Πόσο εύκολα διαμορφώνουμε άποψη για κάποιον χωρίς να τον γνωρίζουμε πραγματικά;
Μπορεί οι περισσότεροι να περιγράφουν έναν άνθρωπο με τα καλύτερα λόγια, όμως η προσωπική μας εμπειρία μαζί του να μας έχει οδηγήσει σε εντελώς διαφορετικά συμπεράσματα. Τελικά, τι επηρεάζει περισσότερο την κρίση μας; Η φήμη που έχει αποκτήσει κάποιος ή όσα έχουμε ζήσει οι ίδιοι στη μεταξύ μας σχέση; Φανταστείτε έναν συνάδελφο που θεωρείται από όλους πρόθυμος και συνεργάσιμος, αλλά κάθε φορά που χρειάζεστε τη βοήθειά του, εκείνος αρνείται να σας αφιερώσει λίγο από τον χρόνο ή τις γνώσεις του. Θα αλλάζατε γνώμη επειδή οι υπόλοιποι τον θεωρούν καλό συνεργάτη ή θα εμπιστευόσασταν περισσότερο τη δική σας εμπειρία;
Τι δείχνει η νέα μελέτη για την προσωπική εμπειρία
Μια νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Evolution and Human Behavior εξετάζει ακριβώς αυτό το ερώτημα. Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τον καθηγητή Hitoshi Yamamoto από το Πανεπιστήμιο Rissho της Ιαπωνίας, διαπίστωσε ότι η προσωπική εμπειρία επηρεάζει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο αξιολογούμε κάποιον όταν εκείνος αρνείται να μας βοηθήσει. Ειδικότερα, οι συμμετέχοντες έκριναν αυστηρότερα την άρνηση ενός ατόμου που είχε προσφερθεί να τους βοηθήσει στο παρελθόν, ακόμη κι αν η δημόσια εικόνα του δεν ήταν καλή. Αντίθετα, αντιμετώπιζαν πιο επιεικώς την άρνηση κάποιου που είχε ήδη αρνηθεί να τους εξυπηρετήσει, ακόμη κι αν αυτός είχε θετική φήμη. Όταν, όμως, το άτομο δεχόταν να βοηθήσει, η συμπεριφορά του αξιολογούνταν κατά κανόνα θετικά, ανεξάρτητα από τη φήμη του ή τις προηγούμενες εμπειρίες του συμμετέχοντα μαζί του.
Πώς αξιολογούμε την άρνηση των άλλων
Για να καταλήξουν στα συμπεράσματά τους, οι ερευνητές πραγματοποίησαν δύο πειράματα, χρησιμοποιώντας υποθετικά σενάρια που αφορούσαν συναδέλφους σε ένα εστιατόριο και γείτονες μιας κοινότητας. Οι συμμετέχοντες καλούνταν να αξιολογήσουν πρόσωπα που είτε αποδέχονταν είτε απέρριπταν ένα αίτημα για βοήθεια. Παράλληλα, λάμβαναν πληροφορίες σχετικά με τη φήμη κάθε προσώπου, αλλά και για την προηγούμενη συμπεριφορά του απέναντί τους. Με αυτόν τον τρόπο, οι επιστήμονες εξέτασαν πώς συνδυάζουμε όσα γνωρίζουμε από τρίτους με όσα έχουμε βιώσει προσωπικά. Ένα ενδιαφέρον εύρημα ήταν ότι, όταν κάποιος είχε κακή φήμη και είχε αρνηθεί να βοηθήσει και στο παρελθόν, μια νέα άρνησή του μπορούσε να αξιολογηθεί ουδέτερα. Η προηγούμενη στάση του ενδεχομένως εξηγούσε τη συμπεριφορά του, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι οι συμμετέχοντες την ενέκριναν.
VIRAL
Γιατί έχει σημασία η γνώμη των άλλων
Η φήμη αποτελεί έναν τρόπο να σχηματίζουμε εικόνα για ανθρώπους με τους οποίους δεν έχουμε προσωπική επαφή. Στην εξελικτική βιολογία και στην έρευνα γύρω από την ανθρώπινη συνεργασία, η διαδικασία κατά την οποία αποφασίζουμε πώς θα συμπεριφερθούμε σε κάποιον με βάση τη στάση του απέναντι σε τρίτους ονομάζεται έμμεση αμοιβαιότητα (indirect reciprocity). Με απλά λόγια, παρατηρούμε πώς φέρεται ένα άτομο στους γύρω του και χρησιμοποιούμε αυτές τις πληροφορίες για να αποφασίσουμε αν μπορούμε να το εμπιστευτούμε ή αν θα ήταν πιθανό να μας βοηθήσει σε μια δύσκολη στιγμή. Μια ανασκόπηση που δημοσιεύτηκε στο Nature το 2005 ανέδειξε τη σημασία της φήμης στη διατήρηση της συνεργασίας μεταξύ των ανθρώπων. Όταν γνωρίζουμε ότι κάποιος έχει βοηθήσει άλλους στο παρελθόν, αυξάνεται η πιθανότητα να θεωρήσουμε ότι θα μπορούσε να σταθεί και σε εμάς, ακόμη κι αν δεν έχουμε προηγούμενη προσωπική σχέση μαζί του.
Τι έδειξαν παλαιότερες έρευνες για τη φήμη
Η σχέση ανάμεσα στην προσωπική εμπειρία και τη δημόσια εικόνα έχει απασχολήσει και προηγούμενες επιστημονικές μελέτες. Έρευνα που δημοσιεύτηκε το 2013 στο Proceedings of the Royal Society B εξέτασε πώς οι άνθρωποι αποφασίζουν αν θα συνεργαστούν με κάποιον, όταν διαθέτουν τόσο πληροφορίες από προσωπικές αλληλεπιδράσεις όσο και στοιχεία για τη φήμη του. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι συμμετέχοντες έδιναν μεγαλύτερη βαρύτητα στην προσωπική τους εμπειρία, ενώ αντιδρούσαν εντονότερα σε μια αρνητική προσωπική εμπειρία απ’ ό,τι σε μια αρνητική φήμη. Ακόμη και όταν οι δύο πηγές πληροφοριών έρχονταν σε αντίθεση, οι αποφάσεις τους επηρεάζονταν συχνότερα από όσα είχαν βιώσει οι ίδιοι. Αντίστοιχα, μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2016 στο Evolution and Human Behavior έδειξε ότι οι άνθρωποι λαμβάνουν υπόψη το πλαίσιο μιας συμπεριφοράς, αναζητώντας πληροφορίες για τον τρόπο με τον οποίο κάποιος έχει φερθεί σε τρίτους πριν αποφασίσουν αν θα συνεργαστούν μαζί του.
Μπορούμε να κρίνουμε έναν άνθρωπο μόνο από τη φήμη του;
Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι η φήμη δεν λειτουργεί απλώς ως μια γενική ταμπέλα που χαρακτηρίζει κάποιον ως «καλό» ή «κακό». Αντίθετα, οι άνθρωποι φαίνεται να αξιολογούν συγκεκριμένες συμπεριφορές, λαμβάνοντας υπόψη τόσο τις συνθήκες υπό τις οποίες εκδηλώθηκαν όσο και το προσωπικό τους ιστορικό με το συγκεκριμένο άτομο. Η προσωπική εμπειρία φαίνεται να έχει ιδιαίτερη σημασία όταν κάποιος αρνείται να συνεργαστεί μαζί μας, ενώ μια θετική πράξη μπορεί να αξιολογηθεί ευνοϊκά ακόμη και όταν υπάρχουν αρνητικές πληροφορίες για τη φήμη του. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγνοούμε όσα ακούμε από τους άλλους, αλλά ούτε και ότι η προσωπική μας εμπειρία αρκεί πάντοτε για να σχηματίσουμε μια ολοκληρωμένη εικόνα. Οι ερευνητές επισημαίνουν, άλλωστε, ότι τα συμπεράσματα προέρχονται από συγκεκριμένα πειραματικά σενάρια στην Ιαπωνία και δεν μπορούν να εξηγήσουν κάθε ανθρώπινη σχέση.
Η καθημερινότητα και οι μελλοντικές έρευνες
Ο καθηγητής Hitoshi Yamamoto εξήγησε ότι στην καθημερινότητά μας συνδυάζουμε διαφορετικές πηγές πληροφοριών για να αξιολογήσουμε τους ανθρώπους, από όσα ακούμε για εκείνους μέχρι τις προσωπικές μας εμπειρίες. Η μελέτη προσφέρει ένα στοιχείο για το πώς διαμορφώνουμε την κρίση μας όταν οι πληροφορίες αυτές δεν συμφωνούν μεταξύ τους. Παράλληλα, ο ερευνητής σημείωσε ότι μελλοντικές μελέτες θα μπορούσαν να εξετάσουν πώς αξιοποιούμε τη φήμη των άλλων σε περιβάλλοντα όπου η άμεση προσωπική επαφή είναι περιορισμένη, όπως οι διαδικτυακές αξιολογήσεις και οι κρίσεις που διαμορφώνονται με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης. Το βασικό ερώτημα παραμένει επίκαιρο: όταν η εικόνα που έχουν οι άλλοι για έναν άνθρωπο συγκρούεται με τη δική μας εμπειρία, ποια από τις δύο εμπιστευόμαστε περισσότερο; Η απάντηση ενδέχεται να εξαρτάται από τη συμπεριφορά που καλούμαστε να αξιολογήσουμε, αλλά και από το τι ακριβώς έχουμε ζήσει μαζί του.
0 ΣΧΟΛΙΑ