Σαν σήμερα, 11 Μαρτίου: Η 6η Ολομέλεια του 1956 – Η ημέρα που το «τέλος» του Νίκου Ζαχαριάδη σφράγισε την ιστορία της Αριστεράς

Η 11η Μαρτίου του 1956 δεν αποτελεί απλώς μια επέτειο εσωκομματικών διεργασιών για το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας, αλλά μια ημερομηνία-τομή που άλλαξε οριστικά τον ρου της ελληνικής πολιτικής ιστορίας του 20ού αιώνα. Στο Βουκουρέστι της Ρουμανίας, μακριά από τα ελληνικά σύνορα αλλά υπό την άμεση και βαριά σκιά των εξελίξεων στη Μόσχα, συνήλθε η 6η Πλατιά Ολομέλεια της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ. Το αποτέλεσμα εκείνης της συνάντησης ήταν ο πολιτικός «αποκεφαλισμός» του ανθρώπου που ταυτίστηκε όσο κανείς άλλος με την πορεία του κόμματος για πάνω από δύο δεκαετίες: του Γενικού Γραμματέα Νίκου Ζαχαριάδη. Η καθαίρεσή του δεν ήταν μια τυχαία απόφαση, αλλά η άμεση απόρροια της αποσταλινοποίησης που είχε κηρύξει ο Νικίτα Χρουστσόφ στο ιστορικό 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ, προκαλώντας σεισμικές δονήσεις σε ολόκληρο το κομμουνιστικό οικοδόμημα της Ανατολικής Ευρώπης.

Ο Νίκος Ζαχαριάδης, μια προσωπικότητα πληθωρική, αμφιλεγόμενη και απόλυτα συνδεδεμένη με τη γραμμή του Ιωσήφ Στάλιν, βρέθηκε ξαφνικά στο στόχαστρο μιας νέας πραγματικότητας που δεν τον χωρούσε. Για τους υποστηρικτές του ήταν ο ηγέτης του «Όχι» και της Αντίστασης, για τους επικριτές του όμως ήταν ο άνθρωπος που οδήγησε το κίνημα στην ήττα του Εμφυλίου Πολέμου και στον «σεχταρισμό». Η 6η Ολομέλεια κλήθηκε να εκκαθαρίσει το παρελθόν και να ευθυγραμμίσει το ΚΚΕ με τη νέα σοβιετική πολιτική της «ειρηνικής συνύπαρξης», γεγονός που απαιτούσε τη θυσία του ίδιου του αρχηγού του. Οι εργασίες της Ολομέλειας διεξήχθησαν σε ένα κλίμα έντασης, με την παρουσία ξένων αντιπροσωπειών από «αδελφά» κόμματα που πίεζαν για την άμεση αποπομπή του Ζαχαριάδη, σφραγίζοντας έτσι την απαρχή μιας νέας περιόδου για την ελληνική Αριστερά.

Νίκος Ζαχαριάδης

Το παρασκήνιο της πτώσης και η επιβολή της νέας γραμμής

Η καθαίρεση του Ζαχαριάδη δεν ήταν μια εσωτερική επανάσταση των μελών του ΚΚΕ, αλλά μια επιχείρηση που ενορχηστρώθηκε με χειρουργική ακρίβεια από τη Μόσχα. Η λεγόμενη «διεθνής επιτροπή» των έξι κομμουνιστικών κομμάτων έπαιξε καθοριστικό ρόλο, ασκώντας ασφυκτική πίεση στα στελέχη του ΚΚΕ να αποκηρύξουν τον ηγέτη τους. Κατά τη διάρκεια της Ολομέλειας, ο Ζαχαριάδης κατηγορήθηκε για «ανώμαλο εσωκομματικό καθεστώς», για «τυχοδιωκτισμό» που οδήγησε στην ήττα του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας και για την άρνησή του να αναγνωρίσει τα λάθη της σταλινικής περιόδου. Το κλίμα ήταν βαρύ, καθώς στελέχη που μέχρι πρότινος τον υμνούσαν, τώρα έπαιρναν το λόγο για να καταγγείλουν την «προσωπολατρία» και τις αυταρχικές μεθόδους του.

Η απόφαση της 11ης Μαρτίου για την καθαίρεσή του δεν περιορίστηκε μόνο στην απομάκρυνση από το αξίωμα του Γενικού Γραμματέα, αλλά επεκτάθηκε και στην πολιτική του καταδίκη. Η νέα ηγεσία που αναδείχθηκε, με επικεφαλής τον Κώστα Κολιγιάννη, υποσχέθηκε μια στροφή προς τη δημοκρατικότερη λειτουργία και την αναζήτηση νέων συμμάχων στο εσωτερικό της Ελλάδας. Ωστόσο, η βιαιότητα με την οποία έγινε η αλλαγή και η εμπλοκή των ξένων παραγόντων δημιούργησαν βαθιά τραύματα στο σώμα του κόμματος. Χιλιάδες πολιτικοί πρόσφυγες στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης βρέθηκαν διχασμένοι, με τις συγκρούσεις ανάμεσα σε «ζαχαριαδικούς» και «αντιζαχαριαδικούς» να παίρνουν συχνά δραματικές διαστάσεις, ακόμα και με φυσική βία στους δρόμους της Τασκένδης.

VIRAL

Δραματικές εξελίξεις στην Καλαμάτα: Δεν μπορεί να αναλάβει τις κόρες της 39χρονης η θεία τους – Τι συμβαίνει

Τι είπε ο 75χρονος στην Ναύπακτο: «Κόλλησε το γκάζι, τι έγινε… και πήγα κι έπεσα πάνω στα 3 μηχανάκια» – Ξέσπασε ο Ευαγγελάτος

Στην φυλακή γνωστός Έλληνας τραγουδιστής: Κατηγορείται για αποπλάνηση ανήλικης κατ΄εξακολούθηση – Τι συνέβη

Η λεγόμενη «διεθνής επιτροπή» των έξι κομμουνιστικών κομμάτων έπαιξε καθοριστικό ρόλο, ασκώντας ασφυκτική πίεση στα στελέχη του ΚΚΕ να αποκηρύξουν τον ηγέτη τους

Η παρακαταθήκη της 6ης Ολομέλειας και το τραύμα του διχασμού

Η 11η Μαρτίου 1956 σηματοδότησε την οριστική λήξη της «εποχής Ζαχαριάδη», μιας περιόδου που σφράγισε την Αριστερά με το αίμα του Εμφυλίου και τις διώξεις της Μακρονήσου. Η αποπομπή του Ζαχαριάδη θεωρήθηκε από πολλούς ως μια αναγκαία προσαρμογή στην παγκόσμια πραγματικότητα, ενώ για άλλους παρέμεινε μια πράξη «ξένης επέμβασης» που πλήγωσε την αυτονομία του κόμματος. Ο ίδιος ο Ζαχαριάδης οδηγήθηκε σταδιακά στην εξορία, στην πλήρη απομόνωση και τελικά στον θάνατο στο Σουργκούτ της Σιβηρίας, αρνούμενος μέχρι τέλους να αποδεχθεί την πολιτική του καταδίκη. Η 6η Ολομέλεια δεν άλλαξε μόνο τα πρόσωπα στην ηγεσία, αλλά έθεσε τις βάσεις για τις μετέπειτα διασπάσεις του ΚΚΕ, καθώς οι διαφορετικές ερμηνείες για το τι συνέβη στο Βουκουρέστι συνέχισαν να ταλανίζουν το κίνημα για δεκαετίες.

Στην ιστορική αναδρομή, η καθαίρεση του Νίκου Ζαχαριάδη παραμένει μια από τις πιο πυκνές στιγμές της σύγχρονης πολιτικής μας ιστορίας. Ανέδειξε τις παθογένειες της εξάρτησης των εθνικών κομμάτων από το σοβιετικό κέντρο, αλλά ταυτόχρονα άνοιξε τη συζήτηση για την ανάγκη ανανέωσης της Αριστεράς σε μια Ελλάδα που προσπαθούσε να επουλώσει τις πληγές της. Η 11η Μαρτίου 1956 θυμίζει πως στην πολιτική, οι ηγέτες συχνά θυσιάζονται στο βωμό των μεγάλων γεωπολιτικών αλλαγών, αφήνοντας πίσω τους μια κληρονομιά που συνεχίζει να διχάζει και να προβληματίζει την ιστορική έρευνα μέχρι και σήμερα.