Σαν σήμερα, 08 Δεκεμβρίου 1966: Το πλοίο «Ηράκλειο» βουλιάζει στη Φαλκονέρα και παρασύρει στο βυθό 200 επιβάτες

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Σαν σήμερα, ξημερώματα της 8ης Δεκεμβρίου του 1966, το Αιγαίο Πέλαγος κατάπιε μία από τις μεγαλύτερες και πλέον τραγικές ιστορίες της ελληνικής μεταπολεμικής ναυτιλίας. Το επιβατηγό–οχηματαγωγό πλοίο «Ηράκλειον», εν μέσω σφοδρής θαλασσοταραχής, βυθίστηκε κοντά στη βραχονησίδα Φαλκονέρα, παρασύροντας στο βυθό περισσότερους από 220 ανθρώπους. Ήταν ένα ναυάγιο που δεν οφειλόταν στη μοίρα, αλλά σε μία καταστροφική αλυσίδα παραλείψεων, απροσεξίας και κακοδιαχείρισης που έπνιξε στο πένθος την Κρήτη και συγκλόνισε συθέμελα την Ελλάδα.

Το μοιραίο δρομολόγιο και η οργή της θάλασσας

Το πλοίο «Ηράκλειον», ένα φέρι-μποτ κλειστού τύπου, που ανήκε στην εταιρεία Αδελφών Τυπάλδου, εκτελούσε το δρομολόγιο από τη Σούδα των Χανίων προς τον Πειραιά. Κατασκευασμένο αρχικά στη Σκωτία το 1949 ως φορτηγό (με την ονομασία Leicestershire), είχε μετασκευαστεί βιαστικά σε οχηματαγωγό το 1964. Η μετασκευή αυτή, σε συνδυασμό με την ελλιπή ασφάλεια των πλευρικών καταπελτών του γκαράζ, αποτέλεσε το πρώτο προοίμιο της επερχόμενης καταστροφής.

Το βράδυ της 7ης Δεκεμβρίου, ο καιρός ήταν εξαιρετικά άσχημος, με ανέμους που έφταναν και ξεπερνούσαν τα 10 Μποφόρ. Παρά τις δυσμενείς συνθήκες, το πλοίο απέπλευσε, μεταφέροντας περίπου 206 επιβάτες και 65 μέλη του πληρώματος. Οι περισσότεροι επιβάτες ήταν Κρητικοί, που ταξίδευαν προς την πρωτεύουσα για επαγγελματικούς λόγους, για σπουδές ή για να επισκεφθούν συγγενείς, έχοντας εμπιστευτεί την ασφάλεια ενός από τα μεγαλύτερα πλοία της εποχής.

Η αλυσίδα των παραλείψεων: Η πτώση του ψυγείου

Η αρχή του τέλους δόθηκε στη 1:10 μετά τα μεσάνυχτα. Σύμφωνα με την επίσημη κυβερνητική έρευνα που ακολούθησε, η αιτία της βύθισης ήταν η απώλεια του δεξιού πλευρικού καταπέλτη του γκαράζ (της μπουκαπόρτας), η οποία οφειλόταν στην πρόσκρουση ενός φορτηγού-ψυγείου που βρισκόταν στο χώρο φόρτωσης.

Η αλυσίδα των λαθών ήταν καταστροφική:

• Κακή στοιβασία: Το φορτηγό–ψυγείο, φορτωμένο με πορτοκάλια και άλλα εμπορεύματα, φέρεται να μην είχε δεθεί σωστά στο γκαράζ, μία κοινή πρακτική πλημμέλεια της εποχής.
• Μετατόπιση φορτίου: Οι μανιασμένοι κυματισμοί και οι ακραίες κλίσεις του πλοίου, λόγω της μη ελάττωσης της ταχύτητας από τη γέφυρα, προκάλεσαν την ανατροπή και τη μετατόπιση του βαρέος φορτηγού.
• Το μοιραίο χτύπημα: Το φορτηγό χτύπησε με σφοδρότητα τον πλευρικό καταπέλτη, ο οποίος πιθανότατα δεν ήταν επαρκώς ασφαλισμένος ή είχε προβληματική στεγανότητα. Η θύρα άνοιξε βίαια, δημιουργώντας ένα τεράστιο ρήγμα στην πλευρά του πλοίου.
• Κατάκλυση και ανατροπή: Σε δευτερόλεπτα, ο ωκεανός εισέβαλε με ορμή στο κατάστρωμα των οχημάτων. Η κατάκλυση του γκαράζ οδήγησε σε ραγδαία απώλεια της ευστάθειας. Το πλοίο απέκτησε μεγάλη κλίση δεξιά.

Οι αξιωματικοί στη γέφυρα αντιλήφθηκαν αμέσως τη μοιραία κατάσταση. Στη 02:06 π.μ., ο ασυρματιστής εξέπεμψε το πρώτο, αγωνιώδες SOS: «Πορθμείον Ηράκλειον. Αυτήν την στιγμήν ανηρπάγη η πόρτα της δεξιάς πλευράς. Θέσις πλοίου επικίνδυνος».

Τα 8 λεπτά της κόλασης και η σιωπή

Από το πρώτο σήμα κινδύνου μέχρι τη βύθιση, μεσολάβησαν μόλις οκτώ λεπτά.

Η βύθιση του «Ηράκλειον» ήταν ακαριαία και βίαιη. Οι περισσότεροι επιβάτες, που κοιμόνταν στις καμπίνες τους, πιάστηκαν στον ύπνο. Ο συναγερμός σήμανε την ώρα που το πλοίο είχε ήδη αρχίσει να γέρνει δραματικά. Υπήρξε πανικός, σύγχυση και έλλειψη συντονισμού. Οι λίγες σωσίβιες λέμβοι που ρίχτηκαν στη θάλασσα ήταν δύσκολο να προσεγγιστούν λόγω της κλίσης και των τεράστιων κυμάτων.

Στις 02:13 π.μ., ο ασύρματος εξέπεμψε το τελευταίο, τραγικό μήνυμα: «SOS! Πορθμείον Ηράκλειον SOS, βυθιζόμεθα! Στίγμα 36.52 βόρειον και 24,08 ανατολικόν!». Και ακολούθησε σιγή. Το «Ηράκλειον» χάθηκε στα παγωμένα, βαθιά νερά του Μυρτώου Πελάγους.

Η μάχη των επιζώντων και το μελανό σημείο της διάσωσης

Το μέγεθος της τραγωδίας αποτυπώνεται στον αριθμό των διασωθέντων. Από τους 271 επιβαίνοντες (κατά τις πιο πιθανές εκτιμήσεις), μόλις 46 ή 47 άνθρωποι κατάφεραν να σωθούν.

Η επιχείρηση διάσωσης ξεκίνησε με καθυστέρηση και αντιμετώπισε ανυπέρβλητα εμπόδια:

• Κακές καιρικές συνθήκες: Τα 10 Μποφόρ, η σκοτεινή νύχτα και η χαμηλή θερμοκρασία καθιστούσαν σχεδόν αδύνατη την προσπάθεια των ναυαγών να παραμείνουν στη ζωή.
• Αρχική σύγχυση στίγματος: Οι αρχικές πληροφορίες για το στίγμα του ναυαγίου ήταν ανακριβείς, καθυστερώντας την άφιξη των σωστικών μέσων. Τα πρώτα πλοία έφτασαν στον τόπο της τραγωδίας ώρες μετά τη βύθιση.

Οι ναυαγοί πέρασαν ώρες αβοήθητοι στα παγωμένα νερά, παλεύοντας με το κρύο, τα κύματα και τον φόβο. Τραγικό στοιχείο της ιστορίας, που μαρτυρά την βιαιότητα του ναυαγίου, είναι το γεγονός ότι καμία γυναίκα ή παιδί δεν επέζησε. Οι λίγοι διασωθέντες ήταν κυρίως άνδρες, πολλοί εκ των οποίων μέλη του πληρώματος.

Μέσα στην κόλαση, ξεχώρισαν πράξεις ανείπωτου ηρωισμού. Κορυφαία μορφή υπήρξε η 22χρονη φοιτήτρια της Φιλοσοφικής Άλκηστις Αγοραστάκη, η οποία ενθάρρυνε και βοήθησε άλλους ναυαγούς να κρατηθούν, για να χάσει τελικά η ίδια τη ζωή της στα παγωμένα νερά.

Το εθνικό πένθος και η δικαίωση

Το ναυάγιο του «Ηράκλειον» βύθισε την Ελλάδα σε εθνικό πένθος. Οι προβλήτες του Πειραιά και της Σούδας γέμισαν με συγγενείς που περίμεναν απεγνωσμένα μια λίστα επιζώντων που δεν ερχόταν. Το μέγεθος της απώλειας ήταν τεράστιο, ιδιαίτερα για την Κρήτη.

Η κυβερνητική έρευνα που ακολούθησε κατέληξε στον καταλογισμό ευθυνών:

• Κακή διακυβέρνηση: Μη ελάττωση της ταχύτητας εν μέσω κακοκαιρίας.
• Ελλιπείς έλεγχοι: Αμέλεια στη διασφάλιση του φορτίου και των καταπελτών πριν τον απόπλου.
• Ευθύνες εταιρείας: Η Typaldos Lines κατηγορήθηκε για τις πλημμελείς μετασκευές και την έλλειψη ασφάλειας.

Στη δίκη που ακολούθησε, οι ποινές που επιβλήθηκαν στους υπευθύνους –συμπεριλαμβανομένων των αδελφών Τυπάλδου– κρίθηκαν από τους συγγενείς των θυμάτων ως εξαιρετικά ελαστικές. Ωστόσο, η τραγωδία του «Ηράκλειον», η οποία έμεινε στη συλλογική μνήμη ως ο «Τιτανικός της Ελλάδας», είχε ένα θετικό αποτέλεσμα: οδήγησε σε αυστηροποίηση των ελληνικών κανονισμών ασφαλείας στα ακτοπλοϊκά πλοία, ειδικά όσον αφορά τους πλευρικούς καταπέλτες και τη φόρτωση των οχημάτων.

Η 8η Δεκεμβρίου 1966 σημάδεψε ανεξίτηλα την ελληνική ναυτική ιστορία, υπενθυμίζοντας με τον πιο οδυνηρό τρόπο ότι η αμέλεια, σε συνδυασμό με την οργή του Αιγαίου, μπορεί να μετατρέψει ένα ταξίδι ρουτίνας σε μία από τις μελανότερες σελίδες του έθνους.