Σαν σήμερα, 17 Δεκεμβρίου 1973: Η μέρα που η ομοφυλοφιλία έπαψε να θεωρείται ψυχιατρική νόσος

Η 17η Δεκεμβρίου του 1973 δεν αποτελεί απλώς μια ημερομηνία-ορόσημο για τα ανθρώπινα δικαιώματα, αλλά σηματοδοτεί μια από τις πιο ριζοσπαστικές επιστημονικές και κοινωνικές μεταστροφές του 20ού αιώνα. Σαν σήμερα, πριν από 52 χρόνια, το Διοικητικό Συμβούλιο της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας (APA) έλαβε την ιστορική απόφαση να αφαιρέσει την ομοφυλοφιλία από τον επίσημο κατάλογο των ψυχικών διαταραχών (DSM).

Ήταν η στιγμή που η επιστήμη παραδέχθηκε ότι η σεξουαλική προτίμηση δεν αποτελεί παθολογία, καταρρίπτοντας μια πεποίθηση δεκαετιών που είχε οδηγήσει χιλιάδες ανθρώπους σε περιθωριοποίηση, στιγματισμό και επώδυνες «θεραπείες».

Το ιστορικό πλαίσιο: Η ψυχιατρική ως μέσο καταστολής

Μέχρι εκείνη την ημέρα, η ομοφυλοφιλία περιλαμβανόταν στο Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών (DSM), το οποίο θεωρείται η «βίβλος» της ψυχιατρικής παγκοσμίως. Στην πρώτη έκδοσή του (DSM-I, 1952), ταξινομήθηκε ως «κοινωνιοπαθητική προσωπικότητα», ενώ στη δεύτερη (DSM-II, 1968) παρέμεινε ως «σεξουαλική παρέκκλιση».

VIRAL

Αποκλειστικό από το θρίλερ της Καλαμάτας: Το «μαύρο κουτί» του γυναικοκτόνου – Βρέθηκε σκληρός δίσκος με 40 κωδικούς και απόρρητα αρχεία! Τι κρύβει μέσα;

Airbnb-ντροπή: Οι ιδιοκτήτες ξέχασαν να αδειάσουν τη ντουλάπα και η τουρίστρια έπαθε το σοκ της ζωής της!

Θανατική ποινή για τους άνδρες που κακοποίησαν τουρίστρια μπροστά στα παιδιά της αφού το αυτοκίνητό της έμεινε από καύσιμα

Φωτογραφία: unsplash

Αυτή η ιατρική ταξινόμηση είχε τρομακτικές συνέπειες. Όσο η ομοφυλοφιλία θεωρούνταν «ασθένεια», οι ψυχίατροι προσπαθούσαν να την «θεραπεύσουν» με μεθόδους που σήμερα θεωρούνται βασανιστήρια, όπως η θεραπεία αποστροφής με ηλεκτροσόκ, η χορήγηση φαρμάκων που προκαλούσαν ναυτία και, σε ακραίες περιπτώσεις, η λοβοτομή. Παράλληλα, η διάγνωση αυτή χρησιμοποιούνταν από το κράτος και τους εργοδότες για να δικαιολογήσουν απολύσεις, απαγορεύσεις εισόδου στη χώρα και φυλακίσεις.

Η επανάσταση των ακτιβιστών και των επιστημόνων

Η αλλαγή δεν ήρθε ξαφνικά. Ήταν το αποτέλεσμα επίμονων αγώνων από ακτιβιστές της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας και προοδευτικούς επιστήμονες. Μετά τα γεγονότα του Stonewall το 1969, το κίνημα απέκτησε νέα ορμή. Ακτιβιστές όπως ο Φρανκ Κάμενι και η Μπάρμπαρα Γκίτινγκς άρχισαν να εισβάλλουν στα συνέδρια της APA, διακόπτοντας τις ομιλίες και απαιτώντας να ακουστεί η φωνή τους.

Κομβικό σημείο ήταν το συνέδριο της APA το 1972 στο Ντάλας, όπου ο ψυχίατρος Τζον Φράιερ, φορώντας μια μάσκα και χρησιμοποιώντας παραμορφωτή φωνής για να μην χάσει την άδεια ασκήσεως επαγγέλματος, εμφανίστηκε ως «Δρ. Ανώνυμος». Ομολόγησε δημόσια ότι ήταν ομοφυλόφιλος και ότι υπήρχαν πολλοί άλλοι συνάδελφοί του στην ίδια θέση, οι οποίοι ζούσαν σε καθεστώς τρόμου. Η μαρτυρία του συγκλόνισε την επιστημονική κοινότητα.

Την ίδια στιγμή, επιστημονικές μελέτες, όπως αυτές της Έβελιν Χούκερ, άρχισαν να αποδεικνύουν ότι δεν υπήρχε καμία διαφορά στην ψυχική υγεία και την κοινωνική προσαρμογή μεταξύ ετεροφυλόφιλων και ομοφυλόφιλων ανδρών. Η θεωρία ότι η ομοφυλοφιλία ήταν αποτέλεσμα «τραυματικής ανατροφής» ή «προβληματικών γονέων» άρχισε να καταρρέει κάτω από το βάρος των δεδομένων.

Φωτογραφία: unsplash

Η ιστορική απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου

Στις 17 Δεκεμβρίου 1973, το Διοικητικό Συμβούλιο της APA, μετά από έντονες συζητήσεις, ψήφισε την αφαίρεση της ομοφυλοφιλίας από το DSM. Η απόφαση δεν ήταν ομόφωνη, αλλά ήταν σαρωτική. Στη θέση της, εισήχθη ο όρος «διαταραχή σεξουαλικού προσανατολισμού» (Sexual Orientation Disturbance), ο οποίος αφορούσε μόνο εκείνους που ένιωθαν δυσφορία με τον προσανατολισμό τους και ήθελαν να τον αλλάξουν – ένας συμβιβασμός που αργότερα, το 1987, καταργήθηκε εντελώς.

Η APA εξέδωσε επίσης ένα ψήφισμα που καλούσε σε προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των ομοφυλόφιλων πολιτών, δηλώνοντας: «Η ομοφυλοφιλία καθαυτή δεν συνεπάγεται καμία βλάβη στην κρίση, τη σταθερότητα, την αξιοπιστία ή τις γενικές κοινωνικές ή επαγγελματικές ικανότητες».

Η αντίδραση των συντηρητικών κύκλων ήταν σφοδρή. Ζήτησαν δημοψήφισμα μεταξύ των 18.000 μελών της APA, το οποίο διεξήχθη το 1974. Το 58% των ψυχιάτρων ψήφισε υπέρ της απόφασης του Διοικητικού Συμβουλίου, επικυρώνοντας οριστικά την αλλαγή.

Η παγκόσμια αντήχηση και η σημασία σήμερα

Η απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου λειτούργησε ως ντόμινο. Άλλοι επιστημονικοί φορείς ακολούθησαν το παράδειγμα της APA. Ωστόσο, χρειάστηκε πολύς χρόνος για να γίνει αυτή η αλλαγή παγκόσμια. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) αφαίρεσε την ομοφυλοφιλία από τη Διεθνή Ταξινόμηση Νόσων (ICD) μόλις στις 17 Μαΐου 1990 – ημερομηνία που πλέον γιορτάζεται ως η Παγκόσμια Ημέρα κατά της Ομοφοβίας.

Παρά την τεράστια πρόοδο, η σκιά του παρελθόντος παραμένει. Οι λεγόμενες «θεραπείες μεταστροφής», που βασίζονται στην παλιά αντίληψη της ομοφυλοφιλίας ως ασθένειας, εξακολουθούν να ασκούνται σε πολλές χώρες του κόσμου, παρά την καταδίκη τους από όλους τους επίσημους ιατρικούς φορείς ως επικίνδυνων και αναποτελεσματικών.

Η επέτειος αυτή μας θυμίζει ότι η επιστήμη δεν είναι στατική, αλλά οφείλει να εξελίσσεται μαζί με την κοινωνία και να διορθώνει τα λάθη της. Η 17η Δεκεμβρίου 1973 ήταν η μέρα που η ψυχιατρική έπαψε να είναι εργαλείο κοινωνικού ελέγχου και άρχισε να γίνεται σύμμαχος της αυτογνωσίας και της αποδοχής. Είναι η ημέρα που εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο πήραν την «επιστημονική σφραγίδα» ότι είναι υγιείς, ακριβώς όπως είναι.