24 χρόνια από το «μοιραίο λάθος» που διέλυσε τη 17 Νοέμβρη: Η βόμβα που έσκασε στα χέρια του Σάββα Ξηρού

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Ήταν μια αποπνικτική, καλοκαιρινή ημέρα στην Αθήνα, εκείνη η 29η Ιουνίου του 2002, όπου η πρωτεύουσα «έβραζε» από τη ζέστη και οι περισσότεροι κάτοικοι είχαν εγκαταλείψει το κλεινόν άστυ για την πρώτη ανάσα δροσιάς στις παραλίες. Τίποτα, απολύτως τίποτα, δεν προμήνυε ότι λίγα λεπτά αργότερα θα ξεκινούσε η αντίστροφη μέτρηση για το τέλος μιας σκοτεινής εποχής που είχε «ντύσει» την Ελλάδα στα μαύρα για σχεδόν τρεις δεκαετίες.

Η 17 Νοέμβρη, η οργάνωση-φάντασμα που επί 27 χρόνια δρούσε στο σκοτάδι, αφήνοντας πίσω της νεκρούς, τραυματίες και μια κοινωνία σε διαρκή αναστάτωση, βρισκόταν λίγο πριν την οριστική της κατάρρευση. Το «μοιραίο λάθος» δεν ήρθε από κάποια υπερσύγχρονη αστυνομική επιχείρηση, αλλά από μια έκρηξη στα χέρια του ίδιου του «πρωταγωνιστή» της.

Το μοιραίο λάθος στον Πειραιά

Ο Σάββας Ξηρός, έξω από τα εκδοτήρια της Hellenic Flying Dolphins στον Πειραιά, κρατούσε στα χέρια του έναν αυτοσχέδιο εκρηκτικό μηχανισμό. Μια λάθος κίνηση, μια πρόωρη έκρηξη, και ο μηχανισμός εξερράγη στα χέρια του. Ο σοβαρός τραυματισμός του δεν ήταν απλώς ένα ατύχημα· ήταν η αρχή του τέλους. Μεταφερόμενος εσπευσμένα στο νοσοκομείο, ο Ξηρός άνοιξε –άθελά του– την πόρτα των αποκαλύψεων. Η Αστυνομία, για πρώτη φορά, είχε στα χέρια της έναν άνθρωπο-«κλειδί» που θα οδηγούσε στον πυρήνα της οργάνωσης.

Η «αποκάλυψη» των γιάφκων

Το κουβάρι ξετυλίχθηκε με ταχύτητα που εξέπληξε ακόμα και τους πιο έμπειρους αστυνομικούς. Μέσα σε λίγες ημέρες, οι έρευνες οδήγησαν σε ευρήματα που μέχρι τότε φάνταζαν αδιανόητα. Όπλα, εκρηκτικά, προκηρύξεις και η εμβληματική σημαία της οργάνωσης βγήκαν στο φως.

Ανάμεσα στα ευρήματα που προκάλεσαν ρίγος ήταν το υπηρεσιακό περίστροφο του αστυφύλακα Χρήστου Μάτη, ο οποίος είχε δολοφονηθεί άνανδρα το 1984 στα Πετράλωνα. Λίγο αργότερα, αποκαλύφθηκε η περίφημη «γιάφκα» της οδού Πάτμου 84 στα Πατήσια, όπου η αστυνομία βρήκε το οπλοστάσιο της τρομοκρατίας: αντιαρματικά όπλα, πυρομαχικά και πλήθος στοιχείων που επιβεβαίωναν την πλήρη αποσύνθεση της 17Ν. Ένα 45άρι πιστόλι βρέθηκε επίσης στα χέρια των Αρχών, αλλά το «ιστορικό 45άρι» –το όπλο των πολλαπλών δολοφονιών– παρέμενε άφαντο, αποτελώντας μέχρι σήμερα ένα από τα μεγάλα ερωτηματικά της υπόθεσης.

Η πτώση των «αρχηγών» και το τέλος του Κουφοντίνα

Οι συλλήψεις διαδέχονταν η μία την άλλη, σαν ντόμινο. Στους Λειψούς, ο Αλέξανδρος Γιωτόπουλος –ο περιβόητος «Λάμπρος»– συνελήφθη λίγο πριν επιβιβαστεί στο δελφίνι για την Πάτμο, προσπαθώντας να διαφύγει. Στη Χιλιαδού Ευβοίας, ο Βασίλης Τζωρτζάτος και ο Θεολόγος Ψαραδέλλης εντοπίστηκαν από τις Αρχές. Η επιχείρηση εξαπλώθηκε σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Ήπειρο.

Η αυλαία έπεσε δραματικά στις 5 Σεπτεμβρίου 2002, όταν ο Δημήτρης Κουφοντίνας, ο άνθρωπος που είχε ταυτιστεί όσο κανείς με τη δράση της οργάνωσης, εμφανίστηκε αυτοβούλως στη Γενική Ασφάλεια Αττικής. «Αναλαμβάνω την πολιτική ευθύνη. Όλα τέλειωσαν», ήταν τα λόγια του, βάζοντας τον επίλογο σε μια διαδρομή 27 ετών.

Ένας απολογισμός αίματος

Η δράση της 17 Νοέμβρη είχε ξεκινήσει στις 23 Δεκεμβρίου 1975, με τη δολοφονία του σταθμάρχη της CIA στην Αθήνα, Ρίτσαρντ Γουέλς, στο Ψυχικό. Στις τρεις δεκαετίες που ακολούθησαν, η οργάνωση προκάλεσε τον θάνατο 23 ανθρώπων, βυθίζοντας οικογένειες στο πένθος και προκαλώντας κλυδωνισμούς στη δημοκρατική ομαλότητα της χώρας.

Η εξάρθρωση της οργάνωσης θεωρείται έως σήμερα η κορυφαία επιτυχία των ελληνικών διωκτικών αρχών. Η 29η Ιουνίου 2002 δεν είναι απλώς μια ημερομηνία στο ημερολόγιο. Είναι η μέρα που η ελληνική κοινωνία «ξόρκισε» έναν εφιάλτη που για χρόνια φαινόταν ανίκητος. Είναι η απόδειξη ότι ακόμα και η πιο καλά «οχυρωμένη» οργάνωση μπορεί να καταρρεύσει από το πιο μικρό, το πιο ανθρώπινο λάθος.