Σαν σήμερα, 29 Οκτωβρίου 1929: Η «Μαύρη Τρίτη» που έπνιξε την ευφορία – Το ξέσπασμα του Μεγάλου Κραχ

Athensmagazine Ορίστε μας ως προτεινόμενη πηγή ειδήσεων στο Google

Σαν σήμερα, 29 Οκτωβρίου του 1929, γράφτηκε η πιο σκοτεινή σελίδα στην ιστορία του αμερικανικού καπιταλισμού. Η ημέρα έμεινε γνωστή ως «Μαύρη Τρίτη» και αποτέλεσε το αποκορύφωμα της κατάρρευσης του χρηματιστηρίου της Νέας Υόρκης – «Το Μεγάλο Κραχ». Μέσα σε συνθήκες πανικού, εκατομμύρια τίτλοι μετοχών έγιναν απλά χαρτιά χωρίς αξία, βυθίζοντας δισεκατομμύρια δολάρια στο κενό. Το γεγονός αυτό δεν ήταν απλώς μια χρηματιστηριακή κρίση, αλλά η σπίθα που πυροδότησε τη Μεγάλη Ύφεση (Great Depression) της δεκαετίας του ’30, με παγκόσμιες, καταστροφικές συνέπειες.

Η ευφορία που οδήγησε στην κατάρρευση

Το Κραχ του 1929 ολοκλήρωσε την περίοδο της «ευφορίας» που είχε ξεκινήσει στα μέσα της δεκαετίας του ’20. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, το αμερικανικό ΑΕΠ και το μέσο εισόδημα διπλασιάστηκαν. Η αίσθηση ότι η ευημερία θα ήταν μόνιμη οδήγησε σε μια άνευ προηγουμένου κερδοσκοπική μανία στη Wall Street. Περισσότερες από ένα εκατομμύριο αμερικανικές οικογένειες είχαν μετοχές, με πολλούς να δανείζονται χρήματα για να αγοράσουν (buying on margin), μεγεθύνοντας έτσι τον κίνδυνο. Οι τραπεζίτες και οι χρηματιστές συντηρούσαν την εντύπωση της μόνιμης ανόδου, ενώ όσοι προειδοποιούσαν για τους κινδύνους αποκαλούνταν «Κασσάνδρες».

Η πτώση των τιμών των μετοχών άρχισε να γίνεται απότομη στα μέσα Οκτωβρίου, με την «Μαύρη Πέμπτη» (24 Οκτωβρίου) να προκαλεί τον πρώτο πανικό: ο δείκτης Dow Jones βρέθηκε στο -11% στην έναρξη της συνεδρίασης, με ρεκόρ 12,9 εκατομμυρίων μετοχών να αλλάζουν χέρια. Παρά τις προσπάθειες μεγάλων τραπεζών (όπως η Morgan Bank) να στηρίξουν την αγορά αγοράζοντας μετοχές, η εμπιστοσύνη δεν αποκαταστάθηκε.

Η «Μαύρη Τρίτη»: Το Χρηματιστήριο καταρρέει

Η τελική καταστροφή ήρθε τη Δευτέρα 28 Οκτωβρίου («Μαύρη Δευτέρα») και κορυφώθηκε την Τρίτη 29 Οκτωβρίου 1929. Οι επενδυτές, υπό συνθήκες απόλυτου πανικού, ρευστοποιούσαν ό,τι είχαν στην κατοχή τους.

Ο δείκτης Dow Jones υπέστη βουτιά 12,8% την Μαύρη Τρίτη, μετά την απώλεια 12% την προηγούμενη ημέρα.

Περίπου 16 εκατομμύρια μετοχές άλλαξαν χέρια εκείνη τη μέρα στο Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης.

Ο χρηματιστηριακός δείκτης συνέχισε την πτωτική του πορεία για χρόνια, φτάνοντας στο ναδίρ το 1932, χάνοντας συνολικά έως και το 90% της αξίας του.

Η διάχυση της Καταστροφής και η Μεγάλη Ύφεση

Το χρηματιστηριακό κραχ του 1929 χειροτέρευσε δραματικά την ήδη εύθραυστη κατάσταση της αμερικανικής οικονομίας και πυροδότησε τη Μεγάλη Ύφεση της δεκαετίας του ’30. Οι συνέπειες ήταν άμεσες και καταστροφικές:

• Ανεργία: Η ανεργία εκτοξεύτηκε από το 3% το 1929 σε ένα επίσημο 25% το 1933 στις ΗΠΑ. Μέχρι το 1933, 12 εκατομμύρια άνθρωποι έμειναν άνεργοι.
• Τραπεζικός Τομέας: Σχεδόν οι μισές αμερικανικές τράπεζες είχαν κηρύξει πτώχευση μέχρι το 1933. 1.616 τράπεζες πτώχευσαν.
• Παραγωγή: Το ΑΕΠ των ΗΠΑ είχε κατακόρυφη πτώση 26% μέσα στα επόμενα 5 χρόνια.
• Παγκόσμιο Εμπόριο: Το παγκόσμιο ΑΕΠ έπεσε 15%, ενώ το παγκόσμιο εμπόριο είχε πτώση 50%. Η κρίση επεκτάθηκε στην Ευρώπη και τη Λατινική Αμερική, καθώς οι αμερικανικές τράπεζες απέσυραν τα κεφάλαιά τους.

Η κατάρρευση επηρέασε δραματικά τον αγροτικό τομέα, με τις τιμές των αγροτικών προϊόντων να πέφτουν κατά 40% έως 60%, οδηγώντας στην αδυναμία των αγροτών να αποπληρώσουν τα δάνειά τους. Το αμερικανικό προλεταριάτο πλήρωσε το βαρύτερο τίμημα, με χιλιάδες ανθρώπους να χάνουν τις αποταμιεύσεις τους. Μέσα σε ένα έτος, 23.000 άνθρωποι οδηγήθηκαν σε αυτοκτονία.

Το μάθημα της ιστορίας

Η Μαύρη Τρίτη και η Μεγάλη Ύφεση που ακολούθησε αποτέλεσαν το πιο οδυνηρό παράδειγμα οικονομικής καταστροφής στη σύγχρονη ιστορία. Η κρίση οδήγησε σε θεσμικές αλλαγές, όπως η δημιουργία της Επιτροπής Πεκόρα και η ψήφιση του νόμου Γκλας – Σίγκαλ το 1933, ο οποίος διαχώρισε τις τράπεζες σε εμπορικές και επενδυτικές.

Το κυριότερο μάθημα ήταν η ανάγκη για ρύθμιση και έλεγχο των αγορών. Τα χρηματιστήρια όλου του κόσμου υιοθέτησαν μέτρα, όπως η διακοπή των συνεδριάσεων σε περιόδους ραγδαίων μεταβολών, για να αποτρέψουν την επανάληψη του πανικού του 1929. Η κρίση, παρά τη μιζέρια που έφερε, είχε και πολιτικές συνέπειες, εξωθώντας την ιδεολογία στα άκρα και ενισχύοντας την άνοδο δημαγωγών εθνικιστών σε ορισμένα κράτη.

Η 29η Οκτωβρίου 1929 παραμένει η ημέρα που ο κόσμος έμαθε με τον πιο σκληρό τρόπο τις συνέπειες της ανεξέλεγκτης κερδοσκοπίας και της απουσίας εποπτείας.