Πώς ήταν πραγματικά η Αθήνα το 1840; Όταν το κτήριο της Βουλής ήταν ακόμα γιαπί

Η Αθήνα του 1840 απέχει έτη φωτός από τη σημερινή, σύγχρονη ευρωπαϊκή μεγαλούπολη. Μόλις έξι χρόνια μετά την ανακήρυξή της ως πρωτεύουσας του νέου ελληνικού κράτους, η πόλη μοιάζει περισσότερο με ένα τεράστιο, χαοτικό εργοτάξιο παρά με το κέντρο ενός βασιλείου. Σε ένα εντυπωσιακό ιστορικό βίντεο-αφιέρωμα του καναλιού Vintage History POV στο YouTube, ξεδιπλώνεται η καθημερινότητα μιας πόλης που προσπαθεί να γεννηθεί από τα ερείπια, ισορροπώντας ανάμεσα στην Ανατολή που φεύγει και τη Δύση που έρχεται με βίαιους ρυθμούς.

Η πόλη των 40.000 κατοίκων και το ξύπνημα στην Πλάκα

Επτά μόλις χρόνια πριν, το 1833, η Αθήνα δεν ήταν παρά ένα ρημαγμένο χωριό σκυμμένο κάτω από τη σκιά της Ακρόπολης. Η απόφαση, ωστόσο, να γίνει πρωτεύουσα άλλαξε τα πάντα. Δύο αρχιτέκτονες, ο Σταμάτιος Κλεάνθης και ο Έντουαρντ Σάουμπερτ, σχεδίασαν πάνω σε άδεια χωράφια μια νέα πόλη προορισμένη να φιλοξενήσει περίπου 40.000 κατοίκους.

Το σκηνικό της εποχής ζωντανεύει μέσα από τα μάτια ενός 19χρονου φοιτητή, του Γιώργου, ο οποίος έφτασε από την Πελοπόννησο για να σπουδάσει στο νεοσύστατο Πανεπιστήμιο και νοικιάζει ένα μικρό δωμάτιο στην Πλάκα — μία από τις μόλις τέσσερις συνοικίες της πόλης, μαζί με του Ψυρρή, τη Λέκα και τα Γυφτικά. Η μέρα ξεκινά πριν από την ανατολή του ήλιου, με τις καμπάνες από τα γραφικά εκκλησάκια, τους κόκορες στις αυλές και τη χαρακτηριστική φωνή του νερουλά, ο οποίος γυρίζει με το γαϊδουράκι του φορτωμένος βαρέλια, καθώς η Αθήνα στερείται επαρκούς δικτύου ύδρευσης και όσοι δεν διαθέτουν πηγάδι αναγκάζονται να αγοράζουν το νερό στην πόρτα τους. Ο νεαρός φοιτητής, αφήνοντας πίσω του τα χαμηλά σπίτια με τα κεραμίδια και τις αυλές με τις λεμονιές, φορά το ευρωπαϊκό του σακάκι —αποφεύγοντας πλέον τη φουστανέλα του πατέρα του— και κατευθύνεται προς το κέντρο.

Το πολύχρωμο παζάρι και η πολιτισμική σύγκρουση

Η καρδιά της πόλης χτυπάει στην περιοχή του σημερινού Μοναστηρακίου, όπου λειτουργεί το μεγάλο παζάρι. Ο θόρυβος είναι εκτυφλωτικός: μουλάρια φορτωμένα με σακιά, πραγματευτάδες, μπακάλικα με μπαχαρικά, καφέ και καπνό, καθώς και χαλκοματάδες που χτυπούν ασταμάτητα τα καζάνια τους, συνθέτουν ένα σκηνικό όπου αναμιγνύονται οι μυρωδιές από δέρμα, λάδι και ψητό.

VIRAL

Θρίλερ με τη δολοφονία της 24χρονης: Την σκότωσε μετά από τσακωμό – Ήταν νεκρή για μέρες πριν την βάλουν στη βαλίτσα;

Κηφισός: Κυκλοφοριακές ρυθμίσεις για έξι μήνες λόγω εργασιών στη Νέα Φιλαδέλφεια

Τριετίες: Ποιοι εργαζόμενοι θα πάρουν αύξηση από τον Ιανουάριο

Εκεί συναντώνται διαφορετικοί κόσμοι και πολιτισμοί: παλιοί αγωνιστές του ’21 με φουστανέλες και πιστόλια στο ζωνάρι, νησιώτες με βράκες, γυναίκες με παραδοσιακές φορεσιές, αλλά και Ευρωπαίοι αξιωματούχοι με ημίψηλα καπέλα και παλτά. Η γλωσσική Βαβέλ είναι γεγονός, καθώς ακούγονται ελληνικά, αρβανίτικα από τα γύρω χωριά της Αττικής και γερμανικά από τους Βαυαρούς υπαλλήλους της αυλής. Δίπλα στο παζάρι στέκει ακόμα ένα παλιό τζαμί ως θύμηση της οθωμανικής περιόδου, ενώ λίγο πιο πέρα η νεόδμητη οδός Ερμού απειλεί να καταστρέψει τη βυζαντινή εκκλησία της Καπνικαρέας, η οποία τελικά σώζεται χάρη στις παρεμβάσεις και στέκεται έως σήμερα στο ίδιο σημείο.

Το παλάτι της Μπουμπουνίστρας και οι σπουδές

Το μεσημέρι, η ζωή μεταφέρεται στον λόφο της Μπουμπουνίστρας, όπου θεμελιώνεται το μεγαλοπρεπές παλάτι του βασιλιά Όθωνα — το κτίριο που σήμερα στεγάζει το Ελληνικό Κοινοβούλιο. Σύμφωνα με την παράδοση, η επιλογή της θέσης έγινε αφότου άφησαν κομμάτια ωμού κρέατος σε διάφορα σημεία για να διαπιστώσουν ποιο χαλνούσε πιο αργά, θεωρώντας ότι εκεί ο αέρας ήταν ο πιο υγιεινός. Με σχέδια του Βαυαρού αρχιτέκτονα Φρήντριχ Γκέρτνερ και εκατοντάδες εργάτες να δουλεύουν αδιάκοπα με πεντελικό μάρμαρο και πέτρα από τον Υμηττό, το έργο προχωρά, παρόλο που τα κρατικά ταμεία αδειάζουν γρήγορα και απαιτείται η οικονομική ενίσχυση του βασιλιά Λουδοβίκου Α΄ της Βαυαρίας.

Το απόγευμα, ο Γιώργος επιστρέφει στην Πλάκα για τα πανεπιστημιακά του μαθήματα. Το Πανεπιστήμιο, που λειτουργεί μόλις τρία χρόνια, στεγάζεται προσωρινά σε ένα παλιό σπίτι στην οδό Θόλου, ιδιοκτησίας του αρχιτέκτονα Σταμάτη Κλεάνθη. Εκεί, στριμωγμένοι σε μικρές αίθουσες με ξύλινους πάγκους, οι νέοι φοιτητές κρατούν σημειώσεις υπό το φως του ήλιου, γνωρίζοντας ότι αποτελούν τους μελλοντικούς γιατρούς, δικαστές και δασκάλους του καινούργιου κράτους. Παράλληλα, στην άκρη της πόλης ξεκινούν τα θεμέλια του νέου κεντρικού κτιρίου του Πανεπιστημίου σε σχέδια του Κρίστιαν Χάνσεν.

Η σκιά της βαβαροκρατίας και η σπίθα της εξέγερσης

Καθώς η μέρα κλείνει, ο ήλιος βάφει χρυσή την Ακρόπολη, όπου αρχαιολόγοι εργάζονται για την απομάκρυνση των μεταγενέστερων κτισμάτων και την ανάδειξη των αρχαίων ναών, ενώ λίγους μήνες νωρίτερα ένας ξένος ταξιδιώτης έχει τραβήξει τις πρώτες, ιστορικές φωτογραφίες του βράχου. Στους πρόποδες, ο νέος βασιλικός κήπος της βασίλισσας Αμαλίας γεμίζει φυτά, παγώνια και πάπιες, παρότι πολλά είδη δυσκολεύονται να επιβιώσουν κάτω από τον ξερό αττικό ήλιο.

Όταν πέφτει η νύχτα, τα σκοτεινά σοκάκια φωτίζονται ελάχιστα, με μοναδικές εστίες ζωής τα παραδοσιακά καφενεία. Εκεί, γύρω από λάμπες λαδιού και μέσα σε πυκνούς καπνούς από τσιμπούκια, οι θαμώνες ακούνε κάποιον να διαβάζει εφημερίδα και συζητούν τα καυτά προβλήματα της εποχής. Έξι χρόνια μετά την ίδρυση του κράτους, η δυσαρέσκεια απέναντι στη βαβαροκρατία είναι διάχυτη: Γερμανοί αξιωματούχοι διοικούν τις υπηρεσίες, οι αγωνιστές της Επανάστασης ζουν στη φτώχεια και ο βασιλιάς αρνείται να παραχωρήσει Σύνταγμα. Οι ψίθυροι αυτοί στα καφενεία δεν είναι παρά ο προάγγελος των γεγονότων που θα συγκλονίσουν τη χώρα τρία χρόνια αργότερα, στα ξημερώματα της 3ης Σεπτεμβρίου 1843, όταν λαός και στρατός θα απαιτήσουν κάτω από τα παράθυρα του παλατιού το πολυπόθητο Σύνταγμα, δίνοντας στην πλατεία το ιστορικό όνομα που διατηρεί έως σήμερα.