Σαν σήμερα, 31 Οκτωβρίου 1922: Αρχίζει η «Δίκη των Έξι» που θεωρήθηκαν υπεύθυνοι για τη μικρασιατική καταστροφή

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Σαν σήμερα, στις 31 Οκτωβρίου του 1922, υπό τη βαριά, τραγική σκιά της Μικρασιατικής Καταστροφής, ξεκίνησε στην Παλαιά Βουλή η πιο συγκλονιστική πολιτική δίκη στην ιστορία της νεότερης Ελλάδας: η «Δίκη των Έξι». Η δίκη αυτή δεν ήταν απλώς μια νομική διαδικασία. Ήταν η κορύφωση του Εθνικού Διχασμού και η λαϊκή απαίτηση για κάθαρση και τιμωρία των υπευθύνων για την καταστροφή που βίωσε ο Ελληνισμός.

Το κλίμα της Επανάστασης: Η απαίτηση για Δικαιοσύνη

Ο Σεπτέμβριος του 1922 υπήρξε ο μήνας του απόλυτου δράματος. Η κατάρρευση του μετώπου στη Μικρά Ασία, η φυγή του στρατού και η καταστροφή της Σμύρνης οδήγησαν στην ανατροπή της κυβέρνησης και στην Επανάσταση της 11ης Σεπτεμβρίου 1922, με επικεφαλής τους φιλοβενιζελικούς αξιωματικούς, όπως ο Νικόλαος Πλαστήρας, ο Στυλιανός Γονατάς και ο Δημήτριος Φωκάς.

Η Επαναστατική Επιτροπή, υπό την πίεση του λαού και του στρατού, που απαιτούσαν την τιμωρία των υπαιτίων, συνέλαβε τα μέλη των προηγούμενων αντιβενιζελικών κυβερνήσεων. Στο εδώλιο του Έκτακτου Στρατοδικείου, που συγκροτήθηκε άρον-άρον, οδηγήθηκαν αρχικά οκτώ πολιτικοί και στρατιωτικοί. Ωστόσο, στην ιστορία έμεινε ως η «Δίκη των Έξι», καθώς έξι από αυτούς καταδικάστηκαν σε θάνατο και εκτελέστηκαν.

Οι κατηγορούμενοι που κάθισαν στο εδώλιο ήταν:

• Δημήτριος Γούναρης (πρώην Πρωθυπουργός)
• Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης (πρώην Πρωθυπουργός)
• Νικόλαος Στράτος (πρώην Πρωθυπουργός)
• Νικόλαος Θεοτόκης (Υπουργός Στρατιωτικών)
• Γεώργιος Μπαλτατζής (Υπουργός Εξωτερικών)
• Γεώργιος Χατζηανέστης (Αρχιστράτηγος)
• Μιχαήλ Γούδας (Υπουργός Εσωτερικών)
• Ξενοφών Στρατηγός (Υποστράτηγος ε.α.)

Η δίκη: Πολιτική βούληση και συνοπτικές διαδικασίες

Η δίκη, που διεξήχθη στην Παλαιά Βουλή, ολοκληρώθηκε σε μόλις δύο εβδομάδες (14 συνεδριάσεις), γεγονός που της προσέδωσε τον χαρακτήρα της συνοπτικής διαδικασίας. Οι κατηγορίες που αντιμετώπιζαν ήταν βαρύτατες, με κυριότερη αυτή της εσχάτης προδοσίας λόγω της κακής διαχείρισης της Μικρασιατικής Εκστρατείας, που οδήγησε στην καταστροφή.

Η αίθουσα της Βουλής είχε μετατραπεί σε χώρο όπου συγκρούονταν η οργή του λαού και η πολιτική βούληση της Επανάστασης. Το κλίμα ήταν φορτισμένο. Οι κατηγορούμενοι, υψηλές προσωπικότητες του πολιτικού και στρατιωτικού κατεστημένου, βρέθηκαν στο σκαμνί, αντιμέτωποι με αξιωματικούς που ενσάρκωναν την ιδέα της Επανάστασης.

Οι διεθνείς πιέσεις υπέρ των κατηγορουμένων ήταν έντονες, με τη Μεγάλη Βρετανία να απειλεί ακόμα και με κυρώσεις, καθώς ορισμένοι από τους ενόχους είχαν στενές σχέσεις με τη βρετανική πολιτική ηγεσία. Υπό το βάρος των πιέσεων, η τότε κυβέρνηση παραιτήθηκε, αλλά η Επανάσταση ήταν αποφασισμένη να προχωρήσει στην «κάθαρση».

Ο τραγικός επίλογος στο Γουδή

Η ετυμηγορία του Έκτακτου Στρατοδικείου ανακοινώθηκε το πρωί της 15ης Νοεμβρίου 1922. Όλοι οι κατηγορούμενοι κρίθηκαν ένοχοι εσχάτης προδοσίας. Οι Γούναρης, Πρωτοπαπαδάκης, Στράτος, Θεοτόκης, Μπαλτατζής και Χατζηανέστης καταδικάστηκαν στην ποινή του θανάτου. Οι Μιχαήλ Γούδας και Ξενοφών Στρατηγός καταδικάστηκαν σε ισόβια δεσμά.

Στους μελλοθάνατους δόθηκε προθεσμία δύο ωρών για να αποχαιρετήσουν συγγενείς και φίλους. Στις 10:30 π.μ. οδηγήθηκαν στο Γουδή για να εκτελεστούν. Πριν από την εκτέλεση, προηγήθηκε η καθαίρεση του Αρχιστράτηγου Χατζηανέστη από κατώτερους αξιωματικούς, ο οποίος δήλωσε ότι η μόνη του ντροπή ήταν το ότι υπήρξε αρχιστράτηγος φυγάδων. Οι έξι καταδικασθέντες εκτελέστηκαν στις 11:27 π.μ….

Η Δίκη των Έξι, που ξεκίνησε σαν σήμερα, 31 Οκτωβρίου 1922, παραμένει ένα τραυματικό γεγονός στην ελληνική ιστορία, καθώς αποτέλεσε την τελευταία, τραγική πράξη του Εθνικού Διχασμού, μια πράξη που, αν και αμφιλεγόμενη, ικανοποίησε την επιτακτική ανάγκη του λαού για την τιμωρία των υπευθύνων για την εθνική καταστροφή.