Σαν σήμερα, 02 Φεβρουαρίου 1943: Η πτώση του Στάλινγκραντ και η αρχή του τέλους για το Τρίτο Ράιχ

Σαν σήμερα, πριν από οκτώ δεκαετίες και τρία χρόνια, η ανθρωπότητα έπαιρνε μια βαθιά ανάσα ανακούφισης, καθώς οι τελευταίες ριπές των όπλων στις όχθες του Βόλγα έδιναν τη θέση τους σε μια απόκοσμη σιωπή. Στις 2 Φεβρουαρίου 1943, το τελευταίο οχυρό των γερμανικών δυνάμεων στο Στάλινγκραντ παραδόθηκε στον Κόκκινο Στρατό, σφραγίζοντας την πιο πολύνεκρη και στρατηγικά καθοριστική μάχη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Δεν ήταν απλώς η λήξη μιας πολιορκίας 140 ημερών: ήταν η στιγμή που ο μύθος του αήττητου της ναζιστικής πολεμικής μηχανής θάφτηκε οριστικά κάτω από το χιόνι και τα ερείπια μιας πόλης που αρνήθηκε να πεθάνει.

Σαν σήμερα το 1943 η πτώση του Στάλινγκραντ σήμανε το τέλος του Τρίτου Ράιχ

Η τελευταία πράξη ενός παγωμένου δράματος

Η παράδοση του βόρειου θύλακα των γερμανικών δυνάμεων εκείνο το πρωινό του Φεβρουαρίου αποτέλεσε τον επίλογο μιας τραγωδίας που ξεπέρασε κάθε ανθρώπινη φαντασία. Λίγες ημέρες νωρίτερα, ο στρατάρχης πλέον Φρίντριχ Πάουλους είχε παραδοθεί, αγνοώντας την προτροπή του Χίτλερ να αυτοκτονήσει για να μην «μολύνει» το κύρος της γερμανικής στρατιωτικής ηγεσίας. Όταν οι τελευταίοι 33.000 αποσκελετωμένοι και παγωμένοι στρατιώτες του Χίτλερ κατέθεσαν τα όπλα τους, ο Βόλγας δεν ήταν πια ένας στρατηγικός στόχος, αλλά ένα απέραντο νεκροταφείο. Η εικόνα των αιχμαλώτων που προχωρούσαν στο παγωμένο τοπίο αποτελούσε την πιο τρανταχτή απόδειξη ότι η Επιχείρηση Μπαρμπαρόσα είχε αποτύχει παταγωδώς.

Μια πόλη που μετατράπηκε σε σφαγείο και σύμβολο

Η μάχη του Στάλινγκραντ δεν ήταν μια συμβατική πολεμική αναμέτρηση, αλλά ένας αγώνας επιβίωσης σώμα με σώμα, σπίτι με σπίτι, δωμάτιο με δωμάτιο. Οι Γερμανοί την ονόμασαν «Rattenkrieg» -τον πόλεμο των αρουραίων- καθώς οι στρατιώτες αναγκάζονταν να πολεμούν μέσα σε υπονόμους, χαλάσματα και εργοστάσια. Ο Χίτλερ είχε εμμονή με την κατάληψη της πόλης, όχι μόνο για τον έλεγχο των πετρελαίων του Καυκάσου, αλλά και για τον συμβολισμό που έφερε το όνομα του Ιωσήφ Στάλιν. Από την άλλη πλευρά, για τους Σοβιετικούς, η υπεράσπιση του Στάλινγκραντ έγινε το υπέρτατο καθήκον. Η εντολή «ούτε ένα βήμα πίσω» δεν ήταν απλώς μια στρατιωτική διαταγή, αλλά το δόγμα μιας ολόκληρης χώρας που αποφάσισε να μετατρέψει κάθε ερείπιο σε οχυρό.

Το «έπος» του Στάλινγκραντ και η ημέρα που η Βέρμαχτ λύγισε οριστικά στον Βόλγα

Η επιχείρηση «Ουρανός» και η θηλιά που έσφιξε

Το σημείο καμπής ήρθε τον Νοέμβριο του 1942, όταν ο σοβιετικός στρατηγικός σχεδιασμός ξεπέρασε την γερμανική τακτική. Με την επιχείρηση «Ουρανός», ο Κόκκινος Στρατός κατάφερε να κυκλώσει την 6η Στρατιά, παγιδεύοντας πάνω από 250.000 στρατιώτες σε έναν «θύλακα» (Kessel) θανάτου. Η άρνηση του Χίτλερ να επιτρέψει την υποχώρηση και η αποτυχία της Λουφτβάφε να εφοδιάσει τους πολιορκημένους με τα απαραίτητα, οδήγησαν σε μια ανθρωπιστική καταστροφή άνευ προηγουμένου. Οι στρατιώτες πέθαιναν περισσότερο από την πείνα και το κρύο παρά από τις σφαίρες, ενώ οι αναφορές για κανιβαλισμό και απόλυτη εξαθλίωση περιγράφουν το μέγεθος της φρίκης που επικρατούσε μέσα στην πολιορκημένη ζώνη.

VIRAL

Ανείπωτο θρήνος στη κηδεία της Βασιλικής: Το τελευταίο αντίο στην 39χρονη που δολοφονήθηκε στην Καλαμάτα

Ο Γολγοθάς της Βασιλικής: Το βίντεο κλιπ που έπαιξε κρυφά και οι εξομολογήσεις της – «Μου είπε ”νομίζω, ότι κάτι μου δίνει, και αποκοιμιέμαι”»

Ανησυχία στην Εύβοια: Ποιες παραλίες έχουν γεμίσει με μέδουσες – Αποκαλυπτικά βίντεο, Live χάρτης

Η συντριβή ενός μύθου και η παγκόσμια απήχηση

Η νίκη στο Στάλινγκραντ αντήχησε σε κάθε γωνιά της κατεχόμενης Ευρώπης. Ήταν το μήνυμα ότι η ναζιστική πλημμυρίδα μπορούσε να αναχαιτιστεί και να ηττηθεί. Για τις αντιστασιακές οργανώσεις στην Ελλάδα, τη Γαλλία και τη Γιουγκοσλαβία, η 2α Φεβρουαρίου ήταν η μέρα που η ελπίδα πήρε σάρκα και οστά. Οι απώλειες ήταν τρομακτικές: πάνω από δύο εκατομμύρια άνθρωποι, στρατιώτες και πολίτες, έχασαν τη ζωή τους σε αυτό το κομμάτι γης. Ωστόσο, η θυσία τους άλλαξε τον ρου του πολέμου. Από εκείνη τη μέρα και μετά, η Βέρμαχτ δεν θα κέρδιζε ποτέ ξανά την πρωτοβουλία των κινήσεων στο Ανατολικό Μέτωπο, ξεκινώντας μια μακρά και επώδυνη υποχώρηση που θα κατέληγε δύο χρόνια αργότερα στην πτώση του Βερολίνου.

Η πτώση του Στάλινγκραντ

Η κληρονομιά του Βόλγα στο σήμερα

Σήμερα, το Στάλινγκραντ -που πλέον ονομάζεται Βόλγκογκραντ– στέκει ως μια αιώνια υπενθύμιση της ανθρώπινης αντοχής αλλά και της παράνοιας του πολέμου. Το γιγαντιαίο άγαλμα της «Μητέρας Πατρίδας» που δεσπόζει στον λόφο Μαμάγιεφ Κουργκάν θυμίζει στους επισκέπτες το αίμα που χύθηκε για κάθε εκατοστό εδάφους. Η 2α Φεβρουαρίου παραμένει μια ημερομηνία-ορόσημο για τη συλλογική μνήμη, διδάσκοντάς μας ότι ακόμα και στις πιο σκοτεινές ώρες της ιστορίας, η αντίσταση απέναντι στον ολοκληρωτισμό και τη βαρβαρότητα μπορεί να γεννήσει θαύματα. Το Στάλινγκραντ δεν ήταν απλώς μια μάχη για μια πόλη, ήταν η μάχη για την ψυχή του ελεύθερου κόσμου, και το αποτέλεσμά της καθορίζει ακόμα και σήμερα την ελευθερία που απολαμβάνουμε.