Σαν σήμερα, 03 Μαρτίου 1913: Η γαλανόλευκη στους Αγίους Σαράντα – Το χρονικό της απελευθέρωσης της Βορείου Ηπείρου

Η 3η Μαρτίου του 1913 καταγράφεται στην εθνική συλλογική μνήμη ως μια από τις πιο συγκινητικές στιγμές των Βαλκανικών Πολέμων. Είναι η ημέρα που ο Ελληνικός Στρατός, μετά από μια θυελλώδη προέλαση στα βουνά της Ηπείρου, εισέρχεται νικηφόρος στο λιμάνι των Αγίων Σαράντα, σφραγίζοντας την απελευθέρωση μιας περιοχής με βαθύτατες ελληνικές ρίζες. Η επιχείρηση αυτή δεν ήταν απλώς μια στρατιωτική κίνηση τακτικής, αλλά η εκπλήρωση ενός προαιώνιου πόθου για τον Ελληνισμό της Βορείου Ηπείρου, ο οποίος έβλεπε τα δεσμά της οθωμανικής δουλείας να σπάνε οριστικά κάτω από τον ήχο των ελληνικών εμβατηρίων.

Η κατάρρευση του μετώπου και η ορμή του Ελληνικού Στρατού

Η απελευθέρωση των Αγίων Σαράντα ήρθε ως άμεση συνέπεια της συντριβής των οθωμανικών δυνάμεων στο Μπιζάνι και της παράδοσης των Ιωαννίνων, που είχε προηγηθεί μόλις λίγες ημέρες πριν, στις 21 Φεβρουαρίου 1913. Η πτώση της πρωτεύουσας της Ηπείρου προκάλεσε την πλήρη αποδιοργάνωση του οθωμανικού στρατού στην ευρύτερη περιοχή, με τις τουρκικές μονάδες να υποχωρούν άτακτα προς τα βόρεια και τα δυτικά παράλια. Ο Ελληνικός Στρατός, υπό την ηγεσία του Διαδόχου και μετέπειτα Βασιλιά Κωνσταντίνου, δεν έχασε ούτε στιγμή από το momentum της νίκης, διατάσσοντας την άμεση καταδίωξη του εχθρού προς τη Χειμάρρα, το Αργυρόκαστρο και τους Αγίους Σαράντα.

Η στρατηγική σημασία των Αγίων Σαράντα ήταν ανυπολόγιστη για τις ελληνικές δυνάμεις. Το λιμάνι αποτελούσε το κομβικό σημείο επικοινωνίας με την Κέρκυρα και την υπόλοιπη Ελλάδα, ενώ η κατάληψή του θα απέκοπτε κάθε δυνατότητα ανεφοδιασμού των οθωμανικών δυνάμεων από τη θάλασσα. Τα ελληνικά στρατιωτικά τμήματα κινήθηκαν με ταχύτητα, διασχίζοντας δύσβατα περάσματα και αντιμετωπίζοντας τις τελευταίες απεγνωσμένες προσπάθειες αντίστασης των οθωμανικών οπισθοφυλακών. Η θέληση των στρατιωτών για την ολοκλήρωση της απελευθέρωσης της Ηπείρου ήταν τέτοια, που καμία γεωγραφική δυσκολία δεν στάθηκε ικανή να ανακόψει την πορεία τους.

Ο Ελληνικός Στρατός απελευθερώνει τους Αγίους Σαράντα στη Βόρειο Ήπειρο

Η είσοδος στην πόλη και η εθνική έξαρση

Το πρωινό της 3ης Μαρτίου 1913, οι κάτοικοι των Αγίων Σαράντα άκουσαν τις πρώτες ομοβροντίες του ελληνικού πυροβολικού και τις ιαχές των ευζώνων. Οι οθωμανικές αρχές, βλέποντας τον κλοιό να στενεύει και γνωρίζοντας την τύχη των Ιωαννίνων, εγκατέλειψαν την πόλη βιαστικά. Όταν το πρώτο ελληνικό στρατιωτικό τμήμα πάτησε το πόδι του στην προκυμαία, το σκηνικό που διαδραματίστηκε ήταν πέρα από κάθε περιγραφή. Ο ελληνικός πληθυσμός, που για αιώνες διατηρούσε άσβεστη τη φλόγα της εθνικής συνείδησης παρά τις πιέσεις, ξεχύθηκε στους δρόμους σε μια έκρηξη χαράς.

VIRAL

Ανείπωτο θρήνος στη κηδεία της Βασιλικής: Το τελευταίο αντίο στην 39χρονη που δολοφονήθηκε στην Καλαμάτα

Ο Γολγοθάς της Βασιλικής: Το βίντεο κλιπ που έπαιξε κρυφά και οι εξομολογήσεις της – «Μου είπε ”νομίζω, ότι κάτι μου δίνει, και αποκοιμιέμαι”»

Ανησυχία στην Εύβοια: Ποιες παραλίες έχουν γεμίσει με μέδουσες – Αποκαλυπτικά βίντεο, Live χάρτης

Οι καμπάνες των εκκλησιών άρχισαν να χτυπούν χαρμόσυνα, ενώ από τα μπαούλα των σπιτιών βγήκαν οι ελληνικές σημαίες που είχαν ραφτεί κρυφά και περίμεναν αυτή τη στιγμή για γενιές. Οι στρατιώτες του απελευθερωτικού στρατού έγιναν δεκτοί ως ημίθεοι. Οι γυναίκες τους έραιναν με λουλούδια, ενώ οι ηλικιωμένοι φιλούσαν τις στολές τους με δάκρυα στα μάτια. Η ύψωση της γαλανόλευκης στο διοικητήριο της πόλης σήμανε το τέλος μιας μακράς νύχτας και την έναρξη μιας περιόδου ελπίδας για την ένωση με τη μητέρα πατρίδα, η οποία εκείνη την εποχή φαινόταν πλέον θέμα χρόνου.

Το διπλωματικό θρίλερ και η πικρή παρακαταθήκη

Ωστόσο, η στρατιωτική επιτυχία στα πεδία των μαχών δεν συνοδεύτηκε από την αντίστοιχη διπλωματική δικαίωση. Η απελευθέρωση των Αγίων Σαράντα, όπως και ολόκληρης της Βορείου Ηπείρου, προκάλεσε την άμεση αντίδραση των Μεγάλων Δυνάμεων, και κυρίως της Ιταλίας και της Αυστροουγγαρίας. Οι χώρες αυτές έβλεπαν με καχυποψία την ελληνική επέκταση στις ακτές της Αδριατικής, θεωρώντας ότι η Ελλάδα θα μπορούσε να ελέγξει τα στενά του Οτράντο, κάτι που θα έθιγε τα δικά τους γεωπολιτικά συμφέροντα.

Παρά τις προσπάθειες του Ελευθέριου Βενιζέλου στο Λονδίνο να πείσει για το δίκαιο των ελληνικών αιτημάτων, παρουσιάζοντας την εθνολογική σύνθεση της περιοχής, οι Μεγάλες Δυνάμεις επέβαλαν τελικά την απόδοση της Βορείου Ηπείρου στο νεοσύστατο αλβανικό κράτος μέσω του Πρωτοκόλλου της Φλωρεντίας. Η απόφαση αυτή οδήγησε αργότερα στην πικρή αποχώρηση του Ελληνικού Στρατού το 1914 και τη γέννηση του Βορειοηπειρωτικού Ζητήματος, που θα ταλάνιζε την ελληνική εξωτερική πολιτική για δεκαετίες.

Η ιστορική σημασία της επετείου

Παρά τις μεταγενέστερες πολιτικές περιπέτειες, η 3η Μαρτίου 1913 παραμένει ένας φάρος ιστορικής αλήθειας. Η απελευθέρωση των Αγίων Σαράντα απέδειξε περίτρανα την ελληνικότητα της περιοχής και την αδιαμφισβήτητη επιθυμία των κατοίκων της να ζήσουν ελεύθεροι υπό τη σκέπη του ελληνικού κράτους. Η θυσία των στρατιωτών που πολέμησαν στην Ήπειρο δεν πήγε χαμένη, καθώς εδραίωσε το ηθικό δικαίωμα του Ελληνισμού πάνω σε αυτά τα εδάφη και κατέδειξε την αποφασιστικότητα του έθνους να αγωνίζεται για τα δίκαιά του.

Σήμερα, η επέτειος αυτή μας υπενθυμίζει ότι η ιστορία δεν γράφεται μόνο στα τραπέζια των διαπραγματεύσεων, αλλά πρωτίστως στις καρδιές των ανθρώπων και στις θυσίες εκείνων που τολμούν να ονειρεύονται το αδύνατο. Η 3η Μαρτίου 1913 θα παραμείνει για πάντα μια ημέρα τιμής για τους Αγίους Σαράντα και μια υπενθύμιση της μεγάλης προσπάθειας του 1912-1913 που διπλασίασε την Ελλάδα και έφερε το φως της ελευθερίας σε χιλιάδες αδελφούς μας.