Σαν σήμερα, 9 Δεκεμβρίου 2002: Η μοναδική ευκαιρία – Η παράδοση του αναθεωρημένου «Σχεδίου Ανάν» για την ενωμένη Κύπρο

Η 9η Δεκεμβρίου του 2002 αποτελεί μία από τις πιο κρίσιμες ημερομηνίες στη σύγχρονη ιστορία του Κυπριακού Ζητήματος. Σαν σήμερα, ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, Κόφι Ανάν, παρέδωσε επισήμως στην ελληνοκυπριακή πλευρά, υπό τον Πρόεδρο Γλαύκο Κληρίδη, και στην τουρκοκυπριακή πλευρά, υπό τον Ραούφ Ντενκτάς, το αναθεωρημένο του σχέδιο για την επίλυση του Κυπριακού. Το σχέδιο, γνωστό απλώς ως «Σχέδιο Ανάν», αποτελούσε τη δέσμη προτάσεων που θα ένωνε το νησί υπό μορφή διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας, λίγο πριν την ιστορική ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ).

Η πίεση του χρόνου: Η ενταξιακή λήξη

Η υποβολή του σχεδίου Ανάν δεν ήταν τυχαία χρονικά. Το 2002, η Κύπρος βρισκόταν ήδη στο τελικό στάδιο των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την ΕΕ, με την τελική ένταξη να έχει οριστεί για τον Μάιο του 2004. Η διεθνής κοινότητα, και κυρίως οι ΗΠΑ και η Μεγάλη Βρετανία, ασκούσαν αφόρητες πιέσεις ώστε η Κύπρος να ενταχθεί στην ΕΕ ως ενωμένη πολιτεία. Ο ίδιος ο Κόφι Ανάν είχε αναλάβει προσωπικά την πρωτοβουλία, με στόχο να επιτευχθεί συμφωνία πριν τη Σύνοδο Κορυφής της Κοπεγχάγης, όπου θα οριστικοποιούνταν η διεύρυνση της Ένωσης.

Η πρώτη εκδοχή του σχεδίου είχε υποβληθεί τον Νοέμβριο του 2002. Η εκδοχή της 9ης Δεκεμβρίου ήταν η αναθεωρημένη πρόταση, η οποία ενσωμάτωνε τις ανησυχίες και τις ενστάσεις που είχαν εκφραστεί από τις δύο πλευρές, με την ελπίδα να αποτελέσει τη βάση για μια τελική συμφωνία μέσω διαπραγματεύσεων.

VIRAL

Νέο βίντεο ντοκουμέντο: Ο 28χρονος Αιγύπτιος στο αμάξι με τον Σταύρο Γεωργίου- «Τσακωθήκαμε και τον σκότωσα» λέει ο δράστης

Ανατροπή με το έγκλημα στην Σύρο: Πήγε να εισπράξει απλήρωτα ενοίκια και την δολοφόνησαν – Σοκ με τις αποκαλύψεις

Αναβρασμός στην Κρήτη: Αυτοί είναι ο ιατροδικαστής και ο τοξικολόγος που συνελήφθησαν – Ο ένας είχε ρόλο στην υπόθεση Πισπιρίγκου

Οι άξονες του σχεδίου: Μια ενωμένη Δημοκρατία

Το Σχέδιο Ανάν προέβλεπε τη δημιουργία μιας Ενωμένης Κυπριακής Δημοκρατίας (United Cyprus Republic), η οποία θα είχε μία ενιαία διεθνή προσωπικότητα και κυριαρχία. Η βασική δομή ήταν:

• Δομή: Διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία, αποτελούμενη από δύο ισότιμα συνιστώντα κράτη (το Ελληνοκυπριακό και το Τουρκοκυπριακό).
• Κεντρική Κυβέρνηση: Θα αποτελείτο από Διευθυντικό Συμβούλιο (Υπουργικό Συμβούλιο) και θα είχε εναλλασσόμενη Προεδρία και Αντιπροεδρία.
• Εδαφικές Ρυθμίσεις: Προέβλεπε την αναπροσαρμογή των εδαφών που τελούσαν υπό τον έλεγχο της τουρκοκυπριακής πλευράς. Το ποσοστό θα μειωνόταν από το 37% στο περίπου 28,5%, επιστρέφοντας σημαντικές περιοχές στους Ελληνοκύπριους.
• Ιδιοκτησία και Επιστροφή: Προέβλεπε περιορισμένο δικαίωμα επιστροφής για τους Ελληνοκύπριους πρόσφυγες, κυρίως στις περιοχές που θα επέστρεφαν, και σύνθετους μηχανισμούς αποζημίωσης για τις περιουσίες που θα παρέμεναν στην τουρκοκυπριακή διοίκηση.
• Εγγυήσεις: Διατηρούσε το σύστημα των Εγγυητριών Δυνάμεων (Ελλάδα, Τουρκία, Ηνωμένο Βασίλειο), αν και με αναθεωρημένο ρόλο.

Η σύγκρουση των απόψεων: Ντενκτάς vs. Κληρίδης

Η παράδοση του αναθεωρημένου σχεδίου Ανάν προκάλεσε άμεσα δραματικές αντιδράσεις και στα δύο στρατόπεδα.

• Τουρκοκυπριακή Πλευρά (Ραούφ Ντενκτάς): Ο Ραούφ Ντενκτάς, ο οποίος ήταν πάντοτε σθεναρός υπέρμαχος της διχοτόμησης και της αναγνώρισης δύο κυρίαρχων κρατών, απέρριψε κατηγορηματικά το σχέδιο. Επέμεινε σε μια ομοσπονδία βασισμένη στην ισότιμη κυριαρχία δύο κρατών, και οι τακτικές του καθυστέρησης δυσχέραναν την πρόοδο των διαπραγματεύσεων.
• Ελληνοκυπριακή Πλευρά (Γλαύκος Κληρίδης): Ο Πρόεδρος Κληρίδης, ο οποίος επιθυμούσε διακαώς την επίλυση του Κυπριακού πριν την ένταξη στην ΕΕ, έδειξε προθυμία να συνεχίσει τις διαπραγματεύσεις. Ωστόσο, εξέφρασε σοβαρές επιφυλάξεις για την εφαρμογή και τις εγγυήσεις του σχεδίου, τονίζοντας ότι η τελική απόφαση θα ανήκε στον κυπριακό λαό.

Το μοιραίο τέλος: Το δημοψήφισμα του 2004

Παρόλο που η εκδοχή του Δεκεμβρίου 2002 δεν ήταν η τελική, αποτέλεσε το θεμέλιο πάνω στο οποίο βασίστηκαν όλες οι επόμενες προσπάθειες. Η διαδικασία συνέχισε να σέρνεται, με τον Ανάν να υποβάλλει διαδοχικές αναθεωρήσεις.

Η πέμπτη και τελευταία εκδοχή του Σχεδίου Ανάν τέθηκε τελικά σε ταυτόχρονο δημοψήφισμα στις 24 Απριλίου 2004:

• Η τουρκοκυπριακή πλευρά το αποδέχθηκε με ποσοστό 65%.
• Η ελληνοκυπριακή πλευρά το απέρριψε με συντριπτικό ποσοστό 76%.

Ως αποτέλεσμα της απόρριψης από την διεθνώς αναγνωρισμένη Κυπριακή Δημοκρατία, η Κύπρος εισήλθε στην ΕΕ την 1η Μαΐου 2004 ως διαιρεμένο νησί, εδραιώνοντας τη διχοτόμηση που διαρκεί μέχρι σήμερα. Η 9η Δεκεμβρίου 2002 μένει ως η στιγμή που η διεθνής κοινότητα έθεσε στο τραπέζι την πιο ολοκληρωμένη πρόταση, η οποία, αν και απέτυχε τελικά, καθόρισε το πλαίσιο για κάθε μελλοντική προσπάθεια επίλυσης του Κυπριακού.