Γιατί τα ελληνικά νησιά βρίσκονται μόλις λίγα μέτρα μακριά από τις τουρκικές ακτές; Η ιστορία, η γεωγραφία και η μεγάλη γεωπολιτική ένταση στο Αιγαίο

Η γεωγραφία συχνά επιφυλάσσει ιδιαιτερότητες και παράδοξα που αποτυπώνουν την πολυπλοκότητα της ιστορίας. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα παγκοσμίως συναντάται στο Αιγαίο Πέλαγος, όπου ο επισκέπτης που βρίσκεται σε ελληνικά νησιά μπορεί να αγναντέψει απέναντι τις τουρκικές ακτές σχεδόν με γυμνό μάτι. Χαρακτηριστική περίπτωση αποτελεί το Καστελόριζο, ένα μικρό ακριτικό νησί που βρίσκεται μόλις δύο χιλιόμετρα μακριά από τα μικρασιατικά παράλια, την ώρα που η Αθήνα απέχει σχεδόν εξακόσια χιλιόμετρα. Το ίδιο σκηνικό επαναλαμβάνεται σε μια ολόκληρη αλυσίδα νησιών —όπως η Λέσβος, η Χίος, η Σάμος, η Κως και η Ρόδος— όπου στη Σάμο, για παράδειγμα, η απόσταση από την Τουρκία είναι μικρότερη από δύο χιλιόμετρα.

Πώς όμως διαμορφώθηκε αυτή η μοναδική γεωγραφική πραγματικότητα και γιατί αποτελεί εδώ και δεκαετίες πηγή έντασης ανάμεσα στις δύο χώρες;

Η ιστορική διαδρομή και η κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας

Για χιλιάδες χρόνια, ελληνικοί πληθυσμοί ζούσαν διαχρονικά σε ολόκληρη την έκταση αυτών των νησιών αλλά και κατά μήκος των ακτών της σημερινής Τουρκίας. Ωστόσο, για αιώνες, ολόκληρη η ευρύτερη περιοχή βρισκόταν κάτω από την κυριαρχία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Οι ισορροπίες άρχισαν να ανατρέπονται ριζικά στις αρχές του εικοστού αιώνα. Το 1912, καθώς η Οθωμανική Αυτοκρατορία κατέρρεε κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων, η Ελλάδα προσάρτησε τα νησιά του βόρειου Αιγαίου, ενώ η Ιταλία κατέλαβε τα Δωδεκάνησα στα νότια —συμπεριλαμβανομένης της Ρόδου και της Κω—, τα οποία διατήρησε υπό την κατοχή της για περισσότερα από τριάντα χρόνια. Μετά το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και την ήττα των Δυνάμεων του Άξονα, τα Δωδεκάνησα παραχωρήθηκαν επίσημα στην Ελλάδα το 1947, παίρνοντας τη σημερινή τους οριστική θέση στον ελληνικό χάρτη.

VIRAL

Χαμός στο Voice: Ο Νίκος Ρωμανός ανέβηκε στη σκηνή και δεν τον γνώριζαν – «Με νοιάζει που με ξέρει η μάνα μου»

Ανδρομάχη – Γιώργος Λιβάνης: Δεν υπάρχει επιστροφή! – Οι νέες ζωές μετά το διαζύγιο

Δεν πίστευαν στα αυτιά τους! Η 17χρονη Κύπρια που τρέλανε τους coach στο The Voice

Η σκληρή γεωπολιτική πραγματικότητα και το Διεθνές Δίκαιο

Εδώ ακριβώς είναι που το ζήτημα αποκτάει έντονη γεωπολιτική και νομική διάσταση. Σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, κάθε νησί —ανεξαρτήτως μεγέθους— δικαιούται να έχει τη δική του υφαλοκρηπίδα και Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ), δηλαδή να «γεννά» θαλάσσιες ζώνες γύρω του.

Αυτή η συνθήκη έχει ως αποτέλεσμα τα πολυάριθμα ελληνικά νησιά που βρίσκονται ανατολικά στο Αιγαίο να προσδίδουν στην Ελλάδα μια τεράστια θαλάσσια ζώνη, αφήνοντας την τουρκική ακτογραμμή περιορισμένη και «εγκλωβισμένη» στο εσωτερικό του πελάγους. Η ελληνική πλευρά υποστηρίζει σταθερά ότι «ο νόμος είναι νόμος» και πως εφαρμόζονται πιστά οι διεθνείς συνθήκες, ενώ η Τουρκία χαρακτηρίζει το καθεστώς αυτό άδικο, διεκδικώντας αλλαγές στους συσχετισμούς και αμφισβητώντας τα θαλάσσια σύνορα.

Η ένταση αυτή δεν παραμένει μόνο σε διπλωματικό επίπεδο, καθώς κατά καιρούς έχει οδηγήσει σε επικίνδυνα επεισόδια στο πεδίο, όπως η σύγκρουση ελληνικού και τουρκικού πολεμικού πλοίου το 2020. Έτσι, κάθε φορά που κάποιος βρίσκεται σε μια ελληνική παραλία του ανατολικού Αιγαίου και κοιτάζει προς την ανατολή, η ακτογραμμή που διακρίνεται καθαρά απέναντι δεν είναι άλλη από την Τουρκία — μια υπενθύμιση μιας μόνιμης, εύθραυστης γειτνίασης.