«Τις πταίει;»: Όταν ο Χαρίλαος Τρικούπης με ένα άρθρο άλλαξε για πάντα την πολιτική στην Ελλάδα

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Έχουν περάσει πια 151 χρόνια από τότε, που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Καιροί» άρθρο που έγραψε ο Χαρίλαος Τρικούπης με τίτλο «Τις πταίει». Σε αυτό, ο Τρικούπης καταδεικνύει ως υπεύθυνο για την πολιτική κρίση που διέρχεται ο τόπος τον βασιλιά Γεώργιο Α’. Επίσης, σχολιάζει αρνητικά τις επιλογές του στο σχηματισμό κυβερνήσεων και ζητά να λαμβάνει υπόψη του κατά το σχηματισμό των κυβερνήσεων την Αρχή της Δεδηλωμένης.

Το Σύνταγμα του 1864 αποτέλεσε ένα από τα πιο μακρόβια και θεμελιώδη κείμενα στην ιστορία του ελληνικού κράτους, διαμορφώνοντας τον κορμό των μετέπειτα Συνταγμάτων του 1911 και του 1952. Εδραίωσε τη βασιλευόμενη δημοκρατία ως μορφή πολιτεύματος του ελληνικού Βασιλείου, αντικαθιστώντας τη συνταγματική μοναρχία που είχε επιβληθεί το 1844 κατά τη βασιλεία του Όθωνα. Παράλληλα, κατοχύρωσε την αρχή της λαϊκής κυριαρχίας, η οποία είχε πρωτοδιατυπωθεί στο επαναστατικό Σύνταγμα της Τροιζήνας το 1827, καθώς και την καθολική ψηφοφορία για την εκλογή της Βουλής, που θα λειτουργούσε ως το αντίβαρο στην εξουσία του μονάρχη.

Κατά την πρώτη δεκαετία της βασιλείας του Γεωργίου Α’, ενός νεαρού και άπειρου μονάρχη με περιορισμένη εξοικείωση στις ελληνικές πολιτικές πρακτικές, η χώρα βρισκόταν σε παρατεταμένη πολιτική κρίση. Σε μεγάλο βαθμό, η αστάθεια οφειλόταν στον ίδιο τον βασιλιά, ο οποίος επεδίωκε να διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην πολιτική σκηνή. Συχνά διόριζε κυβερνήσεις μειοψηφίας, οι οποίες δεν διέθεταν την απαραίτητη πολιτική ισχύ για να διατηρηθούν στην εξουσία. Το αποτέλεσμα ήταν η διαδοχή μονοκομματικών κυβερνήσεων με μεγάλη ταχύτητα. Μολονότι μια ενδεχόμενη λύση φαινόταν να είναι οι συνασπισμοί κομμάτων, αυτοί δεν απέδωσαν τα αναμενόμενα αποτελέσματα, διατηρώντας την πολιτική αστάθεια.

Η συνεχής εναλλαγή των κομμάτων στην εξουσία εμπόδιζε τη διαμόρφωση μιας σταθερής εξωτερικής πολιτικής στην Ελλάδα, σε μια κρίσιμη περίοδο όπου εξετάζονταν προτάσεις για τη δημιουργία ενός παμβαλκανικού συνασπισμού κατά των Οθωμανών. Παράλληλα, η αστάθεια αυτή δεν επέτρεπε την εφαρμογή ενός σαφώς διατυπωμένου σχεδίου στους τομείς της οικονομίας, της αναδιοργάνωσης των ενόπλων δυνάμεων, καθώς και στη λήψη πρωτοβουλιών για τη βελτίωση της νομοθεσίας σε καίριους τομείς της κοινωνίας.

Το άρθρο με το οποίο ο Χαρίλαος Τρικούπης άλλαξε την ιστορία

Στις 29 Ιουνίου 1874, ο Χαρίλαος Τρικούπης, πολιτικός και διπλωμάτης, καθώς και γιος του ιστορικού της Επανάστασης Σπυρίδωνα Τρικούπη, εξέφρασε τη βαθιά ανησυχία του για την πολιτική κατάσταση της χώρας. Δημοσίευσε στην εφημερίδα Καιροί ένα άρθρο με τίτλο «Τις πταίει;». Το κείμενο αυτό έμεινε στην ιστορία ως η θρυαλλίδα που οδήγησε στην καθιέρωση της αρχής της δεδηλωμένης, σηματοδοτώντας μια καμπή στην πολιτική ζωή της Ελλάδας.

Στο άρθρο του ο Μεσολογγίτης πολιτικός επέκρινε την τακτική του Γεωργίου Α΄ να διορίζει και να παύει τις κυβερνήσεις αγνοώντας την επιθυμία της πλειοψηφίας της Βουλής, η οποία αναδείχθηκε με την επιθυμία του ελληνικού λαού. Κατά τον Τρικούπη: «Δεν πταίει άρα το πολίτευμα, δεν πταίουσιν οι αντιπρόσωποι του Έθνους, δεν πταίει το Έθνος, αν η Βουλή είνε κατατετμημένη εις πολλά κόμματα και δεν έχει έτοιμην πλειονοψηφίαν, όταν ζητηθή». Ο ίδιος τόνισε ότι η λύση στην πολιτική κρίση ήταν να «αφεθή να λειτουργήση το πολίτευμα εν τη βεβαιότητι ότι εκ της πλειονοψηφίας της Βουλής μορφούται η κυβέρνησις, και ταχέως θα ίδωμεν την Βουλήν συντασσομένην εις δύο κόμματα».

Η δημοσίευση του άρθρου προκάλεσε μεγάλη αναταραχή στην ελληνική κοινωνία. Ο εκδότης της εφημερίδας Πέτρος Κανελλίδης συνελήφθη. Όταν πληροφορήθηκε τη σύλληψη του Κανελλίδη, ο Τρικούπης δήλωσε στον εισαγγελέα Εφετών ότι ο ίδιος ήταν ο συντάκτης του άρθρου ζητώντας να αποδοθεί στον ίδιο η ευθύνη για τα προβλήματα που δημιούργησε η δημοσίευσή του. Στη συνέχεια, ο Τρικούπης συνελήφθη. Στη συνείδηση ωστόσο των πολιτών ηρωοποιήθηκε, καθότι ήταν ο πρώτος που εξέφρασε ανοιχτά τη γνώμη του για αυτό το ακανθώδες θέμα. Έναν μήνα αργότερα απαλλάχθηκε από τις κατηγορίες από το Συμβούλιο Πλημμελειοδικών Αθηνών.

Η εξέλιξη των γεγονότων δικαίωσε την τόλμη του Τρικούπη να δημοσιεύσει το συγκεκριμένο άρθρο. Τον Απρίλιο του 1875 ο Γεώργιος Α΄, διακρινόμενος για τον ρεαλισμό του, διόρισε τον Τρικούπη πρωθυπουργό, ο οποίος οδήγησε τη χώρα σε εκλογές. Στην εναρκτήρια συνεδρίαση της νέας Βουλής, ο Γεώργιος διαβεβαίωσε ότι στο εξής θα σεβόταν τη θέληση της πλειοψηφίας του Κοινοβουλίου και του εκλογικού σώματος.