Σαν σήμερα, 13 Νοεμβρίου 2000: Το τέλος του Ψυχρού Πολέμου και η αναστολή της Δυτικοευρωπαϊκής Ένωσης

Σαν σήμερα, στις 13 Νοεμβρίου του 2000, ένα σημαντικό κεφάλαιο της ευρωπαϊκής ιστορίας άμυνας και ασφάλειας έκλεισε επίσημα, σηματοδοτώντας την πλήρη επικράτηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως του κύριου φορέα πολιτικής ασφαλείας. Μετά τη σύνοδο των Υπουργών Εξωτερικών στη Μασσαλία, η Δυτικοευρωπαϊκή Ένωση (ΔΕΕ), ο αρχαιότερος θεσμός συλλογικής άμυνας της Δυτικής Ευρώπης, αποφάσισε την αναστολή της λειτουργίας της και την ολοκληρωτική μεταφορά των επιχειρησιακών της ικανοτήτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η απόφαση αυτή αποτελούσε τη λογική συνέπεια της ανάπτυξης της Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ) και της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας (ΕΠΑΑ) εντός του πλαισίου της ΕΕ, καθιστώντας τον άλλοτε κρίσιμο οργανισμό περιττό.

Η γέννηση του οργανισμού: Άμυνα κατά του Κομμουνισμού (1948)

Οι ρίζες της Δυτικοευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκονται στη Συνθήκη των Βρυξελλών που υπογράφηκε το 1948 από το Βέλγιο, τη Γαλλία, το Λουξεμβούργο, τις Κάτω Χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο. Η αρχική ονομασία του οργανισμού ήταν Δυτική Ένωση (Western Union), και ο κύριος σκοπός της ήταν διττός: η κοινή άμυνα των μη κομμουνιστικών ευρωπαϊκών κρατών απέναντι στην αναδυόμενη σοβιετική απειλή και η παροχή αλληλοβοήθειας εναντίον οποιασδήποτε εχθρικής πράξης. Ήταν η πρώτη απάντηση των Δυτικών Ευρωπαίων στην έναρξη του Ψυχρού Πολέμου.

Το 1954, η Συνθήκη των Βρυξελλών τροποποιήθηκε με τις Συμφωνίες του Παρισιού. Η Δυτική Ένωση μετατράπηκε σε Δυτικοευρωπαϊκή Ένωση (ΔΕΕ), με την προσθήκη της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας και της Ιταλίας ως πλήρη μέλη. Η ΔΕΕ καθιερώθηκε επίσημα ως η ευρωπαϊκή δομή ασφάλειας εντός του πλαισίου της Ατλαντικής Συμμαχίας (ΝΑΤΟ), λειτουργώντας ως ο «ευρωπαϊκός πυλώνας» άμυνας.

Παρά τη σπουδαιότητα του ρόλου της στον Ψυχρό Πόλεμο, η ΔΕΕ πέρασε μια περίοδο «γενικής νάρκης» από το 1954 έως το 1984, καθώς οι κύριες αρμοδιότητες στρατιωτικής συνεργασίας είχαν μεταφερθεί στο ΝΑΤΟ και οι οικονομικές αρμοδιότητες στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες.

VIRAL

Σαδιστής και ανώμαλος: Ανατροπή σοκ στα Χανιά με την ιατροδικαστική έκθεση που γκρεμίζει την ομολογία του 43χρονου σφαγέα! Τι έκανε στο σώμα της μετά τον θάνατό της;

Θρίλερ στην Μεσσηνία: Τα γυαλιά στην αυλή και ο Πακιστανός εργάτης – Πώς στήθηκε η παγίδα θανάτου στον επιχειρηματία, Κωνσταντίνο Γρεβενίτη, λίγο πριν πετάξει για ΗΠΑ!

Βοσιάνα Μανέ: Αυτή είναι η 35χρονη μάνα που πέθανε μετά την γέννηση του δεύτερου παιδιού της στη Λιβαδειά!

Η αναβίωση και η μεταφορά αρμοδιοτήτων στην ΕΕ

Η ΔΕΕ γνώρισε μια περίοδο αναβίωσης τη δεκαετία του 1980, κυρίως μετά τη λήξη του Ψυχρού Πολέμου. Με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ (1992), η ΔΕΕ ορίστηκε επίσημα ως το αμυντικό σκέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με στόχο να αναλάβει επιχειρήσεις διαχείρισης κρίσεων (οι λεγόμενες Αποστολές του Πέτερσμπεργκ). Μέσα στη δεκαετία του 1990, η ΔΕΕ ανέλαβε διάφορες επιχειρησιακές δραστηριότητες, όπως ναυτικές επιχειρήσεις στον Κόλπο και τα Βαλκάνια (π.χ. επιχείρηση Sharp Guard σε συνεργασία με το ΝΑΤΟ).

Ωστόσο, η θεσμική οικοδόμηση της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ειδικά μετά τη Συνθήκη του Άμστερνταμ (1997) και τη Σύνοδο του Ελσίνκι (1999) που δημιούργησε την Ευρωπαϊκή Πολιτική Ασφάλειας και Άμυνας (ΕΠΑΑ), κατέστησε τον διπλό ρόλο της ΔΕΕ όλο και πιο δυσλειτουργικό. Ουσιαστικά, η ΕΕ ανέλαβε πλέον την ευθύνη για τη χάραξη της πολιτικής ασφάλειας, η οποία αντιστοιχούσε στην επιχειρησιακή δραστηριότητα της ΔΕΕ.

Η μοιραία απόφαση της Μασσαλίας (13/11/2000)

Η κορύφωση αυτής της διαδικασίας ήρθε σαν σήμερα, στις 13 Νοεμβρίου 2000, όταν το Συμβούλιο Υπουργών της ΔΕΕ συνεδρίασε στη Μασσαλία. Εκεί, ελήφθη η απόφαση για την ουσιαστική αναστολή της λειτουργίας του οργανισμού και τη μεταφορά του μεγαλύτερου μέρους των επιχειρησιακών του λειτουργιών και δομών στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Μεταξύ των δομών που ενσωματώθηκαν πλήρως στην ΕΕ ήταν το Ινστιτούτο Στρατηγικών Σπουδών (που αργότερα έγινε το Ινστιτούτο Μελετών για την Ασφάλεια της ΕΕ) και το Δορυφορικό Κέντρο της ΔΕΕ. Ταυτόχρονα, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Άμυνας (European Defence Agency, EDA), που δημιουργήθηκε το 2004, ανέλαβε τις αρμοδιότητες συνεργασίας στον τομέα των εξοπλισμών (που διαχειριζόταν η Δυτικοευρωπαϊκή Ομάδα Εξοπλισμών, WEAG).

Η απόφαση της Μασσαλίας οδήγησε στο πάγωμα των λειτουργικών οργάνων της ΔΕΕ, η οποία διατήρησε μόνο μια Γραμματεία στις Βρυξέλλες για να διαφυλάσσει τη Συνθήκη των Βρυξελλών. Η τελική λύση ήρθε με τη Συνθήκη της Λισαβόνας (2007, σε ισχύ 2009), η οποία ενίσχυσε τη δέσμευση αλληλοβοήθειας μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ (άρθρο 42.7) και παρείχε ένα σαφές νομικό πλαίσιο για την Ευρωπαϊκή Πολιτική Άμυνας. Ως αποτέλεσμα, τα κράτη μέλη του Τροποποιημένου Συμφώνου των Βρυξελλών αποφάσισαν τη λήξη της Συνθήκης στις 31 Μαρτίου 2010, με την οριστική διάλυση της Δυτικοευρωπαϊκής Ένωσης να ολοκληρώνεται τον Ιούνιο του 2011.

Η 13η Νοεμβρίου 2000 αποτελεί, επομένως, τη συμβολική ημερομηνία κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση ανέλαβε επισήμως τον ρόλο της ως κύριος πυλώνας της ευρωπαϊκής ασφάλειας και άμυνας, αφήνοντας πίσω της την εποχή του Ψυχρού Πολέμου και των παραδοσιακών στρατιωτικών συμμαχιών.