Σαν σήμερα, 25 Φεβρουαρίου 1965: Η «Μαύρη Πέμπτη» της Πεντάπολης: Όταν ο καπνός των Σερρών βάφτηκε με αίμα

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Η 25η Φεβρουαρίου του 1965 δεν ξημέρωσε ως μια συνηθισμένη χειμωνιάτικη μέρα για τον κάμπο των Σερρών. Ήταν η μέρα που η συσσωρευμένη απόγνωση των καπνοπαραγωγών συνάντησε την ακαμψία της κρατικής εξουσίας, καταλήγοντας σε μια από τις πιο αιματηρές αγροτικές συγκρούσεις της μεταπολεμικής Ελλάδας. Στο ύψος της Πεντάπολης, πάνω στον οδικό άξονα που συνδέει τις Σέρρες με τη Δράμα, το αίμα 42 ανθρώπων και οι δεκάδες συλλήψεις σημάδεψαν ανεξίτηλα την ιστορία του καπνού, ενός προϊόντος που τότε αποτελούσε το «χρυσάφι» αλλά και την κατάρα της μακεδονικής γης. Η σύγκρουση εκείνη δεν ήταν απλώς ένα ξέσπασμα βίας, αλλά η κορύφωση μιας κοινωνικής έκρηξης που έφερε την κυβέρνηση της Ένωσης Κέντρου αντιμέτωπη με τη λαϊκή της βάση.

Το οδόφραγμα της απόγνωσης και η άρνηση του Γεωργίου Παπανδρέου

Η αιτία της εξέγερσης βρισκόταν στα «κιτάπια» της οικονομίας και στη σκληρή πραγματικότητα των καπνοχωράφων. Οι αγρότες της περιοχής, βλέποντας το κόστος ζωής να ανεβαίνει και τον δικό τους μόχθο να υποτιμάται, ζητούσαν μια οριζόντια αύξηση της τάξης του 20% στις τιμές του καπνού. Το αίτημα αυτό, αν και δίκαιο στα μάτια των παραγωγών, βρήκε «τοίχο» στην κυβέρνηση του Γεωργίου Παπανδρέου. Η τότε ηγεσία, επικαλούμενη δημοσιονομική στενότητα και τις διεθνείς τιμές του προϊόντος, αρνήθηκε να ικανοποιήσει τις διεκδικήσεις, προσφέροντας ψίχουλα που δεν κάλυπταν ούτε τα έξοδα της καλλιέργειας.

Νωρίς το πρωί εκείνης της Πέμπτης, χιλιάδες καπνοπαραγωγοί από τα γύρω χωριά κατέκλυσαν την εθνική οδό στις Σέρρες, στήνοντας οδοφράγματα με τα σώματά τους και τα γεωργικά τους εργαλεία. Η απόφαση ήταν μία: ο δρόμος δεν θα άνοιγε αν δεν δινόταν λύση. Η επιλογή της Πεντάπολης δεν ήταν τυχαία, καθώς αποτελούσε στρατηγικό σημείο για τις μεταφορές στη Βόρεια Ελλάδα. Η Χωροφυλακή, έχοντας λάβει σαφείς εντολές από την Αθήνα για την αποκατάσταση της κυκλοφορίας «πάση θυσία», βρέθηκε απέναντι σε ανθρώπους που ένιωθαν ότι δεν είχαν τίποτα άλλο να χάσουν. Η ατμόσφαιρα ήταν ηλεκτρισμένη και αρκούσε μια σπίθα για να εκραγεί η πυριτιδαποθήκη της αγροτικής οργής.

Η σύγκρουση, το αίμα και η πολιτική σκιά των Σερρών

Όταν οι αστυνομικές δυνάμεις επιχείρησαν να διασπάσουν τον κλοιό, η κατάσταση ξέφυγε από κάθε έλεγχο. Οι μαρτυρίες της εποχής περιγράφουν σκηνές αληθινού πολέμου. Οι χωροφύλακες έκαναν χρήση γκλοπ και δακρυγόνων, ενώ οι αγρότες αμύνθηκαν με πέτρες, ξύλα και ό,τι άλλο έβρισκαν μπροστά τους. Οι συμπλοκές μεταφέρθηκαν από το οδόστρωμα στα γύρω χωράφια, με τη βία να λαμβάνει πρωτοφανείς διαστάσεις. Ο απολογισμός ήταν σοκαριστικός: 42 τραυματίες, πολλοί εξ αυτών με βαριά τραύματα στο κεφάλι και το σώμα, ενώ οι Σέρρες θύμιζαν πόλη υπό κατοχή.

Η καταστολή δεν σταμάτησε στο πεδίο της μάχης. Η Χωροφυλακή προέβη σε 28 συλλήψεις πρωταιτίων και διαδηλωτών, οδηγώντας τους με συνοπτικές διαδικασίες ενώπιον της δικαιοσύνης. Η κυβέρνηση Παπανδρέου βρέθηκε σε εξαιρετικά δύσκολη θέση, καθώς το «αιματηρό 24ωρο των Σερρών» χρησιμοποιήθηκε κατά κόρον από την αντιπολίτευση, αλλά και από την αριστερή πτέρυγα του κινήματος, ως απόδειξη ότι η «Αλλαγή» που είχε υποσχεθεί η Ένωση Κέντρου είχε αρχίσει να ξεθωριάζει μπροστά στον αυταρχισμό.

Πέρα από το πολιτικό κόστος, τα γεγονότα της 25ης Φεβρουαρίου 1865 άφησαν μια βαθιά πληγή στην κοινωνία των Σερρών. Ο καπνοπαραγωγός, ο «ραγιάς» του κάμπου που για δεκαετίες στήριζε την εθνική οικονομία, ένιωσε για πρώτη φορά τόσο έντονα την κρατική ράβδο. Η Πεντάπολη έγινε σύμβολο αγώνα, αλλά και μια υπενθύμιση ότι ο δρόμος προς την κοινωνική δικαιοσύνη στην ελληνική ύπαιθρο ήταν πάντα σπαρμένος με αγκάθια. Τα γεγονότα εκείνα αποτέλεσαν τον προάγγελο των μεγάλων αγροτικών κινητοποιήσεων που θα ακολουθούσαν τα επόμενα χρόνια, αποδεικνύοντας ότι ο «καπνός» δεν σβήνει εύκολα όταν η φωτιά της αδικίας καίει τα σωθικά μιας ολόκληρης περιοχής.