Σαν σήμερα, 24 Μαρτίου 1999: Η μέρα που οι σειρήνες έσκισαν τον Ουρανό των Βαλκανίων – 78 μέρες βομβαρδισμών στη Γιουγκοσλαβία
Η 24η Μαρτίου 1999 αποτελεί μια ημερομηνία-ορόσημο για τη σύγχρονη ευρωπαϊκή ιστορία και τις διεθνείς σχέσεις. Ήταν η ημέρα που το ΝΑΤΟ, για πρώτη φορά στην 50χρονη τότε ιστορία του, εξαπέλυσε μια γενικευμένη στρατιωτική επίθεση εναντίον ενός κυρίαρχου κράτους, της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας (Σερβία και Μαυροβούνιο), χωρίς τη ρητή έγκριση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Η επιχείρηση, με την κωδική ονομασία “Allied Force” (Συμμαχική Δύναμη), θα άλλαζε για πάντα τον χάρτη των Βαλκανίων και το δόγμα των ανθρωπιστικών παρεμβάσεων.
Το προοίμιο της σύγκρουσης: Το αδιέξοδο στο Ραμπουγιέ
Η αιτία της σύγκρουσης βρισκόταν στο Κοσσυφοπέδιο, μια επαρχία της Σερβίας με πλειοψηφία αλβανικού πληθυσμού, όπου οι συγκρούσεις μεταξύ του Απελευθερωτικού Στρατού του Κοσσυφοπεδίου (UÇK) και των γιουγκοσλαβικών δυνάμεων ασφαλείας είχαν κλιμακωθεί σε εμφύλιο πόλεμο. Η διεθνής κοινότητα, φοβούμενη μια επανάληψη της γενοκτονίας της Βοσνίας, πίεσε για μια πολιτική λύση.
Το τελεσίγραφο δόθηκε στις συνομιλίες στο Ραμπουγιέ της Γαλλίας. Η συμφωνία προέβλεπε την αυτονομία του Κοσσυφοπεδίου και την εγκατάσταση 30.000 στρατιωτών του ΝΑΤΟ στην περιοχή για την τήρηση της τάξης. Το κρίσιμο σημείο που οδήγησε στο αδιέξοδο ήταν το περιβόητο «Παράρτημα Β», το οποίο απαιτούσε ελεύθερη πρόσβαση των δυνάμεων του ΝΑΤΟ σε ολόκληρη την επικράτεια της Γιουγκοσλαβίας. Ο πρόεδρος Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς αρνήθηκε να υπογράψει, θεωρώντας τη συμφωνία ως παραβίαση της εθνικής κυριαρχίας και κατοχή της χώρας.
Η έναρξη της επιχείρησης “Allied Force”
Στις 19:45 τοπική ώρα, οι πρώτοι πύραυλοι Tomahawk και οι βόμβες από αεροσκάφη της Συμμαχίας έπληξαν στρατιωτικούς στόχους στο Βελιγράδι, την Πρίστινα, το Νόβι Σαντ και την Ποντγκόριτσα. Ο τότε Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Χαβιέ Σολάνα, δήλωσε ότι η επέμβαση ήταν απαραίτητη για να σταματήσει η «ανθρωπιστική καταστροφή» και οι εθνοκαθάρσεις στο Κοσσυφοπέδιο. Η επιχείρηση σχεδιάστηκε αρχικά να διαρκέσει λίγες ημέρες, με την ελπίδα ότι ο Μιλόσεβιτς θα υποχωρούσε γρήγορα. Ωστόσο, η αντίσταση της Γιουγκοσλαβίας και η επιμονή της ηγεσίας της οδήγησαν σε μια εκστρατεία που διήρκεσε 78 ημέρες.
VIRAL
78 μέρες τρόμου και «παράπλευρων απωλειών»
Καθώς οι εβδομάδες περνούσαν, οι στόχοι του ΝΑΤΟ επεκτάθηκαν από στρατιωτικές εγκαταστάσεις σε υποδομές «διπλής χρήσης». Γέφυρες, εργοστάσια, διυλιστήρια, σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής, ακόμα και τηλεοπτικοί σταθμοί επλήγησαν σφοδρά.
Η επιχείρηση αμαυρώθηκε από τραγικά λάθη, τα οποία το ΝΑΤΟ ονόμασε «παράπλευρες απώλειες»:
- Ο βομβαρδισμός της κινεζικής πρεσβείας στο Βελιγράδι, που προκάλεσε διεθνή κρίση.
- Το πλήγμα σε τρένο που διέσχιζε γέφυρα στο Γκρντελίτσκα.
- Ο βομβαρδισμός κομβόι Αλβανών προσφύγων στην περιοχή του Κόρισα, τους οποίους το ΝΑΤΟ υποτίθεται ότι προστάτευε.
Οι αριθμοί των θυμάτων παραμένουν αντικείμενο διαμάχης. Η γιουγκοσλαβική πλευρά έκανε λόγο για πάνω από 2.500 αμάχους νεκρούς, ενώ το Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων υπολόγισε τους επιβεβαιωμένους θανάτους αμάχων σε περίπου 500.
Η Συμφωνία του Κουμάνοβο και το τέλος του Πολέμου
Οι βομβαρδισμοί σταμάτησαν στις 10 Ιουνίου 1999, μετά την υπογραφή της Συμφωνίας του Κουμάνοβο. Ο Μιλόσεβιτς αποδέχθηκε την απόσυρση όλων των σερβικών στρατιωτικών και αστυνομικών δυνάμεων από το Κοσσυφοπέδιο και την είσοδο της διεθνούς ειρηνευτικής δύναμης KFOR υπό την αιγίδα του ΟΗΕ (Ψήφισμα 1244). Το Κοσσυφοπέδιο τέθηκε υπό διεθνή διοίκηση, γεγονός που οδήγησε τελικά στη μονομερή ανακήρυξη της ανεξαρτησίας του το 2008, η οποία μέχρι σήμερα δεν αναγνωρίζεται από τη Σερβία, τη Ρωσία, την Κίνα και αρκετές άλλες χώρες (συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας).
Διαβάστε επίσης
Η ιστορική σημασία: Ένα νέο διεθνές δόγμα
Η επέμβαση του 1999 αποτέλεσε σημείο καμπής για το διεθνές δίκαιο. Εισήγαγε την έννοια της «ανθρωπιστικής επέμβασης», η οποία υποστηρίζει ότι η διεθνής κοινότητα έχει το δικαίωμα (ή το καθήκον) να επεμβαίνει στρατιωτικά στο εσωτερικό ενός κράτους αν διαπράττονται εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Ωστόσο, οι επικριτές της επιχείρησης υποστηρίζουν ότι άνοιξε τον «ασκό του Αιόλου», δημιουργώντας ένα προηγούμενο για μελλοντικές μονομερείς επεμβάσεις χωρίς τη σύμφωνη γνώμη του ΟΗΕ, υπονομεύοντας την αρχή της εδαφικής ακεραιότητας των κρατών. Σήμερα, 27 χρόνια μετά, οι πληγές στα Βαλκάνια παραμένουν εν μέρει ανοιχτές. Η 24η Μαρτίου θυμίζει σε όλο τον κόσμο τη φρίκη του πολέμου στην «καρδιά» της Ευρώπης και τη δύσκολη ισορροπία μεταξύ της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του σεβασμού της διεθνούς νομιμότητας.
0 ΣΧΟΛΙΑ