Σαν σήμερα 5 Μαρτίου 1922: Η γέννηση του κινηματογραφικού τρόμου – Η πρεμιέρα του «Νοσφεράτου» που άλλαξε την ιστορία του σινεμά

Όταν ο Μουρνάου αποφάσισε να μεταφέρει το μυθιστόρημα «Δράκουλας» του Μπραμ Στόκερ στη μεγάλη οθόνη, βρέθηκε αντιμέτωπος με ένα ανυπέρβλητο νομικό εμπόδιο: τη χήρα του συγγραφέα, Φλόρενς Στόκερ, η οποία αρνήθηκε να παραχωρήσει τα πνευματικά δικαιώματα. Αυτό το εμπόδιο, αντί να σταματήσει την παραγωγή, λειτούργησε ως καταλύτης για τη δημιουργία ενός μοναδικού έργου. Ο Μουρνάου άλλαξε τα ονόματα των χαρακτήρων, μετέφερε τη δράση από το Λονδίνο στη Γερμανία και μετονόμασε τον βρικόλακα σε «Νοσφεράτου», μια λέξη που πιθανώς προέρχεται από το ρουμανικό «nesuferit», που σημαίνει ο ανυπόφορος ή ο ακάθαρτος.

Η αισθητική του Γερμανικού Εξπρεσιονισμού και το απόκοσμο φως

Ο «Νοσφεράτου – Η συμφωνία του τρόμου» (Nosferatu, eine Symphonie des Grauens) αποτελεί το κορυφαίο δείγμα του γερμανικού εξπρεσιονισμού. Σε αντίθεση με άλλες ταινίες της εποχής που γυρίζονταν αποκλειστικά σε στούντιο με ζωγραφιστά σκηνικά, ο Μουρνάου επέλεξε να βγει σε φυσικούς χώρους, στα βουνά των Καρπαθίων και σε παλιές γερμανικές πόλεις όπως το Λούμπεκ και το Βίσμαρ. Αυτή η επιλογή προσέδωσε στην ταινία μια απόκοσμη ρεαλιστικότητα που ενίσχυε τον τρόμο.

Μια από τις πιο επιτυχημένες ταινίες

Η σκηνοθεσία χρησιμοποίησε με αριστουργηματικό τρόπο τις σκιές και τις γωνίες λήψης. Η σκηνή όπου η σκιά του κόμη Όρλοκ ανεβαίνει τη σκάλα, με τα μακριά, γαμψά του δάχτυλα να προεκτείνονται σαν νύχια αρπακτικού, παραμένει μέχρι σήμερα μια από τις πιο εμβληματικές εικόνες στην ιστορία της τέχνης. Ο Μουρνάου δεν ήθελε απλώς να δείξει ένα τέρας, αλλά να οπτικοποιήσει την έννοια του κακού που εξαπλώνεται σαν πανούκλα, μια αναφορά που δεν ήταν τυχαία για τη Γερμανία της εποχής, η οποία προσπαθούσε ακόμα να συνέλθει από τα τραύματα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Μαξ Σρεκ: Ο ηθοποιός πίσω από το προσωπείο του θανάτου

Κανένα στοιχείο της ταινίας δεν θα είχε την ίδια επίδραση χωρίς την ερμηνεία του Μαξ Σρεκ. Ο Σρεκ δεν υποδύθηκε απλώς τον κόμη Όρλοκ, αλλά έγινε η ενσάρκωση του θανάτου. Με το αδύνατο, ψηλό του σώμα, το φαλακρό κεφάλι, τα πεταχτά αυτιά και τα δύο μπροστινά δόντια που θύμιζαν τρωκτικό, ο Νοσφεράτου διέφερε ριζικά από τον γοητευτικό και αριστοκρατικό Δράκουλα που καθιέρωσε αργότερα ο Μπέλα Λουγκόζι.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Στην φυλακή γνωστός Έλληνας τραγουδιστής: Κατηγορείται για αποπλάνηση ανήλικης κατ΄εξακολούθηση – Τι συνέβη

Ο Σρεκ ήταν τόσο πειστικός στον ρόλο του, που για δεκαετίες κυκλοφορούσαν αστικοί μύθοι ότι ήταν πραγματικός βρικόλακας, τον οποίο ο Μουρνάου είχε ανακαλύψει στα βάθη της Ανατολικής Ευρώπης. Αυτός ο μύθος ενέπνευσε μάλιστα τη σύγχρονη ταινία «Στη Σκιά του Βρικόλακα» (2000). Η αλήθεια ήταν βέβαια διαφορετική, καθώς ο Σρεκ ήταν ένας ταλαντούχος ηθοποιός του θεάτρου, όμως η απόδοσή του ήταν τόσο υπερβατική που σφράγισε τον ρόλο για πάντα.

Η δικαστική μάχη και η παραλίγο καταστροφή του έργου

Παρά την καλλιτεχνική επιτυχία, η ταινία παραλίγο να χαθεί για πάντα. Η Φλόρενς Στόκερ κέρδισε τη δικαστική μάχη κατά της εταιρείας παραγωγής Prana Film για παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων. Η απόφαση του δικαστηρίου ήταν καταπελτική: όλα τα αντίγραφα της ταινίας έπρεπε να καταστραφούν. Ευτυχώς για την παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά, ορισμένα αντίτυπα είχαν ήδη διανεμηθεί σε άλλες χώρες, όπως οι ΗΠΑ και η Γαλλία, και διασώθηκαν κρυφά από λάτρεις του κινηματογράφου.

Η ταινία εισήγαγε για πρώτη φορά το στοιχείο ότι το φως του ήλιου είναι θανατηφόρο για τους βρικόλακες

Χάρη σε αυτούς τους «αιρετικούς» συλλέκτες, ο «Νοσφεράτου» κατάφερε να επιβιώσει και να αναγνωριστεί αργότερα ως ένα αριστούργημα. Η ταινία εισήγαγε επίσης για πρώτη φορά το στοιχείο ότι το φως του ήλιου είναι θανατηφόρο για τους βρικόλακες, μια λεπτομέρεια που δεν υπήρχε στο βιβλίο του Στόκερ (όπου ο Δράκουλας μπορούσε να κυκλοφορεί την ημέρα, αν και εξασθενημένος), αλλά υιοθετήθηκε έκτοτε από ολόκληρη τη μυθολογία των βρικολάκων.

Η κληρονομιά του Μουρνάου στον 21ο αιώνα

Σήμερα, στην επέτειο της πρεμιέρας του, ο «Νοσφεράτου» συνεχίζει να εμπνέει και να προκαλεί δέος. Από το remake του Βέρνερ Χέρτζογκ το 1979 μέχρι την επερχόμενη νέα μεταφορά από τον Ρόμπερτ Έγκερς, η συμφωνία του τρόμου του Μουρνάου παραμένει το μέτρο σύγκρισης για κάθε ταινία του είδους. Δεν είναι απλώς μια ταινία για έναν βρικόλακα, αλλά μια σπουδή πάνω στον φόβο, την επιθυμία και το αναπόφευκτο του θανάτου.

Η Χαλκίδα, η Αθήνα και κάθε γωνιά του κόσμου που αγαπά το σινεμά, οφείλουν ένα μέρος της κινηματογραφικής τους παιδείας σε αυτόν τον σιωπηλό εφιάλτη. Ο Μουρνάου απέδειξε ότι ο τρόμος δεν χρειάζεται φωνή ή ειδικά εφέ για να σε στοιχειώσει, χρειάζεται μόνο τη σωστή σκιά, ένα υποβλητικό βλέμμα και την αίσθηση ότι κάτι ακάθαρτο παραμονεύει στη γωνία του δωματίου σας.