«Έχουμε όλοι ΔΕΠΥ;»: Τι άλλαξε μέσα σε μία δεκαετία στις διαγνώσεις

Μια μεγάλη μελέτη από τη Δανία ανοίγει ξανά τη συζήτηση γύρω από το πώς έχουν αλλάξει τα τελευταία χρόνια τα διαγνωστικά πρότυπα για τη ΔΕΠΥ και τον αυτισμό. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα παιδιά που λαμβάνουν σήμερα διάγνωση έχουν, σε επίπεδο γενικών χαρακτηριστικών και παραγόντων κινδύνου, περισσότερες ομοιότητες με παιδιά χωρίς διάγνωση σε σχέση με ό,τι συνέβαινε πριν από μία δεκαετία. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι συγκεκριμένες νευροαναπτυξιακές καταστάσεις είναι «λιγότερο πραγματικές» ή λιγότερο επιβαρυντικές, αλλά ότι το φάσμα των ανθρώπων που αναγνωρίζονται και διαγιγνώσκονται φαίνεται να έχει διευρυνθεί.

Τι έδειξε η μελέτη για τις διαγνώσεις την τελευταία δεκαετία

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από επιστήμονες του Πανεπιστημίου Aarhus στη Δανία και βασίστηκε σε δεδομένα περίπου 71.300 παιδιών που είχαν διαγνωστεί με αυτισμό ή ΔΕΠΥ από το 2012 έως το 2022. Μέσα σε αυτή τη δεκαετία, ο αριθμός των διαγνώσεων αυξήθηκε σημαντικά. Από 4.944 περιπτώσεις το 2012, οι διαγνώσεις έφτασαν τις 9.179 το 2022, καταγράφοντας αύξηση περίπου 86%. Οι επιστήμονες δεν επικεντρώθηκαν μόνο στον αριθμό των διαγνώσεων, αλλά και στα χαρακτηριστικά των παιδιών που λάμβαναν διάγνωση κάθε χρονιά. Εξέτασαν συνολικά 19 παράγοντες, μεταξύ των οποίων το οικογενειακό εισόδημα, το μορφωτικό επίπεδο των γονέων, την ηλικία των γονέων κατά τη γέννηση, την κατάσταση της οικογένειας, την υγεία των γονέων, καθώς και τη χρήση υπηρεσιών υγείας πριν από τη διάγνωση.

ΔΕΠΥ: Τι αποκαλύπτει έρευνα 71.000 παιδιών για τις νέες διαγνώσεις

Ένα από τα βασικά ευρήματα ήταν ότι ορισμένοι παραδοσιακοί παράγοντες κινδύνου φαίνεται να έχουν μικρότερη σχέση με τις διαγνώσεις σήμερα σε σύγκριση με το παρελθόν. Για παράδειγμα, το 2012 τα παιδιά που είχαν γεννηθεί με χαμηλό βάρος γέννησης είχαν κατά 54% μεγαλύτερες πιθανότητες να διαγνωστούν με αυτισμό ή ΔΕΠΥ σε σχέση με παιδιά φυσιολογικού βάρους. Μέχρι το 2022, αυτή η διαφορά είχε μειωθεί αισθητά, στο 17%. Ανάλογη μεταβολή παρατηρήθηκε και στον ρόλο του κοινωνικοοικονομικού περιβάλλοντος, ειδικά στις περιπτώσεις ΔΕΠΥ. Στην αρχή της περιόδου που εξετάστηκε, περίπου ένα στα τέσσερα παιδιά με διάγνωση είχε μητέρα με χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο. Δέκα χρόνια αργότερα, η αναλογία είχε μειωθεί περίπου στο ένα στα επτά.

VIRAL

Συντετριμμένη η Αλεξάνδρα Παλαιολόγου με τον θάνατο του Μαζωνάκη: «Η καλόκαρδη καρδούλα σου δεν άντεξε άλλο πόνο»

Γιώργος Λιάγκας: Αποκάλυψε τη νέα ομάδα του «Πρωινού» – Πότε κάνουν πρεμιέρα

Σε σοκ Βούλγαρη – Χασαπόπουλος με τον θάνατο του Μαζωνάκη: «Τον λένε Γιώργο και σταμάτησε να τραγουδάει»

Νέα μελέτη: Τα παιδιά με ΔΕΠΥ ή αυτισμό μοιάζουν περισσότερο με συνομηλίκους χωρίς διάγνωση

Οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι τα άτομα που διαγιγνώσκονται σήμερα με ΔΕΠΥ ή αυτισμό μοιάζουν, με βάση ορισμένα κοινωνικά και ιατρικά χαρακτηριστικά, περισσότερο με τον γενικό πληθυσμό από ό,τι στο παρελθόν. Με άλλα λόγια, οι διαγνώσεις φαίνεται να περιλαμβάνουν πλέον μεγαλύτερο αριθμό ανθρώπων με ηπιότερα χαρακτηριστικά. Οι ίδιοι οι συγγραφείς της μελέτης σημειώνουν ότι αυτό μπορεί να συνδέεται με αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη λειτουργική δυσκολία που προκαλούν ορισμένα νευροαναπτυξιακά χαρακτηριστικά. Στη μελέτη αναφέρεται ότι ηπιότερα χαρακτηριστικά μπορεί πλέον να θεωρούνται πιο συχνά αρκετά επιβαρυντικά ώστε να οδηγούν σε αξιολόγηση και διάγνωση.

ADHD και αυτισμός

Αυτό θα μπορούσε να αποτελεί έναν από τους λόγους για την αύξηση των περιστατικών που καταγράφονται. Η καθηγήτρια Dame Uta Frith, μία από τις σημαντικότερες ερευνήτριες στον τομέα του αυτισμού, η οποία δεν συμμετείχε στη συγκεκριμένη μελέτη, έχει επισημάνει ότι η έννοια του αυτισμού έχει αλλάξει σημαντικά σε σχέση με τις πρώτες δεκαετίες της επιστημονικής του περιγραφής. Όταν ο αυτισμός άρχισε να αναγνωρίζεται τη δεκαετία του 1940, αφορούσε κυρίως παιδιά με έντονες δυσκολίες στην κοινωνική αλληλεπίδραση, την επικοινωνία και τη συμπεριφορά. Με το πέρασμα των χρόνων, το διαγνωστικό πλαίσιο διευρύνθηκε και περιλαμβάνει πλέον ανθρώπους με πολύ διαφορετικά επίπεδα υποστήριξης, νοημοσύνης και γλωσσικής ανάπτυξης.

Κάτι αντίστοιχο έχει συμβεί και με τη ΔΕΠΥ, η οποία σήμερα αναγνωρίζεται σε πολύ μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού σε σχέση με προηγούμενες δεκαετίες. Η ΔΕΠΥ επηρεάζει κυρίως την προσοχή, τον έλεγχο των παρορμήσεων και τα επίπεδα δραστηριότητας. Μπορεί να εκδηλώνεται με δυσκολία συγκέντρωσης, ξεχάσματα, παρορμητικότητα ή δυσκολία στην ολοκλήρωση οδηγιών και εργασιών. Ο αυτισμός, από την άλλη, συνδέεται με διαφορετικό τρόπο επικοινωνίας και κοινωνικής αλληλεπίδρασης, αλλά και με ιδιαιτερότητες στην επεξεργασία πληροφοριών, την ανάγκη για ρουτίνα ή την ευαισθησία σε ήχους, φώτα, μυρωδιές και αγγίγματα. Οι δύο καταστάσεις είναι διαφορετικές, αν και συχνά μπορεί να συνυπάρχουν. Οι επιστήμονες τονίζουν ότι τα νέα δεδομένα δεν πρέπει να ερμηνευθούν ως απόδειξη ότι η ΔΕΠΥ ή ο αυτισμός έχουν γίνει λιγότερο σοβαρές καταστάσεις. Αντίθετα, η μελέτη υποδηλώνει ότι σήμερα αναγνωρίζονται περισσότερες περιπτώσεις με ηπιότερη συμπτωματολογία, ενώ στο παρελθόν οι διαγνώσεις αφορούσαν συχνότερα άτομα με πιο εμφανείς ή σοβαρές δυσκολίες. Η Frith σχολίασε ότι οι άνθρωποι που λαμβάνουν σήμερα νέα διάγνωση «μοιάζουν πολύ περισσότερο με τους συνομηλίκους τους χωρίς διάγνωση» σε σχέση με το παρελθόν.