Από τη Σιβηρία στην Ευρώπη: Θρίλερ με τον θάνατο της 28χρονης ερευνήτριας – Πόσο πιθανό είναι να φτάσει η πανώλη στην Ελλάδα

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Η μυστηριώδης υπόθεση θανάτου μιας 28χρονης εργαζόμενης σε ερευνητικό ινστιτούτο της Σιβηρίας επανέφερε στο προσκήνιο μία λέξη που είναι συνδεδεμένη με μερικές από τις σκοτεινότερες σελίδες της ανθρώπινης Ιστορίας: πανώλη. Ανεξάρτητα ρωσικά μέσα υποστηρίζουν ότι η νεαρή γυναίκα ενδέχεται να μολύνθηκε από το βακτήριο Yersinia pestis, ενώ η επίσημη ρωσική εκδοχή κάνει λόγο για «πνευμονία μη προσδιορισμένης αιτιολογίας». Σχεδόν 200 άνθρωποι έχουν τεθεί υπό ιατρική παρακολούθηση, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει αναφερθεί επιβεβαιωμένο δεύτερο κρούσμα. Το περιστατικό προκαλεί εύλογα ένα ερώτημα: πόσο επικίνδυνη είναι σήμερα η πανώλη και υπάρχει περίπτωση να φτάσει στην Ελλάδα;

Πώς μεταδίδεται, πόσο θανατηφόρα είναι και τι κίνδυνος υπάρχει για την Ελλάδα

Η πανώλη δεν αποτελεί ασθένεια που ανήκει αποκλειστικά στα βιβλία της Ιστορίας. Υπάρχει ακόμη και σήμερα και προκαλείται από το βακτήριο Yersinia pestis, το οποίο κυκλοφορεί κυρίως μεταξύ μικρών θηλαστικών και των ψύλλων τους. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει ότι ανθρώπινα περιστατικά συνεχίζουν να καταγράφονται, με τα περισσότερα κρούσματα της περιόδου 2019-2025 να προέρχονται από τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και τη Μαδαγασκάρη. Η μεγάλη διαφορά σε σχέση με τον Μεσαίωνα είναι ότι σήμερα γνωρίζουμε τι προκαλεί τη νόσο, πώς μεταδίδεται και, κυρίως, διαθέτουμε αποτελεσματικά αντιβιοτικά. Αυτό δεν σημαίνει ότι η πανώλη είναι ακίνδυνη. Αντίθετα, χωρίς έγκαιρη θεραπεία μπορεί να εξελιχθεί εξαιρετικά γρήγορα και να αποβεί θανατηφόρα.

Οι τρεις μορφές της πανώλης

Η νόσος εμφανίζεται κυρίως σε τρεις μορφές: βουβωνική, σηψαιμική και πνευμονική. Η βουβωνική πανώλη είναι η συχνότερη μορφή και συνδέεται συνήθως με τσίμπημα μολυσμένου ψύλλου. Χαρακτηριστικό της είναι η έντονη διόγκωση και ο πόνος στους λεμφαδένες. Η σηψαιμική πανώλη εμφανίζεται όταν το βακτήριο πολλαπλασιάζεται στο αίμα και μπορεί να οδηγήσει σε βαριά συστηματική λοίμωξη και οργανική ανεπάρκεια. Εκείνη όμως που προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία σε περίπτωση πιθανής επιδημικής εξάπλωσης είναι η πνευμονική πανώλη. Και ο λόγος είναι συγκεκριμένος: μπορεί να μεταδοθεί από άνθρωπο σε άνθρωπο μέσω μολυσμένων αναπνευστικών σωματιδίων όταν υπάρχει έκθεση σε ασθενή με πνευμονική μορφή της νόσου. Ο ΠΟΥ τη χαρακτηρίζει ως την πιο λοιμογόνο μορφή της πανώλης.

Πόσο επικίνδυνη είναι

Η πνευμονική πανώλη είναι σοβαρή ιατρική κατάσταση και μπορεί να εξελιχθεί με μεγάλη ταχύτητα. Η περίοδος επώασης μπορεί να είναι εξαιρετικά σύντομη, ακόμη και περίπου 24 ώρες, ενώ χωρίς θεραπεία η νόσος μπορεί να αποβεί θανατηφόρα μέσα σε 18 έως 24 ώρες από την έναρξη των συμπτωμάτων. Ο ΠΟΥ επισημαίνει, ωστόσο, κάτι εξίσου σημαντικό: όταν η διάγνωση γίνει γρήγορα και χορηγηθεί κατάλληλη αντιβιοτική αγωγή εγκαίρως, οι πιθανότητες ανάρρωσης είναι υψηλές.

Με άλλα λόγια, ο «Μαύρος Θάνατος» του 14ου αιώνα και η πανώλη του 2026 είναι η ίδια βακτηριακή νόσος, αλλά αντιμετωπίζονται σε εντελώς διαφορετικό ιατρικό περιβάλλον. Υπάρχουν αντιβιοτικά, εργαστηριακές διαγνωστικές μέθοδοι, δυνατότητα απομόνωσης ασθενών, ιχνηλάτηση επαφών και προληπτική αντιβιοτική αγωγή για ανθρώπους που έχουν εκτεθεί.

Μεταδίδεται τόσο εύκολα όσο η Covid-19;

Εδώ βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες διαφορές. Η πνευμονική πανώλη μπορεί πράγματι να μεταδοθεί μεταξύ ανθρώπων, αλλά η μετάδοση συνδέεται με έκθεση σε μολυσμένα αναπνευστικά σωματίδια από ασθενή που πάσχει από την πνευμονική μορφή. Το ECDC αναφέρει ότι οι άνθρωποι με πνευμονική πανώλη είναι περισσότερο μεταδοτικοί στις τελευταίες ώρες πριν από τον θάνατο όταν η νόσος παραμένει χωρίς θεραπεία. Παράλληλα, οι στενές επαφές μπορούν να εντοπιστούν και να λάβουν άμεσα προφυλακτική αντιβιοτική αγωγή. Επομένως, ένα μεμονωμένο περιστατικό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι επίκειται μια διεθνής επιδημία.

Τι συμβαίνει πραγματικά στη Ρωσία

Στην περίπτωση της Σιβηρίας απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή, καθώς υπάρχουν δύο αντικρουόμενες αφηγήσεις. Η 28χρονη Ντάρια Σιπίλοβα εργαζόταν στο Αντιπανωλικό Ερευνητικό Ινστιτούτο του Ιρκούτσκ. Ρωσικά ανεξάρτητα μέσα ανέφεραν ότι ενδέχεται να εκτέθηκε στο Yersinia pestis ύστερα από εργαστηριακό ατύχημα. Η Rospotrebnadzor, ωστόσο, το αρνείται. Σύμφωνα με την επίσημη ρωσική θέση, η γυναίκα πέθανε από «πνευμονία μη προσδιορισμένης αιτιολογίας», δεν εντοπίστηκε μικροοργανισμός που να συνδέεται με την εργασία της και δεν διαπιστώθηκε εργαστηριακό ατύχημα.

Περίπου 200 επαφές τέθηκαν υπό παρακολούθηση και μέχρι στιγμής δεν έχει αναφερθεί νέο επιβεβαιωμένο κρούσμα πανώλης. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας παρακολουθεί την υπόθεση και, σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, αξιολογεί επί του παρόντος τον κίνδυνο για τη δημόσια υγεία ως χαμηλό, εν αναμονή περισσότερων δεδομένων.

Μπορεί να έρθει στην Ελλάδα;

Θεωρητικά, ένα μολυσμένο άτομο μπορεί να ταξιδέψει από μία χώρα σε μια άλλη κατά την περίοδο επώασης μιας λοιμώδους νόσου. Αυτό όμως απέχει πολύ από το να σημαίνει ότι η Ελλάδα βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με κίνδυνο επιδημίας πανώλης. Το ECDC αναφέρει ότι η πανώλη απουσιάζει από την Ευρώπη εδώ και περισσότερο από μισό αιώνα, ενώ τα φυσικά ενδημικά επίκεντρα της νόσου βρίσκονται σε άλλες περιοχές του πλανήτη. Με τα σημερινά δεδομένα, δεν υπάρχει ένδειξη μετάδοσης της συγκεκριμένης υπόθεσης εκτός Ρωσίας, ούτε έχει επιβεβαιωθεί ακόμη ότι ο θάνατος της 28χρονης προκλήθηκε πράγματι από Yersinia pestis.

Για να δημιουργηθεί ουσιαστικός κίνδυνος για την Ελλάδα θα έπρεπε να υπάρξει πραγματική αλυσίδα μετάδοσης, να μην περιοριστεί εγκαίρως και να υπάρξει έκθεση ανθρώπων που στη συνέχεια θα ταξίδευαν. Ακόμη και στην περίπτωση εισαγόμενου κρούσματος, όμως, υπάρχουν συγκεκριμένα πρωτόκολλα: εργαστηριακή διάγνωση, απομόνωση ασθενούς, άμεση αντιβιοτική θεραπεία, ιχνηλάτηση των στενών επαφών και προφυλακτική χορήγηση αντιβιοτικών όπου απαιτείται.

Θα μπορούσαμε να ξαναζήσουμε τον «Μαύρο Θάνατο»;

Με τα σημερινά δεδομένα, το ιστορικό σενάριο μιας πανδημίας αντίστοιχης με εκείνη του Μεσαίωνα δεν αποτελεί ρεαλιστική σύγκριση για το περιστατικό στη Ρωσία. Η Yersinia pestis εξακολουθεί να είναι ένα επικίνδυνο παθογόνο, αλλά πλέον μπορεί να εντοπιστεί εργαστηριακά και είναι ευαίσθητη σε αντιβιοτική θεραπεία. Οι ασθενείς μπορούν να απομονωθούν και οι επαφές τους να λάβουν προληπτική αγωγή. Αυτό που θα άλλαζε πραγματικά την εικόνα της σημερινής υπόθεσης θα ήταν η εμφάνιση επιβεβαιωμένων δευτερογενών κρουσμάτων. Μέχρι στιγμής αυτό δεν έχει συμβεί.