκάφος μήκους 8 μέτρων φορτωμένο με περίπου 40 μετανάστες. Σύμφωνα με την επίσημη εκδοχή, ο κυβερνήτης του περιπολικού με τη σειρήνα και το μεγάφωνο κάλεσε το δουλεμπορικό σκάφος να σταματήσει. Αντ’ αυτού ο χειριστής ανέπτυξε ταχύτητα, πραγματοποίησε ελιγμούς και τελικά εμβόλισε το πλωτό του Λιμενικού. Από τη σύγκρουση το σκάφος με τους μετανάστες ανατράπηκε και οι επιβαίνοντες βρέθηκαν στο νερό. Συνολικά 14 μετανάστες ανασύρθηκαν νεκροί, ενώ μια γυναίκα υπέκυψε μετά τη μεταφορά της στο νοσοκομείο. Κατά τη διάρκεια της επιχείρησης έρευνας και διάσωσης που ακολούθησε, διασώθηκαν 24 άτομα, ανάμεσά τους 11 παιδιά. Μεταφέρθηκαν στο νοσοκομείο με κατάγματα και ρήξη εσωτερικών οργάνων ως αποτέλεσμα της σύγκρουσης.

Πηγές του Λιμενικού σημειώνουν ότι το ταχύπλοο με τους μετανάστες ταξίδευε με ταχύτητα που άγγιζε τους 30 κόμβους, με αρκετούς πάντως έχοντες ναυτική γνώση να θέτουν το ερώτημα πώς είναι δυνατόν ένα φουσκωτό 8 μέτρων με 40 επιβάτες να κινείται με τέτοια ταχύτητα. Άλλοι παρατήρησαν ότι οι ζημιές που υπέστη το περιπολικό του Λιμενικού και αποτυπώνονται σε φωτογραφίες που δημοσιοποίησε το αρχηγείο του Σώματος δεν είναι συμβατές με μια σφοδρή σύγκρουση που κόστισε τη ζωή σε 15 άτομα.

Οι μετανάστες μέχρι αργά χθες παρέμεναν στο νοσοκομείο του νησιού. Κάποιοι απ’ αυτούς εξετάστηκαν ενόρκως από στελέχη του Λιμενικού που διενεργούν την προανάκριση. Σύμφωνα με πηγές του Σώματος, ορισμένοι φέρονται να δήλωσαν ότι κατά τη διάρκεια της καταδίωξης το πλήρωμα του περιπολικού σκάφους άναψε έναν προβολέα και έριξε φως στο φουσκωτό με τους μετανάστες. Υπό καθεστώς φόβου ο χειριστής του δουλεμπορικού έστριψε το τιμόνι αριστερά με αποτέλεσμα το φουσκωτό να προσκρούσει στη δεξιά πλευρά του πλωτού του Λιμενικού και να ανατραπεί. Άλλοι δήλωσαν ότι ήταν στοιβαγμένοι και σκυμμένοι και δεν διέκριναν τι συνέβη, παρά μόνον αντιλήφθηκαν τη σφοδρή σύγκρουση και βρέθηκαν στο νερό.

Η κάμερα που υπάρχει στο περιπολικό σκάφος του Λιμενικού και θα μπορούσε να έχει καταγράψει το επεισόδιο δεν ήταν ενεργοποιημένη. Με πηγές του υπουργείου πάντως να διευκρινίζουν ότι «το σκάφος του Λιμενικού διαθέτει κάμερα η οποία χρησιμοποιείται ως υποβοηθητικό εργαλείο (…) Στη συγκεκριμένη περίπτωση, κατά δήλωση του κυβερνήτη, δεν χρησιμοποιήθηκε επειδή η χρήση της δεν κρίθηκε εκ μέρους του αναγκαία». Αξίζει να σημειωθεί ότι στα ελληνικά σκάφη, τη λειτουργία των οποίων χρηματοδοτεί η Ε.Ε., ο Frontex και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, απαιτούν την εγκατάσταση και λειτουργία καμερών για λόγους διαφάνειας και ελέγχου.

Από το σύνολο των διασωθέντων όλοι είναι Αφγανοί, πλην ενός υπηκόου Μαρόκου. Ο τελευταίος νοσηλεύεται φρουρούμενος καθώς συνελήφθη ως διακινητής. Φέρεται να αναγνωρίστηκε από δύο μάρτυρες – μετανάστες. Για τη διερεύνηση των συνθηκών του δυστυχήματος διετάχθη Ένορκη Διοικητική Εξέταση. Με πρωτοβουλία του αρχηγού του Λιμενικού, Τρύφωνα Κοντιζά, η διαδικασία του πειθαρχικού ελέγχου ανατέθηκε σε ανώτατο αξιωματικό από το αρχηγείο του Σώματος (σ.σ. επιθεωρητή) και όχι στον επικεφαλής των λιμενικών αρχών Ανατολικού Αιγαίου (σ.σ. περιφερειάρχη). Κι αυτό προκειμένου να καταστεί σαφές ότι η ηγεσία του Σώματος αντιμετωπίζει με σοβαρότητα και αυστηρότητα το συμβάν.