Σαν σήμερα, 23 Μαρτίου 1919: Η γέννηση του «Μαύρου Τρόμου» – Όταν ο Μουσολίνι ίδρυσε τις φασιστικές δέσμες στο Μιλάνο

Σαν σήμερα, πριν από 107 χρόνια, σε μια μικρή αίθουσα στην Piazza San Sepolcro του Μιλάνου, γράφτηκε μια από τις πιο σκοτεινές σελίδες της ευρωπαϊκής ιστορίας. Ήταν 23 Μαρτίου 1919, όταν ο Μπενίτο Μουσολίνι, ένας πρώην σοσιαλιστής δημοσιογράφος που είχε εκδιωχθεί από το κόμμα του λόγω της υποστήριξής του στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ίδρυσε τις «I Fasci Italiani di Combattimento» (Ιταλικές Μαχητικές Δέσμες).
Αυτό που ξεκίνησε ως μια ετερόκλητη συγκέντρωση περίπου 200 ατόμων, απογοητευμένων βετεράνων, φουτουριστών, εθνικιστών και ριζοσπαστών συνδικαλιστών, έμελλε να εξελιχθεί στο κίνημα που θα κατέλυε τη δημοκρατία στην Ιταλία και θα ενέπνεε τον Αδόλφο Χίτλερ, οδηγώντας την ανθρωπότητα στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Το σκηνικό: Μια Ιταλία σε αναβρασμό

Για να κατανοήσουμε τη γέννηση του φασισμού, πρέπει να δούμε την Ιταλία του 1919. Παρόλο που η χώρα ανήκε στους νικητές του Μεγάλου Πολέμου, η αίσθηση ήταν αυτή της ήττας. Η «Ακρωτηριασμένη Νίκη» (Vittoria Mutilata), όπως την αποκαλούσαν οι εθνικιστές, είχε αφήσει την Ιταλία χωρίς τα εδάφη που της είχαν υποσχεθεί οι Σύμμαχοι. Η οικονομία ήταν σε κατάρρευση, ο πληθωρισμός κάλπαζε και οι δρόμοι είχαν γεμίσει με εκατομμύρια στρατιώτες που επέστρεφαν από το μέτωπο και δεν έβρισκαν δουλειά. Ταυτόχρονα, ο φόβος μιας μπολσεβίκικης επανάστασης, αντίστοιχης με εκείνη της Ρωσίας, είχε τρομοκρατήσει τη μεσαία τάξη και τους βιομηχάνους. Σε αυτό το χάος, ο Μουσολίνι βρήκε το ιδανικό έδαφος για να σπείρει το νέο του ιδεολόγημα.

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της ίδρυσης των Fasci ήταν η παρουσία ανθρώπων από την αριστερά

Οι συνοδοιπόροι: Από τον Συνδικαλισμό στον Εθνικισμό

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της ίδρυσης των Fasci ήταν η παρουσία ανθρώπων από την αριστερά. Ο Μουσολίνι δεν ήταν μόνος του. Δίπλα του βρίσκονταν ηγετικές μορφές του επαναστατικού συνδικαλισμού, όπως ο Αγκοστίνο Λαντσίλο και ο Μικέλε Μπιάνκι.
Ο Μπιάνκι, ο οποίος αργότερα θα γινόταν ένας από τους τέσσερις ηγέτες της «Πορείας προς τη Ρώμη» (Quadrumvir), πίστευε ότι ο παραδοσιακός σοσιαλισμός είχε αποτύχει επειδή δεν λάμβανε υπόψη το έθνος. Ο Λαντσίλο, από την άλλη, έβλεπε στον φασισμό μια μορφή «εθνικού συνδικαλισμού» που θα ένωνε τους εργάτες κάτω από το λάβαρο της πατρίδας αντί της τάξης. Αυτή η μετάλλαξη από τον διεθνιστικό σοσιαλισμό στον ακραίο εθνικισμό ήταν η «χημεία» που δημιούργησε τον φασισμό: μια σύνθεση κοινωνικής ριζοσπαστικοποίησης και εθνικής υπερηφάνειας.

Το πρόγραμμα του San Sepolcro: Ένας «Αριστερός» φασισμός;

Πολλοί σήμερα εκπλήσσονται διαβάζοντας το πρώτο μανιφέστο των Φασιστικών Δεσμών του 1919. Ήταν ένα πρόγραμμα που, εκ πρώτης όψεως, φαινόταν προοδευτικό, αν όχι επαναστατικό. Μεταξύ άλλων ζητούσε:

VIRAL

Αποκλειστικό από το θρίλερ της Καλαμάτας: Το «μαύρο κουτί» του γυναικοκτόνου – Βρέθηκε σκληρός δίσκος με 40 κωδικούς και απόρρητα αρχεία! Τι κρύβει μέσα;

Airbnb-ντροπή: Οι ιδιοκτήτες ξέχασαν να αδειάσουν τη ντουλάπα και η τουρίστρια έπαθε το σοκ της ζωής της!

Θανατική ποινή για τους άνδρες που κακοποίησαν τουρίστρια μπροστά στα παιδιά της αφού το αυτοκίνητό της έμεινε από καύσιμα

• Κατάργηση της Γερουσίας και του τίτλου ευγενείας.
• Ψήφο στις γυναίκες (πρωτοποριακό για την εποχή).
• Οκτάωρο εργασίας και κατώτατο μισθό.
• Βαρύτατη φορολογία στο μεγάλο κεφάλαιο και δήμευση της εκκλησιαστικής περιουσίας.
• Ίδρυση εθνοφρουράς αντί του τακτικού στρατού.

Ωστόσο, πίσω από αυτές τις λαϊκίστικες υποσχέσεις κρυβόταν η λατρεία της βίας. Το σύμβολο του κινήματος, οι Fasces (οι δέσμες ράβδων με τον πέλεκυ), συμβόλιζαν την ισχύ μέσω της ενότητας και την εξουσία της τιμωρίας. Ο Μουσολίνι ξεκαθάρισε από την πρώτη στιγμή: «Εμείς επιτρέπουμε στον εαυτό μας την πολυτέλεια να είμαστε αριστοκράτες και δημοκράτες, συντηρητικοί και προοδευτικοί, αντιδραστικοί και επαναστάτες… ανάλογα με τις ανάγκες της στιγμής».

Το 1922, με την Πορεία προς τη Ρώμη, ο Μουσολίνι έγινε ο νεότερος Πρωθυπουργός στην ιστορία της Ιταλίας

Η άνοδος μέσω του αίματος

Παρά το ηχηρό ξεκίνημα, οι εκλογές του 1919 ήταν μια καταστροφή για τον Μουσολίνι. Δεν έλαβε ούτε μία έδρα. Όμως, αντί να τα παρατήσει, άλλαξε στρατηγική. Εγκατέλειψε τις «αριστερές» του ρητορείες και πρόσφερε τις υπηρεσίες των οπαδών του, των διαβόητων Μελανοχιτών, στους γαιοκτήμονες και τους βιομηχάνους για να καταστείλουν τις απεργίες των σοσιαλιστών.
Οι «Squadristi» (τάγματα εφόδου) άρχισαν να καίνε γραφεία εφημερίδων, εργατικά κέντρα και να δολοφονούν πολιτικούς αντιπάλους. Η βία έγινε το κύριο πολιτικό του εργαλείο. Μέσα σε τρία χρόνια, οι Fasci μετατράπηκαν σε Εθνικό Φασιστικό Κόμμα (PNF) και το 1922, με την Πορεία προς τη Ρώμη, ο Μουσολίνι έγινε ο νεότερος Πρωθυπουργός στην ιστορία της Ιταλίας, ξεκινώντας μια δικτατορία που θα κρατούσε δύο δεκαετίες.

2026: Το μάθημα της ιστορίας

Κοιτάζοντας πίσω από το 2026, η 23η Μαρτίου 1919 παραμένει μια κρίσιμη υπενθύμιση. Ο φασισμός δεν γεννήθηκε ως ένα πλήρες ιδεολόγημα, αλλά ως μια αντίδραση στο χάος, την ταπείνωση και τον φόβο. Χρησιμοποίησε τη γλώσσα της κοινωνικής δικαιοσύνης για να κερδίσει τις μάζες, αλλά την πρόδωσε αμέσως μόλις βρήκε τον δρόμο προς την εξουσία μέσω της βίας.  Η ιστορία του San Sepolcro μας διδάσκει ότι οι δημοκρατίες δεν καταρρέουν πάντα από εξωτερικούς εχθρούς, αλλά συχνά από την εσωτερική αδυναμία τους να δώσουν λύσεις στα προβλήματα των πολιτών, αφήνοντας το πεδίο ελεύθερο σε δημαγωγούς που υπόσχονται τάξη μέσω της πυγμής.