«Ήξερε από αεροπλάνα και είχε οξυγόνο»: Η μοιραία λεπτομέρεια στο intercom που δεν επέτρεψε στον Ανδρέα Προδρόμου να σώσει το Helios

Μια εξθενημένη φωνή αντηχεί στον ασύρματο, σκίζοντας τη σιωπή των αιθέρων. Λέει: «Mayday, Mayday, Mayday…». Καμία απολύτως απόκριση από τον πύργο ελέγχου. Ο άνθρωπος πίσω από το μικρόφωνο προσπαθεί ξανά, εμφανώς καταβεβλημένος, με την αγωνία ζωγραφισμένη στη φωνή του: «Mayday, Helios Airways flight 522 Athens». Κανείς, όμως, δεν του απαντά και πάλι. Η επικοινωνία παραμένει ανεκπλήρωτη, παγιδευμένη σε μια αόρατη σιωπή που έμελλε να συνοδεύσει το πιο τραγικό αεροπορικό δράμα της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.

Σε εκείνο ακριβώς το σημείο, ο χειριστής γυρίζει το κεφάλι του έξω από το παράθυρο του πιλοτηρίου. Δίπλα του, στον αέρα, σε απόσταση μόλις 15 μέτρων, ο πιλότος του πολεμικού F-16 του κάνει το τυποποιημένο, απόλυτα σαφές νόημα με το χέρι: να τον ακολουθήσει άμεσα για προσγείωση στο αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος». Αυτός, ωστόσο, δεν ακολουθεί την πορεία της σωτηρίας. Δείχνει με τον αντίχειρά του αλλού. Δείχνει κάτω.

Το χρονικό μιας προδιαγεγραμμένης τραγωδίας

Το πρωί της 14ης Αυγούστου του 2005, το επιβατικό αεροσκάφος τύπου Μπόινγκ 737 των κυπριακών αερογραμμών Helios Airways, με 121 επιβαίνοντες συνολικά (115 επιβάτες και 6 μέλη πληρώματος), ετοιμάζεται να πραγματοποιήσει την προγραμματισμένη πτήση 522 από τη Λάρνακα προς την Πράγα, με ενδιάμεσο σταθμό την Αθήνα. Τίποτα δεν προμηνύει τον εφιάλτη που πλησιάζει με μαθηματική ακρίβεια.

Ελάχιστα λεπτά μετά την απογείωσή του, ο κυβερνήτης –ο 59χρονος Γιούργκεν Μέρτεν, ο οποίος είχε για συγκυβερνήτη τον 49χρονο Κύπριο Χαράλαμπο Χαραλάμπους– επικοινωνεί με την επιμελητεία πτήσεων της εταιρίας κι αναφέρει πως έχει ανάψει η προειδοποιητική ένδειξη διαμόρφωσης απογείωσης, ενώ ταυτόχρονα αντιμετωπίζει πρόβλημα και με το σύστημα ψύξης συσκευών. Η επικοινωνία τους συνεχίζεται για περίπου οκτώ λεπτά και στη συνέχεια διακόπτεται οριστικά, τη στιγμή που το αεροσκάφος φτάνει στα 28.900 πόδια.

VIRAL

«Έφυγε» μόνη και ξεχασμένη: Πέθανε σε άσυλο στην Κυψέλη γνωστή ηθοποιός του παλιού ελληνικού κινηματογράφου

Όταν πεθαίνει ένας άνθρωπος στην οικογένεια, ποιοι δεν είναι καλό να παρευρίσκονται στην κηδεία

«Το βίντεο-σοκ δείχνει τα πάντα!»: Αποκαλύψεις-καταπέλτης για τον θάνατο του 4χρονου στην Πάρο – Ληγμένη άδεια, αλληλοκατηγορίες και η τραγική αλήθεια

Σε ύψος λίγο άνω των 18.000 ποδιών, οι αυτόματες μάσκες οξυγόνου έχουν ήδη πέσει στο θάλαμο των επιβατών. Το Μπόινγκ συνεχίζει να ανεβαίνει μέχρι τα 34.000 πόδια και σταδιακά όλοι αρχίζουν να χάνουν τις αισθήσεις τους. Ή, ακριβέστερα, σχεδόν όλοι.

Ο τελευταίος άνθρωπος εντός του αεροσκάφους

Η χημεία του ανθρώπινου οργανισμού και η μοίρα διασταυρώνονται με τον πιο δραματικό τρόπο. Μέσα στην παγωμένη, απομονωμένη καμπίνα υπάρχει ο Ανδρέας Προδρόμου. Ο 25χρονος φροντιστής της πτήσης, ο οποίος διέθετε πτυχίο επαγγελματία χειριστή αεροσκαφών και είχε υπηρετήσει στις ειδικές δυνάμεις της Κύπρου, αποδεικνύεται ο τελευταίος άνθρωπος που μένει ξύπνιος. Έχει καταφέρει να εντοπίσει και να χρησιμοποιήσει μία φορητή φιάλη οξυγόνου –σε αντίθεση με τις μάσκες οροφής που προσφέρουν οξυγόνο για μόλις 12 λεπτά, δίνοντας μια προσωρινή αλλά σωτήρια παράταση συνείδησης.

Το αεροπλάνο της Helios έχει οριζοντιωθεί πλέον, έχοντας εισέλθει στον ελληνικό εναέριο χώρο. Άπαντες στο έδαφος περιμένουν να επικοινωνήσει με το Κέντρο Ελέγχου Περιοχής της Αθήνας, καθώς κατευθύνεται προς το «Ελευθέριος Βενιζέλος» με τον αυτόματο πιλότο να έχει αναλάβει πλήρως τα ηνία. Χωρίς καθυστέρηση, δύο μαχητικά αεροσκάφη F-16 της Πολεμικής Αεροπορίας απογειώνονται από τη Tanagra για να αναχαιτίσουν το Μπόινγκ 737.

Ο αρχηγός του σμήνους πλησιάζει και προσπαθεί εις μάτην να επικοινωνήσει μέσω ραδιοκλήσεων με το πλήρωμα. Μόνο που, όταν φτάνει δίπλα στο πιλοτήριο, αντικρίζει μια εικόνα που παγώνει το αίμα: η θέση του κυβερνήτη είναι άδεια, ενώ δίπλα του ο λιπόθυμος συγκυβερνήτης κείτεται με τα χέρια διπλωμένα μπροστά πάνω στα χειριστήρια. Το ΚΕΠ Λευκωσίας έχει ήδη ενημερώσει το αντίστοιχο της Αθήνας πως δεν υπάρχει καμία επαφή, με τις θεωρίες περί αεροπειρατείας και τρομοκρατικής ενέργειας να διαδίδονται με την ταχύτητα του φωτός. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική.

Ο Ανδρέας Προδρόμου

Η είσοδος στο πιλοτήριο και η μοιραία λεπτομέρεια

Ο πιλότος του πρώτου F-16 βλέπει ξαφνικά έναν άντρα να μπαίνει στο πιλοτήριο, να κάθεται στη θέση του κυβερνήτη και, φορώντας τα ακουστικά, να προσπαθεί με αγωνία να επικοινωνήσει με τον πύργο ελέγχου ή κάποιο άλλο αεροσκάφος. Έπειτα από μερικές στιγμές, καταφέρνει να βγάλει το αεροπλάνο από τον αυτόματο πιλότο, προσπαθώντας να πάρει ο ίδιος τον έλεγχο.

Εδώ αποκαλύπτεται η μεγαλύτερη, πιο τραγική ειρωνεία της ιστορίας. Ο Προδρόμου θα μπορούσε ενδεχομένως να αποτρέψει το μοιραίο αν είχε ανοιχτή γραμμή επικοινωνίας με το έδαφος. Ο ίδιος εξέπεμπε συνεχώς σήμα κινδύνου, το οποίο όμως κανείς δεν μπορούσε να ακούσει εξαιτίας μιας απίστευτης, μοιραίας λεπτομέρειας: η ραδιοσυνεννόηση του αεροσκάφους είχε παραμείνει στη λειτουργία «ενδοσυνεννόησης» (intercom), με αποτέλεσμα ό,τι έλεγε να ακούγεται αποκλειστικά στον ίδιο και όχι στις συχνότητες εκπομπής. Αν είχε αλλάξει τη συγκεκριμένη ρύθμιση, η ροή των γεγονότων θα μπορούσε να είχε γραφτεί εντελώς διαφορετικά.

Το τέλος πάνω από το Γραμματικό

Αίφνης, ο αριστερός κινητήρας σβήνει καθώς τα καύσιμα εξαντλούνται ολοκληρωτικά, και το Μπόινγκ αρχίζει να χάνει απότομα ύψος. Βλέποντας τους απότομους και ανεξέλεγκτους ελιγμούς, τα μαχητικά πλησιάζουν ακόμα πιο κοντά. Περίπου στα 7.000 πόδια, ο αρχηγός του σχηματισμού αντιλαμβάνεται ότι ο νεαρός φροντιστής έχει καταλάβει την παρουσία του. Του κάνει σήματα να τον ακολουθήσει προς το αεροδρόμιο, αλλά ο Προδρόμου έχει ήδη πάρει την απόφασή του: στρέφει το αεροσκάφος νοτιοδυτικά, οδηγώντας το μακριά από τα αστικά κέντρα, σε ακατοίκητη περιοχή.

Οι νεκροί της αεροπορικής τραγωδίας της Helios

Έπειτα από δυόμιση δραματικές ώρες πτήσης-φάντασμα, το αεροσκάφος προσκρούει με τεράστια σφοδρότητα σε λόφο στην περιοχή του Γραμματικού Αττικής, μόλις 33 χιλιόμετρα μακριά από τον διεθνή αερολιμένα Αθηνών. Διαλύεται στα εξ ων συνετέθη, ενώ μια λαιμαργή φωτιά καταπίνει τα πάντα, παρασέρνοντας στο θάνατο και τους 121 επιβαίνοντες.

Ο εγκληματικός τεχνικός έλεγχος και η ρίζα του κακού

Πίσω από τη μεγαλύτερη αεροπορική τραγωδία που γνώρισε ποτέ ο τόπος μας, κρυβόταν μια αλυσίδα αμέλειας και εγκληματικών παραλείψεων στον τεχνικό έλεγχο. Λίγες ώρες νωρίτερα, το συγκεκριμένο αεροσκάφος είχε εκτελέσει πτήση από το Λονδίνο στην Κύπρο. Η προϊστάμενη Φανούλα Σαββίδου είχε καταγράψει επίσημα ότι οι επιβάτες είχαν ακούσει δυνατούς, ασυνήθιστους θορύβους στην πίσω δεξιά πόρτα, ενώ υπήρχε και σχηματισμός πάγου στο στεγανωτικό της παρέμβυσμα.

Ο αρμόδιος μηχανικός προέβη σε έναν επιφανειακό, οπτικό έλεγχο και αποφάνθηκε πως δεν υπήρχε καμία βλάβη. Παρά το γεγονός ότι ο έλεγχος αυτός κρίθηκε εκ των υστέρων από τους εμπειρογνώμονες ως ανεπαρκής, η ολέθρια και μοιραία παράλειψη ήταν άλλη: μετά την ολοκλήρωση της επιθεώρησης, ο διακόπτης του επιλογέα του συστήματος συμπίεσης δεν επανήλθε ποτέ στη θέση «αυτόματο» (auto), αλλά παρέμεινε στη θέση «χειροκίνητο» (manual).

Αυτό το καταστροφικό λάθος δεν κατέστη δυνατόν να εντοπιστεί ούτε από τον κυβερνήτη ούτε από τον συγκυβερνήτη κατά τη διαδικασία προετοιμασίας της πτήσης, με αποτέλεσμα να προκληθεί η σταδιακή και μοιραία απώλεια συμπίεσης στην καμπίνα.

Το αεροσκάφος συνετρίβη, παίρνοντας μαζί του 121 ζωές. Ωστόσο, ο απολογισμός αυτός θα μπορούσε να ήταν απείρως πιο εφιαλτικός αν το σκάφος είχε καρφωθεί σε πυκνοκατοικημένη περιοχή του Λεκανοπεδίου ή είχε πέσει ανεξέλεγκτα πάνω στο «Ελευθέριος Βενιζέλος».

Αυτός ο «περιορισμός» της ανείπωτης τραγωδίας δεν θα είχε συμβεί ποτέ χωρίς την υπεράνθρωπη προσπάθεια ενός ανθρώπου. Στις 14 Αυγούστου 2005, ο «ήλιος» έσβησε οριστικά για τόσες οικογένειες. Για πολλούς περισσότερους όμως, η ελπίδα και η σωτηρία ανέτειλαν ξανά χάρη στον Ανδρέα Προδρόμου. Στον άνθρωπο που, την ύστατη ώρα, αντί να κοιτάξει τη δική του σωτηρία, κοίταξε κάτω και προστάτεψε με τη ζωή του ολόκληρη την Αθήνα.