Δραπετσώνα: Η ιστορία πίσω από το θρυλικό τραγούδι που συνέθεσε ο Θεοδωράκης και ερμήνευσε ο Μπιθικώτσης
Σαν σήμερα, στις 29 Ιουλίου 1925, γεννήθηκε στη Χίο ένα πρόσωπο που έμελλε να σφραγίσει με την παρουσία του όχι μόνο την ελληνική, αλλά και την παγκόσμια μουσική και πολιτική σκηνή: ο Μίκης Θεοδωράκης
Η ιστορία του θρυλικού τραγουδιού «Δραπετσώνα» – Η συνεργασία Θεοδωράκη, Λειβαδίτη και Μπιθικώτση
Με αφορμή τα 100 χρόνια από τη γέννησή του, θυμόμαστε την ιστορία πίσω από το εμβληματικό τραγούδι «Δραπετσώνα», που συνέθεσε ο Μίκης Θεοδωράκης και που ερμήνευσε ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης. Το τραγούδι κυκλοφόρησε σε δίσκο 45 στροφών το 1961 και περιλαμβάνεται στον κύκλο τραγουδιών «Πολιτεία». Ο Κωνσταντίνος Παυλικιάνης μίλησε με την Άννα Μπιθικώτση που του αφηγήθηκε την ιστορία του θρυλικού τραγουδιού.
Η «Δραπετσώνα» αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα, εμπνευσμένο από την επικαιρότητα της εποχής, όταν οι μπουλντόζες του δήμου προσπάθησαν να γκρεμίσουν τα παραπήγματα των φτωχών κατοίκων για να χτιστούν στη θέση τους πολυκατοικίες, ξεσηκώνοντας θύελλα διαμαρτυριών και επεισοδίων. Ο αδελφός του Μίκη Θεοδωράκη, Γιάννης, είπε μια μέρα στον Μίκη:
VIRAL
– Γκρεμίζουν με τις μπουλντόζες τις προσφυγικές παράγκες στη Δραπετσώνα οι χωροφύλακες και πετάνε έξω γέρους, άρρωστους και παιδιά. Δε γράφεις ένα τραγούδι, να βοηθήσεις το ρεπορτάζ μου στην Αυγή;
Άμεσα οργανώθηκε συγκέντρωση διαμαρτυρίας με συναυλία του Μίκη. Ο Θεοδωράκης είχε ήδη συνθέσει τη μουσική ενός τραγουδιού στο μυαλό του. Ήτανε Οκτώβριος του 1960. Καθώς ο Μίκης Θεοδωράκης πήγαινε προς την Columbia για να ηχογραφήσει το «Μάνα Μου Και Παναγιά», ακριβώς μπροστά στο θέατρο Καλουτά τού ήρθε αυθόρμητα η μουσική στο μυαλό. Η διάθεση του συνθέτη αποζητούσε έναν αντρίκειο ρυθμό, ένα ζεϊμπέκικο.
Η μελωδία γεννήθηκε αυθόρμητα στη σκέψη του Μίκη Θεοδωράκη, ο οποίος χάραξε στο πακέτο του δυο-τρία πεντάγραμμα και έγραψε τη μουσική. Τηλεφώνησε στον Τάσο Λειβαδίτη και του έδωσε τους στίχους σε συλλαβές: τα-τα τα-τα-τα τα-τα κ.λπ. Σε λίγη ώρα ο Λειβαδίτης έφτασε στο στούντιο. Όρθιος πάνω απ’ το πιάνο, καθώς ο Θεοδωράκης του έπαιζε τη μουσική, εκείνος έγραφε αυτοστιγμεί τους στίχους για τον ήδη υπάρχοντα μελωδικό ειρμό.
Μίκης Θεοδωράκης: Τις ημέρες εκείνες έγιναν κάτι επεισόδια στη Δραπετσώνα και πηγαίνοντας την Columbia, εκεί έξω από το θέατρο Καλουτά, μου ήρθε μια μελωδία και πάνω σε αυτήν είπα του Τάσου Λειβαδίτη να γράψει, κι έγραψε τη «Δραπετσώνα». Στο μικρό μπαρ της Columbia βρισκόντουσαν οι μουσικοί, ο Μανώλης Χιώτης (σολίστ μπουζούκι) και ο Μπιθικώτσης. Ηχογραφούσανε το «Μάνα Μου Και Παναγιά» και διακόψανε, μέχρι να τελειώσει η «Δραπετσώνα».
Η συνέντευξη της Άννας Μπιθικώτση στον Κωνσταντίνο Παυλικιάνη
Άννα Μπιθικώτση (συνέντευξη στον Κωνσταντίνο Παυλικιάνη): Ο ίδιος ο Μίκης Θεοδωράκης μου είχε πει: «Ο Τάσος Λειβαδίτης είχε έλθει στο σπίτι μου στη Νέα Σμύρνη και είχε ακούσει ένα μέρος από ένα κοντσέρτο για πιάνο που είχα αρχίσει να γράφω. Του άρεσε πολύ, έβαλε λόγια στη μουσική και έτσι γράψαμε το «Μάνα Μου Και Παναγιά». Για να βγει σε δίσκο, όμως, έπρεπε να γράψουμε άλλο ένα τραγούδι, να το «ζευγαρώσουμε», γιατί τότε βγαίνανε οι δίσκοι μικροί, με δύο τραγούδια ο καθένας.
Ο αδελφός μου είχε προτείνει να γράψω ένα τραγούδι για τα γεγονότα. Εκείνη την εποχή, η κυβέρνηση ήθελε να διώξει τους πρόσφυγες απ’ τις παράγκες τους στη Δραπετσώνα, χωρίς να τους δώσει αποζημίωση. Για εκείνους ήταν ένας αγώνας επιβίωσης, ένας αγώνας ζωής ή θανάτου, καθώς πήγαιναν οι μπουλντόζες και τους ξήλωναν τα σπίτια.
Μια μέρα, πηγαίνοντας με το αυτοκίνητο προς την Κολούμπια για φωνοληψία τού «Μάνα Μου Και Παναγιά», μου ήρθε ξαφνικά η έμπνευση για τη «Δραπετσώνα», μπροστά στο θέατρο Καλουτά. Σταμάτησα απότομα και έγραψα τη μελωδία. Το ίδιο βράδυ τηλεφώνησα στον Λειβαδίτη, του τραγούδησα απ’ το τηλέφωνο τη μελωδία κι εκείνος έγραψε τους στίχους». Έτσι βγήκαν τα δύο τραγούδια σ’ ένα 45άρι με τη φωνή του πατέρα Γρηγόρη, του μύθου Μπιθικώτση.
Οι στίχοι του Τάσου Λειβαδίτη είναι μελαγχολικοί και εσωτερικοί. Αποτυπώνουν συμφορές προσωπικές αλλά και συλλογικές, εκφράζοντας το αίσθημα της λαϊκής γειτονιάς, την ορφάνια και τη φτώχεια της εποχής. Μετά αρχίσανε αμέσως τις πρόβες, μέχρι να «ψηθεί» το τραγούδι. Ο Μανώλης Χιώτης έκανε και τη δεύτερη φωνή. Το ίδιο βράδυ το τραγούδι ήταν έτοιμο. Ενορχήστρωση & διεύθυνση ορχήστρας: Μίκης Θεοδωράκης. Ηχολήπτης: Νίκος Κανελλόπουλος. Σε δέκα μέρες, το τραγούδι άρχισε να κατακτά τις γειτονιές της Ελλάδας.
Η «Δραπετσώνα» είναι ένα από τα πρώτα τραγούδια με στίχους του Τάσου Λειβαδίτη. Μαζί με το «Μάνα Μου Και Παναγιά» ήταν τα πρώτα τραγούδια της «Πολιτείας» που δισκογραφήθηκαν, σε δίσκο 45 στροφών, και αποτέλεσαν αμέσως πρωτοφανή εμπορική επιτυχία.
Ωστόσο, παρά τις δύσκολες καταστάσεις που περιγράφουν οι στίχοι του Λειβαδίτη, καταστάσεις ρεαλιστικές και πολύ σκληρές, διακρίνονται σε αυτούς το πείσμα, η περηφάνια και η θέληση για μια καλύτερη ζωή. Μπορεί μια αγάπη που επιχειρεί την υπέρβαση να είναι αισιόδοξη; Ο Τάσος Λειβαδίτης, στη «Δραπετσώνα», δίνει στην αγάπη του τη μορφή ενός κύματος που θα σαρώσει όλα τα εμπόδια: «Κράτα το χέρι μου και πάμε αστέρι μου / εμείς θα ζήσουμε κι ας είμαστε φτωχοί».
Η φράση αυτή θεωρήθηκε κάποτε ξεπερασμένη. Γιατί η φτώχεια είναι ένα «μπανάλ» εμπόδιο στην αγάπη. Σήμερα, όμως, η φράση αυτή αποκτά ξανά τη σημασία της. Σήμερα, φτώχεια δεν είναι να μην έχεις πού να μείνεις –όπως τότε που γκρεμίστηκαν οι παράγκες της Δραπετσώνας- αλλά οτιδήποτε σε κρατά καθηλωμένο, σε εμποδίζει να αναπνεύσεις, να ονειρευτείς. Σήμερα, η έννοια της φτώχειας είναι πολύ πιο άγρια απ’ ό,τι ήταν τότε…
Τα τελευταία χρόνια, στίχοι όπως «Πάρ’ το στεφάνι μας, πάρ’ το γεράνι μας, στη Δραπετσώνα πια δεν έχουμε ζωή» στερούνται το νόημα που κάποτε έκανε τους ανθρώπους να βγάζουν τα σώψυχά τους χορεύοντας ζεϊμπέκικο. Μίκης Θεοδωράκης: Τι να πει η «Δραπετσώνα» σε μια κυρία που το πρόβλημά της είναι ο μεγάλος της έρωτας μ’ έναν γκόμενο, ενώ ταυτόχρονα είναι και παντρεμένη; Έτσι φτάσαμε στα καψουροτράγουδα…
Ο Βαγγέλης Κορακάκης και ο Δημήτρης Μητροπάνος είπαν ότι είναι ένα από τα πιο αγαπημένα τους τραγούδια. Η Μάρθα Καραγιάννη, η οποία έζησε τα παιδικά της χρόνια στο Κερατσίνι, είπε ότι το τραγούδι «Δραπετσώνα» την πληγώνει. Το τραγούδι ακούστηκε στην παράσταση «Μίκης Θεοδωράκης: Ποιος Τη Ζωή Μου…» (2013).
Πηγές: Δίφωνο (Οκτώβριος 1995, Αύγουστος 2001), Echo & Artis (τεύχος 13, Ιανουάριος 2003), Καθημερινή (19/10/2008), Συνέντευξη της Άννας Μπιθικώτση στον Κωνσταντίνο Παυλικιάνη (2024).
0 ΣΧΟΛΙΑ